Açık piyasa işlemleri nedir?
Açık piyasa işlemleri (APİ), merkez bankasının finansal piyasalarda belirli menkul kıymetlerle işlem yaparak kısa vadeli likiditeyi yönetmesidir. Kalıcı alım-satım ile geri alım taahhütlü işlemler aynı etkiye sahip değildir.
Araçlar ve likidite
1. Repo ve ters repo Repo, menkul kıymetin ileride geri alınması koşuluyla satıldığı işlemdir; merkez bankasının işlemin hangi tarafında olduğu piyasaya fon verme veya piyasadan fon çekme sonucunu değiştirir. Bu yüzden yalnız “repo yapıldı” ifadesi yönü açıklamaz. Vade, tutar ve taraf belirtilmelidir. 2. Kesin alım ve satım Merkez bankasının piyasadan uygun menkul kıymet alması, diğer koşullar sabitken sisteme likidite verebilir; satması likidite çekebilir. Geçici repo işleminin vadesi dolduğunda işlem tersine döner. Kalıcı işlem ile geçici likidite yönetimi bu nedenle birbirine karıştırılmamalıdır. 3. Faiz koridoruyla ilişki Açık piyasa işlemleri kısa vadeli piyasa faizlerinin politika çerçevesiyle uyumlu seyretmesine yardımcı olur. Günlük likidite ihtiyacı, ödeme akımları ve kamunun hesap hareketleri değişebilir. Dolayısıyla aynı politika faizi altında farklı günlerde farklı tutarda işlem yapılması olağandır. 4. Türkiye’de hukuki çerçeve TCMB, açık piyasa işlemlerini para politikası amacıyla yürütür. İşlemler Hazineyi doğrudan finanse etmek için kullanılamaz; resmî açıklamada Hazine borçlanma araçlarının birincil piyasadan satın alınamayacağı belirtilir. İkincil piyasa işlemleriyle bu sınırlama aynı şey değildir.
Sınırlar ve yorum
5. Piyasaya etkisi Likidite arzı ve maliyeti bankaların kısa vadeli fonlama koşullarını etkileyebilir. Bunun kredi, kur ve fiyatlara yansıması dolaylı ve gecikmelidir. Bir APİ ihalesini tek başına “para basma” veya “ekonomi canlandı” diye okumak doğru değildir. 6. Veriler nasıl izlenir? İhale yöntemi, vade, miktar, faiz ve net fonlama birlikte incelenmelidir. Aynı hafta içinde vadesi dolan işlemler yeni işlemlerle dengelenebilir. Net pozisyon brüt işlem toplamından farklıdır; güncel uygulama TCMB piyasa duyurularından takip edilir.