Sözleşmenin yorumu nasıl yapılır?
Sözleşme yorumu, tarafların kullandığı söz ve davranışlardan gerçek ve ortak iradeyi, bu belirlenemiyorsa dürüst ve makul anlamı ortaya çıkarır.
Kuruluş, geçerlilik ve hukuki etkiler
Maddenin tek cümlesi değil sözleşmenin bütünü, görüşmeler, tarafların uzmanlığı, ticari alışkanlıklar ve sonraki ifa davranışı birlikte değerlendirilir. Açık olmayan standart koşul, düzenleyenin aleyhine yorumlanabilir. Yorum yoluyla tarafların hiç kararlaştırmadığı yeni bir borç yaratmak ile mevcut hükmü anlamlandırmak birbirinden ayrılır. Özel hukuk ilişkisinde tarafların iradesi önemli olmakla birlikte emredici hükümler, kamu düzeni, kişilik hakları ve dürüstlük kuralı sınır oluşturur. İşlemin tarafları, konusu, şekli, temsil yetkisi ve varsa koşul ya da vade ayrı ayrı incelenir. Bir belgenin başlığı tek başına hukuki niteliği belirlemez; gerçek ortak amaç, görüşme süreci ve edimlerin fiilen nasıl yerine getirildiği de dikkate alınır. Kanunun aradığı şekle uyulmaması bazı işlemlerde geçerliliği, bazılarında ise ispatı etkileyebilir.
İspat, uyuşmazlık ve korunma yolları
Çelişen hükümler varsa özel hüküm, el yazılı ek, tarih ve düzenleme sırası gibi unsurlar önem kazanabilir; otomatik bir formül her olayda uygulanmaz. Yabancı dil ve çeviri farkında hangi metnin üstün olduğu kararlaştırılmalıdır. Yazışma ve taslakların saklanması yorum uyuşmazlığında bağlam sağlar. Uyuşmazlıkta sözleşme, yazışma, ödeme kaydı, teslim belgesi ve olayın zaman çizelgesi birlikte değerlendirilir. İhtar, dönme, fesih, uyarlama, tazminat veya aynen ifa gibi yolların koşulları ve sonuçları aynı değildir. Zamanaşımı ile hak düşürücü süre karıştırılmamalı; aile ve kişi hukukunda kamu düzenine ilişkin özel usuller bulunabileceği unutulmamalıdır. Somut işlem önemli mali veya kişisel sonuç doğuruyorsa genel örnek yerine dosyaya özgü hukuk değerlendirmesi yapılmalıdır.