SGK işten ayrılış kodu işçilik alacaklarını kesin olarak belirler mi?
SGK işten ayrılış bildirgesindeki kod, işverenin sözleşmenin kim tarafından ve hangi nedenle sona erdiği hakkındaki resmî bildirimidir; fakat kıdem, ihbar, ücret, izin veya işe iade sonucunu tek başına ve kesin biçimde belirleyen bir mahkeme kararı değildir. Güncel Yargıtay kararları, işten ayrılış kodunun gerçeğe uygun olmasının işsizlik ödeneği ve yeni işe girişteki etkileri nedeniyle önemli olduğunu, kodun seçimini işverenin yaptığını ve gerçeğe aykırılık iddiasında sözleşmenin gerçekte nasıl sona erdiğinin araştırıldığını açıklar. Bu nedenle kod 3 görünüyorsa işçi her durumda istifa etmiş, kod 4 görünüyorsa bütün tazminatlara otomatik hak kazanmış veya disiplin kodu görünüyorsa işverenin bütün iddiaları kanıtlanmış sayılmaz. Fesih bildirimi, istifa dilekçesi, savunma ve disiplin belgeleri, bordro ve banka kayıtları, arabuluculuk tutanağı, işe iade ya da alacak davasındaki kesinleşmiş karar ve fiilî son çalışma günü birlikte değerlendirilir. Doğmuş temel ücret ile kullanılmamış yıllık izin ücreti gibi kalemler, sırf kod nedeniyle ortadan kalkmaz; kıdem ve ihbar tazminatında ise gerçek fesih nedeni ve kanuni koşullar belirleyicidir. Kodun hatalı olması ayrı bir düzeltme veya tespit ihtiyacı yaratabilir ve işsizlik ödeneğini geciktirebilir. Ancak kodu değiştirmek, dayanaksız bir tazminat talebini kendiliğinden geçerli hâle getirmez; tazminat kararı da Kurum kaydını teknik olarak her durumda otomatik güncellemez. İşçi ve işveren, SGK kaydını sözleşmenin sona erme belgeleriyle erken aşamada karşılaştırmalıdır. Bu rehber genel bilgidir; kişisel hukukî görüş değildir.
Çıkış kodunun delil değeri ve gerçek fesih nedeni
1. Kodun neyi kaydettiğini ve neyi kanıtlamadığını ayırın 5510 sayılı Kanun ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği kapsamında işveren, sigortalının ayrılışını Kuruma bildirirken sona erme nedenine uygun kodu seçer. SGK'nın resmî kod listesi istifa, belirli süreli sözleşmenin sona ermesi, askerlik, emeklilik, işçi veya işverenin farklı haklı fesih nedenleri gibi idari sınıfları ayırır. Bu kayıt, işverenin olay tarihindeki beyanını ve sosyal güvenlik işlemlerinde kullanılan nedeni gösteren önemli bir delildir. Bununla birlikte kodu işçi seçmez ve Kurum bildirim yapılırken tanıkları dinleyip bütün fesih uyuşmazlığını yargısal biçimde çözmez. Bu nedenle kod tek başına kesin delil gibi kullanılmamalıdır. Yargıtay'ın güncel kararlarında da düzeltme uyuşmazlığının, işveren bildirimindeki nedenin gerçek sona erme şekliyle uyuşup uyuşmadığını tespit etmeye yönelik olduğu açıklanır. 2. Fesih kronolojisini bütün belgelerle yeniden kurun Önce son fiilî çalışma günü, fesih veya istifa beyanının karşı tarafa ulaştığı tarih, işverenin işten ayrılış bildirgesini verdiği tarih ve kodun görüntülendiği tarih sıralanmalıdır. İşçinin imzalı istifa dilekçesi, işverenin fesih yazısı, savunma istemi, disiplin kurulu kararı, e-posta ve mesajlar, vardiya kayıtları, tanıkların doğrudan görgüsü ve SGK hizmet dökümü karşılaştırılır. Belgeler çelişiyorsa yalnız en son düzenlenen belgeye üstünlük verilmez; kimin hangi iradeyi önce açıkladığı ve bunun muhataba ulaşıp ulaşmadığı araştırılır. İşveren kodu sonradan değiştirmişse ilk ve düzeltilmiş bildirim, düzeltme talebi ve dayanak ekler korunmalıdır. İşçi de e-Devlet ekran görüntüsünün tarihini kaydetmeli, ancak ekran görüntüsünü fesih nedenini tek başına ispatlayan belge gibi sunmamalıdır. 3. Her alacak kaleminin koşulunu koddan bağımsız inceleyin Çalışılmış fakat ödenmemiş ücret, ispatlanan fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram çalışması ile sözleşmeden doğmuş primler, fesih kodundan bağımsız olarak kendi şartlarına göre değerlendirilir. Kullanılmamış yıllık izin ücreti de sözleşmenin sona ermesiyle para alacağına dönüşür; ayrılış kodu izin kaydının yerini tutmaz. Kıdem tazminatında hizmet süresi ve kanunda sayılan sona erme nedeni; ihbar tazminatında belirsiz süreli sözleşme, bildirimi yapan taraf ve bildirim süresine uyulup uyulmadığı önemlidir. Örneğin SGK'da işveren feshi kodu bulunması, gerekli hizmet veya diğer koşul yoksa kıdemi otomatik doğurmaz. Tersine istifa kodu, işçinin baskıyla dilekçe alındığını veya gerçekte kanuni haklı nedenle ayrıldığını delille kanıtlamasına kesin engel değildir. Hesap, gerçek olay ve ödeme kayıtlarına göre kurulmalıdır.
Alacaklar, düzeltme ve tespit yolları
4. İşsizlik ödeneği ve yeni iş etkisini ayrı yönetin İşten ayrılış kodu, işsizlik ödeneği incelemesinde sözleşmenin sona erme nedenine ilişkin kullanılan kayıtlardan biridir. Hatalı kod bu nedenle ödeme değerlendirmesini etkileyebilir veya ek belge ihtiyacı doğurabilir. İşçi yalnız işçilik alacağı davasının sonucunu bekleyip başvuru süresini kaçırmamalı; güncel İŞKUR başvuru koşullarını ve kayıttaki nedeni zamanında kontrol etmelidir. Kodun başka bir işveren tarafından görülmesinin istihdama etkisi de güncel Yargıtay kararlarında hukukî yarar değerlendirmesine konu olmuştur. Bununla birlikte eski işverenin değerlendirmesini kesin mahkûmiyet veya meslek yasağı gibi göstermek doğru değildir. İşçi, gerçeğe aykırı kodun somut etkisini; reddedilen ödenek işlemi, işveren yazışması veya başka çağdaş kayıtla belgelemelidir. Soyut itibar kaygısı ile somut güncel hukukî yarar aynı şey değildir. 5. Düzeltme başvurusu ile alacak davasını birbirine karıştırmayın İşveren, sistemin ve güncel mevzuatın izin verdiği süre içinde elektronik düzeltme yapabilir; süre geçtikten sonra işyerinin bağlı olduğu Sosyal Güvenlik Merkezi veya İl Müdürlüğüne dayanak belgelerle başvuru gündeme gelir. İşverenin katılmadığı durumda kesinleşmiş işe iade, kıdem veya ihbar kararı gibi belgeler Kuruma yapılacak başvuruda önem taşıyabilir. Yargıtay, gerçeğe aykırı kodun düzeltilmesine ilişkin işverene yöneltilen davayı teknik adı düzeltme olsa da özü itibarıyla bir tespit davası olarak nitelendirir ve güncel hukukî yarar arar. Aynı fesih nedeni zaten kesinleşmiş işe iade veya alacak kararında belirlendiyse ayrıca tespit davasına ihtiyaç farklı değerlendirilebilir. 30 Nisan 2026 tarihli resmî karar ayrıca kod tespiti ile işçilik alacaklarının aynı davada yer alsa bile dava şartlarının ayrı incelenmesi gerektiğini göstermektedir. 6. Kayıt uyumsuzluğunu yazılı ve tutarlı bir dosyayla çözün İşçi, işten ayrılış bildirgesini ve kod açıklamasını e-Devlet üzerinden almalı; işverene hangi olay ve belge nedeniyle kodun yanlış olduğunu açıklayan yazılı bir talep göndermelidir. İşveren, seçilen kodu fesih yazısı, disiplin veya performans süreci ve ödeme kayıtlarıyla karşılaştırmalı; hata varsa düzeltme başvurusunu ve sonucunu işçiye bildirmelidir. Arabuluculukta kod değişikliği kararlaştırılıyorsa hangi kod, başvuru sorumlusu, süre ve belge teslimi açık yazılmalıdır. İşçilik alacakları için arabuluculuk ve dava şartı ayrıca yürürken, kod tespitinin hukukî niteliği güncel içtihata göre değerlendirilmelidir. Resmî kaynaklar: https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1131160000, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1225325900, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1220711600, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1134894300 ve https://www.sgk.gov.tr/Content/Post/ab8b674c-adce-4b3b-8b40-00a502cee397/Sigortali-Ise-Giris-ve-Isten-Ayrilis-Bildirimi-2022-08-18-10-56-06. Kod listesi ve başvuru usulü işlem tarihinde yeniden doğrulanmalıdır.