Levha tektoniği nedir?
Levha tektoniği, Dünya’nın dıştaki sert kabuğunun hareket eden büyük parçalara ayrıldığını açıklayan kuramdır. Bu parçaların sınırları depremlerin, volkanların ve dağ oluşumunun anlaşılmasında anahtar rol oynar.
Levhalar nasıl hareket eder?
Litosfer, kabuk ile üst mantonun en üstteki sert bölümünü kapsar; altındaki daha sıcak kayaçlar jeolojik zaman boyunca yavaşça şekil değiştirebilir. Levhalar yılda genellikle santimetre ölçeğinde yer değiştirir. Hareketi yalnızca tek bir mekanizma açıklamaz: batan levhanın çekişi, okyanus ortası sırtlardan uzaklaşma ve mantodaki ısı aktarımı birlikte önemlidir. Okyanus tabanındaki manyetik şeritler ve deniz tabanının yaş dağılımı, genişlemenin bağımsız kanıtlarını sağlar.
Sınırlar ve sonuçları
Uzaklaşan sınırda yeni okyanus kabuğu oluşabilir; yaklaşan sınırda bir levha diğerinin altına dalabilir veya kıtalar çarpışıp dağları yükseltebilir. Birbirine yanal kayan sınırlar da büyük depremler üretebilir. Her deprem volkanla, her volkan da levha sınırıyla ilişkili değildir: sıcak nokta volkanları istisnadır. Levhaların hareketi tehlikenin nerede yoğunlaşabileceğini gösterir ama tek bir depremin gününü ve büyüklüğünü kesin olarak öngörmez. Uzun vadeli risk değerlendirmesi yerel fay, zemin ve yapı dayanımını da gerektirir.