El yazılı vasiyetname hangi şartlarda geçerlidir?
El yazılı vasiyetname, bir metnin yalnızca mirasbırakan tarafından imzalanması demek değildir. Türk Medeni Kanununun 538. maddesi; belgenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmasını ve imzalanmasını zorunlu tutar. Bilgisayarda hazırlanmış, daktilo edilmiş veya başka bir kişiye yazdırılmış metnin altına el yazısıyla imza atılması bu şeklin yerine geçmez. Vasiyet yapan kişi, düzenleme anında ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmalıdır. Noter veya tanık el yazılı vasiyetnamenin kuruluş şartı değildir; belge açık ya da kapalı biçimde notere, sulh hâkimine veya yetkili memura saklanmak üzere bırakılabilir, fakat bu teslim kanundaki ifadeye göre isteğe bağlıdır. Metin ayrıca ölümden sonra sonuç doğuracak son iradeyi anlaşılır biçimde göstermeli; kişi, mal ve pay tarifleri belirsizlik yaratmamalıdır. Mirasbırakanın ölümünden sonra bulunan vasiyetname, geçerli olup olmadığı tartışmasından bağımsız olarak hemen sulh hâkimine teslim edilir. Aşağıdaki açıklamalar genel bilgidir; ehliyet, şekil, yorum, saklı pay ve iptal uyuşmazlıkları somut belge ve işlem tarihindeki mevzuat üzerinden ayrıca incelenmelidir.
Ehliyet, el yazısı, tarih ve imza şartları
1. Ehliyeti vasiyetnamenin düzenlendiği ana göre değerlendirin Türk Medeni Kanununun 502. maddesine göre vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmak gerekir. Bu değerlendirme kişinin ölüm tarihine veya belgenin sonradan bulunduğu güne göre değil, vasiyetnamenin düzenlendiği ana göre yapılır. Yaş koşulu nüfus kayıtlarıyla; ayırt etme gücü ise kişinin işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayıp makul biçimde davranabilme durumu üzerinden incelenir. Hastalık tanısı, ileri yaş veya kısıtlama kararı tek başına her dosyada aynı sonucu doğurmaz; sağlık kayıtları, ilaçlar, belgenin içeriği, düzenleme zamanı ve olaya yakın tanık anlatımları birlikte değerlendirilebilir. Kanun el yazılı vasiyetname için önceden sağlık raporu alma zorunluluğu koymaz. Bununla birlikte ehliyet konusunda öngörülebilir bir uyuşmazlık varsa resmî vasiyetname seçeneği ve işlem gününe yakın güvenilir sağlık değerlendirmesi ispat riskini azaltabilir. Başka bir kişinin yönlendirmesi, korkutması veya aldatması da şekil şartları tam olsa bile irade yönünden ayrı bir iptal iddiası doğurabilir. 2. Metnin tamamını bizzat el yazısıyla yazın TMK 538'in temel şartı, vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın el ürünü olmasıdır. Yargıtayın UYAP'ta yayımlanan kararlarında, yalnız imzanın mirasbırakana ait olup metin yazılarının ona ait olmadığının saptandığı bir belgenin şekil şartını taşımadığı belirtilmiştir. Bilgisayar çıktısı, daktilo metni, başka bir kişinin yazdığı metin veya hazır form üzerindeki boşlukların doldurulması, altına el yazılı imza atılsa bile el yazılı vasiyetname biçimini güvenle karşılamaz. Başlık, ana hükümler, tarih ve imza aynı belge bütününde mirasbırakan tarafından yazılmalıdır. Teknik veya hukukî yardım alınması metni bir başkasına yazdırmayı haklı kılmaz; kişi ne söylemek istediğini danışabilir, fakat son metni kendi eliyle oluşturmalıdır. Okunamayan kısaltmalar, kimliği belirsiz kişiler, çelişkili paylar ve sonradan kimin yaptığı anlaşılamayan eklemeler yorum ve gerçeklik sorununa yol açar. Hata düzeltilecekse karalama ve kenar notu yerine, yeni tarihli ve imzalı temiz bir metin düzenlemek genellikle daha güvenli bir delil düzeni sağlar. 3. Yıl, ay, gün ve imzayı belgenin parçası hâline getirin Kanun yalnız bir yıl veya yaklaşık tarih değil, yapıldığı yıl, ay ve günün gösterilmesini arar. Resmî içtihat, gün-ay-yıl tarihinin ve imzanın da mirasbırakanın el yazısıyla bulunmasını şeklin parçası olarak değerlendirir. Tarih; kişinin o günkü ehliyetini, birden çok vasiyetnamenin sırasını ve sonraki tasarrufun öncekiyle ilişkisini belirlemede önem taşır. Bu nedenle tarih sonradan başka biri tarafından eklenmemeli, basılı antetteki tarih veya dijital dosyanın oluşturulma zamanı yeterli sayılmamalıdır. İmza, metnin mirasbırakan tarafından tamamlanıp benimsendiğini gösterecek biçimde belgenin sonunda ve el yazısıyla atılmalıdır. Birden çok sayfa kullanılıyorsa sayfalar numaralandırılabilir, birbirine bağlanabilir ve her sayfa kişiye özgü el yazısıyla bütünlük gösterecek şekilde düzenlenebilir; son sayfadaki açık tarih ve imza korunmalıdır. Boşluk bırakmak, boş sayfaya önceden imza atmak veya imzanın altına yeni hüküm eklemek ciddi gerçeklik ve kapsam tartışması yaratır.
Saklama, teslim, açılma ve uyuşmazlık
4. Son iradeyi, kişileri ve malları açık biçimde tanımlayın Şeklin doğru olması, içeriğin kendiliğinden açık olduğu anlamına gelmez. Metin, ölümden sonra sonuç doğurması istenen bir son iradeyi göstermeli; günlük not, taslak, yapılacaklar listesi veya yalnız gelecekte vasiyetname hazırlama niyetiyle karışmamalıdır. Mirasçı atanıyorsa kişi ayırt edilebilir biçimde; belirli mal bırakılıyorsa taşınmazın, hesabın, aracın veya başka malın tanımı mümkün olduğunca somut yazılmalıdır. Oranlar toplamı, yedek yararlanan kişi, bir malın vasiyet tarihinde elde bulunmaması ve borçlarla ilişkinin nasıl ele alınacağı düşünülmelidir. 'Her şeyi uygun gördüğüm kişiye bırakıyorum' gibi kimliği belirsiz ifadeler uygulamayı zorlaştırır. Mirasbırakan tasarruf özgürlüğüne sahip olsa da saklı paylı mirasçıların tenkis hakları ayrıca gündeme gelebilir; şeklen geçerli belge her kazandırmanın aynen uygulanacağını garanti etmez. Hukuka veya ahlaka aykırı koşullar ile yerine getirilmesi imkânsız veya çelişkili talimatlar da uyuşmazlık yaratabilir. Karmaşık malvarlığı veya aile yapısında resmî vasiyetname ve uzman hukuk desteği daha güvenli olabilir. 5. Noter veya mahkemeye bırakmanın isteğe bağlı olduğunu ayırın TMK 538/2, el yazılı vasiyetnamenin açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine ya da yetkili memura saklanmak üzere bırakılabileceğini söyler. UYAP'ta yayımlanan güncel içtihat, 'bırakılabilir' ifadesinin bunun mutlak geçerlilik şartı olmadığını gösterdiğini açıklar. Evde saklanan belge sırf notere verilmediği için otomatik olarak geçersiz olmaz. Buna karşılık özel saklama; belgenin kaybolması, yok edilmesi, değiştirilmesi, hiç bulunmaması veya hangi nüshanın son irade olduğunun tartışılması riskini artırır. Saklama yeri, belgeyi ele geçiren kişinin teslim yükümlülüğünü yerine getirebilmesini sağlayacak biçimde güvenli ve erişilebilir olmalıdır. Belgenin yalnız fotoğrafını telefonda tutmak, aslın yerini güvenle tutmaz; uyuşmazlıkta kâğıdın, yazının ve imzanın incelenmesi gerekebilir. Noterde imzanın tasdik edilmesi ile vasiyetnamenin noter önünde resmî vasiyetname biçiminde düzenlenmesi de aynı işlem değildir. Hangi biçimin seçildiği belgeden ve işlem tutanağından doğru tanımlanmalıdır. 6. Ölümden sonra teslim, açılma ve uyuşmazlık yollarını karıştırmayın TMK 595 uyarınca ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimine teslim edilmelidir. Saklayan, bulan veya başka şekilde ele geçiren kişi ölümü öğrenince bu görevi yerine getirmez ve zarar doğarsa sorumlulukla karşılaşabilir. Kanunun 596. maddesine göre belge, tesliminden başlayarak bir ay içinde sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur; bilinen mirasçılar ile diğer ilgililer hazır bulunmak üzere çağrılır. Açılma işlemi, belgenin şeklen ve içerik bakımından kesin geçerli olduğuna veya bütün kazandırmaların tartışmasız uygulanacağına karar verilmesi değildir. Ehliyetsizlik, aldatma, korkutma, hukuka aykırılık veya şekil eksikliği gibi iptal iddiaları ile saklı paya dayalı tenkis talebi ayrı dava ve süre kurallarına tabidir. Belge üzerinde yazı ya da imza tartışması varsa asıl belge korunmalı; zımba, mürekkep, sayfa sırası, zarf ve bulma koşulları değiştirilmeden teslim edilmelidir. Resmî kaynaklar: https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103249, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/897448600, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/965740300 ve https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1015527000.