Kiracı evden çıkarken boya yaptırmak zorunda mı?
Kiracının her tahliyede evi otomatik olarak yeni boyanmış hâlde teslim etmesi gerektiğine ilişkin genel bir kanun kuralı yoktur. Türk Borçlar Kanunu'nun 334. maddesine göre kiracı, kiralananı teslim aldığı durumda geri vermekle birlikte sözleşmeye uygun kullanımın yol açtığı eskime ve bozulmadan sorumlu değildir. Boyanın zaman içinde solması, kullanım süresine uygun hafif izler veya önceki boyanın ekonomik ömrünü tamamlaması ile duvarın özensiz kullanım sonucu ağır biçimde kirletilmesi, yakılması, olağandışı delinmesi ya da izinsiz bir uygulamayla zarar görmesi aynı değerlendirilmez. Sözleşmede boya hakkında hüküm bulunması da tek başına her masrafın kiracıya yüklenmesini sağlamaz; hükmün içeriği, başlangıç durumu, kullanım süresi, zararın nedeni ve yıpranma payı birlikte incelenir. Ev sahibinin teslim sırasında inceleme ve sorumlu tuttuğu ayıpları hemen yazılı bildirme yükümlülüğü de vardır. Bu yazı genel bilgidir; somut sözleşme, teslim kayıtları ve işlem tarihinde yürürlükteki hukuk için kişisel hukuki görüş değildir.
Sözleşme ve sorumluluk
1. Olağan eskimeyi boya borcu saymayın TBK 334, kiracının teslim aldığı hâlde geri verme borcunu düzenlerken sözleşmeye uygun kullanmadan doğan eskime ve bozulmayı açıkça sorumluluk dışında bırakır. Bu nedenle yalnız duvar renginin yıllar içinde matlaşması veya olağan yaşam izlerinin bulunması, kendiliğinden bütün evin kiracı tarafından boyatılmasını gerektirmez. Kullanım süresi, boya türü ve yaşı, evin başlangıçtaki durumu, güneş ve nem gibi yapısal koşullar ile normal bakım döngüsü birlikte değerlendirilir. Kiraya verenin sonraki kiracı için evi yenilemek istemesi ile önceki kiracının neden olduğu hukuki zarar aynı şey değildir. 2. Başlangıç ve çıkış durumunu somut delille karşılaştırın Boyalı veya boyasız teslim iddiası, tarihli giriş tutanağı, fotoğraf, video, demirbaş listesi ve yazışmalarla desteklenmelidir. Çıkışta da aynı odalar ve duvarlar benzer açı ve ışıkta kaydedilmeli; anahtar teslimi ayrı bir tutanakla belgelenmelidir. Yalnız tahliyeden sonra çekilmiş birkaç yakın plan fotoğraf, izlerin ne zaman ve nasıl oluştuğunu göstermeyebilir. Ev sahibinin önceki hasarı, kiracının kullanımından sonra oluşan yeni hasarı ve binadan kaynaklanan nem, su sızıntısı veya sıva problemini birbirinden ayırması gerekir. Nedeni kiracı olmayan yapı sorunu boya gideri adıyla kiracıya yüklenmemelidir. 3. Sözleşmeye aykırı veya hor kullanımı ayrı değerlendirin Çok sayıda ve olağan dışı dübel deliği, giderilmeyen yoğun sigara isi, duvarın yakılması, izinsiz malzemeyle yüzeyin bozulması ya da kullanım amacına aykırı ağır kirlenme somut olaya göre sözleşmeye aykırı kullanım zararı oluşturabilir. Böyle bir durumda da talep otomatik olarak tüm evin en pahalı biçimde yeniden boyanması değildir. Zarar gören bölüm, makul onarım yöntemi, eski boyanın kullanım ömrü ve mevcut yıpranma belirlenmelidir. Kiracının kendi yaptığı renk değişikliğinin iadesi hakkındaki açık anlaşma da başlangıç rengi, verilen izin ve teslim şartıyla birlikte incelenir.
Başvuru ve belgeler
4. Sözleşmedeki boya maddesini tek başına sonuç saymayın TBK 334'ün ikinci fıkrası, kiracının sözleşme sona erdiğinde sözleşmeye aykırı kullanımdan doğan zararlar dışında başka bir tazminatı önceden ödemeyi taahhüt etmesine ilişkin anlaşmaları geçersiz sayar. Buna karşılık somut bir teslim koşulunun kapsamı ve tarafların yaptığı değişikliklere ilişkin anlaşmalar, sözleşmenin bütünüyle birlikte yorumlanabilir. UYAP'taki Yargıtay kararları da sözleşme hükümleri dikkate alınsa bile hor kullanım ile olağan yıpranmanın ayrı ayrı belirlenmesini ve hor kullanım zararından yıpranma payı düşülmesini ister. Bu nedenle 'boyanarak teslim edilir' cümlesi, sebep ve kullanım süresi incelenmeden sınırsız bir bedel yaratmaz. 5. Ev sahibinin inceleme ve yazılı bildirim yükümlülüğünü uygulayın TBK 335 uyarınca ev sahibi, kiralananı geri alırken gözden geçirmeli ve kiracının sorumlu olduğunu düşündüğü eksiklik ve ayıpları hemen yazılı bildirmelidir. Olağan incelemeyle görülebilecek boya veya duvar hasarı için bu bildirim yapılmazsa kiracı sorumluluktan kurtulur. Teslim sırasında görülemeyen gizli bir eksiklik daha sonra ortaya çıkarsa, tespit edildiğinde hemen yazılı bildirim gerekir. Bildirimde oda, duvar, hasarın niteliği ve dayanak delil somutlaştırılmalı; yalnız 'boya kötü' gibi genel bir ifade yerine incelemeye elverişli kayıt tutulmalıdır. 6. Makul onarım hesabı ve teslim süreci oluşturun Kiracı çıkıştan önce olağan temizlik yapabilir, kendi eşyasını ve izinsiz eklemelerini kaldırabilir; tartışmalı boya işini yazılı mutabakat olmadan yaptırmak yerine önce sorumluluk ve yöntem netleştirilmelidir. Ev sahibi zarar ileri sürüyorsa boya teklifi veya faturası, hasarlı alan ve yıpranma hesabını göstermelidir. Taraflar tutanakta tartışmasız durumu ve ihtilaflı kalemi ayırabilir. Depozitodan tek taraflı kesinti de güvence kuralları ve ispatla sınırlıdır. Anlaşma olmazsa kira uyuşmazlıklarındaki güncel arabuluculuk ve yargı yolu somut talebe göre kontrol edilmelidir. Kaynaklar: https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103273?query=6098, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/526022700 ve https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/600608800.