Ribozomlar proteini nasıl üretir?
Ribozomlar, haberci RNA üzerindeki bilgiyi amino asit dizisine dönüştüren hücresel yapılardır. Protein sentezinin bu basamağı translasyon olarak adlandırılır. Ribozom yalnızca proteinden oluşmaz; yapısındaki ribozomal RNA katalitik işlevin merkezindedir.
Kodonlar ve taşıyıcı RNA
Haberci RNA üçlü nükleotit birimleri olan kodonlar hâlinde okunur. Uygun amino asitleri taşıyan tRNA molekülleri, antikodonlarıyla bu kodonlarla eşleşir. Ribozom amino asitler arasında peptit bağları kurulmasını sağlar ve RNA boyunca ilerler. Başlama, uzama ve sonlanma ayrı yardımcı faktörler gerektirir. Bir dur kodonu amino asit eklemek yerine sentezin bitirilmesine yol açan faktörlerin bağlanmasını sağlar.
Sentezden işlevsel proteine
Üretilen zincirin işlev kazanması için doğru katlanması, bazen kesilmesi veya başka gruplarla değiştirilmesi gerekir. Serbest ve endoplazmik retikuluma bağlı ribozomlar farklı hücresel hedeflere giden proteinlerin üretimine katılabilir. Bir RNA'da aynı anda çok sayıda ribozom bulunabilir; bu yapıya polizom denir. Protein miktarını yalnızca genin bulunması belirlemez; RNA üretimi, yıkımı, translasyon denetimi ve protein ömrü birlikte rol oynar.