Öz açıklama yaparak öğrenme nasıl uygulanır?
Öz açıklama, öğrencinin bir metni veya çözümü incelerken düşünce adımlarını kendi sözleriyle gerekçelendirmesidir. Cümleyi aynen tekrar etmekten daha fazlasını gerektirir: bilgi parçalarının neden birbiriyle ilişkili olduğu açıklanır. Amaç gösterişli konuşmak değil, anlaşılan ve anlaşılmayan noktaları görünür kılmaktır.
Bir adımı açıklamaya dönüştürmek
Matematik çözümünde “burada her iki tarafı neden aynı sayıya böldüm?” sorusu, işlem sırasını anlamlandırabilir. Fen metninde ise bir nedenin hangi ara süreç üzerinden sonuca ulaştığı anlatılabilir. Öğrenci önce kısa bir bölüm okur, sonra kaynağı sürekli kopyalamadan açıklamasını üretir. Takıldığı yeri işaretleyip güvenilir açıklamayla karşılaştırır. Başlangıçta öğretmenin sesli düşünme örneği ve birkaç odak sorusu yararlı olabilir. Her satırı uzun uzun açıklamak gerekmez; önemli geçişler, seçilen yöntem ve kavramsal ilişkiler önceliklidir.
Doğruluğu kontrol etmek
Kendi sözleriyle anlatmak açıklamanın doğru olduğu anlamına gelmez. Yanlış bir gerekçe akıcı biçimde söylenebilir ve tekrarla yerleşebilir. Bu nedenle öğrenci örnek çözüm, ders kaynağı veya öğretmen geri bildirimiyle açıklamasını denetler. “Bunu anladım” yerine hangi kuralın nerede kullanıldığını göstermek daha somut kanıt sağlar. Dil becerisi sınırlı öğrenciler çizim, kısa cümle veya işaretlemeyle başlayabilir. Uzun anlatımın kendisi öğrenme ölçütü değildir. Başarı, açıklamanın doğruluğu ve daha sonra benzer bir görevi bağımsız yapabilmeyle değerlendirilir. Destek, öğrencinin bilgisi geliştikçe azaltılabilir.