İş kazası sonrasında hangi kayıtlar tutulmalı?
İş kazasından sonra yalnız SGK bildirim formunu doldurmak yeterli değildir. İşveren; olayın nerede, ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini, ilk yardım ve sağlık sevkini, tanıkları, iş ekipmanının durumunu, çalışanın görev ve eğitim kayıtlarını, yapılan incelemeyi ve tekrarını önleyecek düzeltici faaliyetleri birbirini doğrulayan belgelerle kaydetmelidir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, bütün iş kazalarının kaydını, gerekli incelemeyi ve raporlamayı; yaralanma doğurmasa bile zarar veren veya zarar verme potansiyeli bulunan olayların da incelenmesini ister. SGK'nın güncel açıklaması ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının resmî SSS sayfası, 4/a kapsamındaki çalışan bakımından işverenin kazayı kolluğa derhal ve SGK'ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmesi gerektiğini belirtir; işverenin kontrolü dışındaki yerde bilgi alınmasını engelleyen bir durum varsa başlangıç öğrenme tarihine göre değerlendirilir. Somut olayın sigortalılık statüsü, işyeri ve olay yeri farklı kurallar doğurabilir. Bu metin genel bilgidir; olay yerinin güvenliği, acil sağlık müdahalesi ve resmî bildirim her zaman evrak toplamaktan önce gelir ve kişisel hukuki görüş değildir.
Sözleşme ve sorumluluk
1. Önce sağlık ve olay yeri güvenliğini kayda bağlayın İlk kayıt, yaralıya yardımın gecikmesine yol açmamalıdır. Acil durum planı işletilmeli, gerekiyorsa 112 aranmalı, yeni bir tehlike yaratmayacak biçimde enerji kesilmeli ve alan güvenli hâle getirilmelidir. Kurtarma ve zorunlu güvenlik müdahaleleri dışında olay yerinin değiştirilmemesi; değişiklik yapılmışsa neyin, neden ve kim tarafından değiştirildiğinin yazılması incelemenin güvenilirliğini korur. Olayın tarih ve saati, işyerindeki kesin konumu, çalışanların görevleri, vardiya bilgisi, yapılan ilk yardım, sağlık kuruluşuna sevk zamanı ve sevki yapan kişi kayıt altına alınabilir. Fotoğraf veya video çekilecekse yalnız ilgili alan ve ekipman belgelenmeli; yaralının beden görüntüsü, sağlık bilgisi ve kimlik belgeleri gereksiz yere çoğaltılmamalıdır. Ağır yaralanma, ölüm, yangın veya başka bir suç şüphesi bulunan olaylarda yetkili kolluk, savcılık, itfaiye ya da diğer kamu birimlerinin talimatları izlenmeli; kurum incelemesini engelleyecek bir müdahaleden kaçınılmalıdır. 2. Olay tutanağı ile tanık anlatımlarını somutlaştırın İş kazası tutanağında yalnız 'dikkatsizlik sonucu düştü' gibi peşin bir kusur sonucu yazmak yerine gözlenebilir olgular yer almalıdır. Çalışanın yaptığı iş, kullandığı makine veya malzeme, çalışma yöntemi, hava ve zemin koşulları, koruyucu donanımın mevcut olup olmadığı, olay öncesindeki uyarı veya arıza belirtileri ve sonrasında görülen durum ayrı ayrı yazılmalıdır. Tutanak; düzenlenme tarihi, düzenleyenlerin adı ve görevi, varsa kroki ve eklerin listesiyle bütünlük taşımalıdır. Tanık beyanları mümkünse tanığın kendi gördüğü ve duyduğu olaylarla sınırlı, ayrı tarihli ve imzalı alınmalı; ortak bir metnin herkese imzalatılması anlatımların değerini düşürebilir. Beyan vermek istemeyen kişiye baskı yapılmamalı, bu durum tarafsız biçimde not edilmelidir. Kamera görüntüsü, kart geçişi veya makine logu varsa ilgili zaman aralığı korunmalı; ilgisiz çalışanların ve müşterilerin kişisel verileri ayıklanmalı, erişim yetkisi sınırlanmalı ve kayıtların kim tarafından kopyalandığı izlenebilir olmalıdır. 3. Ekipman, görev ve İSG belgelerini aynı dosyada ilişkilendirin İnceleme dosyasında kazaya karışan ekipmanın marka-model veya envanter bilgisi, periyodik kontrol ve bakım kayıtları, arıza bildirimleri, koruyucu tertibatın durumu ve olay sonrasındaki teknik inceleme bulunabilir. Çalışanın görev tanımı, işe giriş ve görevlendirme belgeleri, ilgili riskler hakkında aldığı eğitim, talimat ve teslim edilen kişisel koruyucu donanım kayıtları da olayla bağlantılı olduğu ölçüde eklenmelidir. Ancak sonradan hazırlanmış veya tarihi geriye çekilmiş bir form gerçeğin yerini tutmaz; eksik kayıt varsa eksiklik açıkça belirtilmeli ve düzeltici işlem ileriye dönük yapılmalıdır. Sağlık raporu ile kişisel sağlık dosyası, genel olay dosyasından daha sıkı erişimle korunmalıdır. Bakanlığın resmî açıklaması, işyerindeki iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerine ilişkin kayıtların ve çalışanların kişisel sağlık dosyalarının mevzuattaki saklama kurallarına göre tutulduğunu, sağlık bilgilerinin gizliliğinin korunması gerektiğini hatırlatır. Bu nedenle dosya paylaşımı 'herkes görsün' biçiminde değil, görev ve yetki esasına göre yapılmalıdır.
Başvuru ve belgeler
4. SGK ve diğer resmî bildirimlerin kanıtını saklayın SGK'nın güncel İş Kazası sayfasına göre 4/1(a) kapsamındaki sigortalının kazası işverence olay yerindeki yetkili kolluğa derhal, SGK'ya ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir. İşverenin kontrolü dışındaki yerde olay hakkında bilgi alınmasını engelleyen bir durum varsa SGK açıklaması sürenin öğrenme tarihinden başlayabileceğini belirtir. Elektronik bildirimde gönderim sonucu, tarih-saat, işyeri sicili ve varsa sistem referansı saklanmalıdır; kâğıt veya posta yolunun kullanılabildiği bir durumda teslim ya da gönderi kanıtı dosyaya eklenmelidir. Çalışanın sağlık kuruluşuna 'iş kazası' bilgisiyle başvurması, işverenin kendi bildirim yükümlülüğünün yerine geçtiği varsayımına dayanak yapılmamalıdır. Alt işveren, geçici görevlendirme, yurt dışı çalışma, kendi adına çalışan sigortalı veya tarım gibi statüler farklı bildirim sorumlulukları doğurabilir. Bu yüzden olayın tarafları ve sigortalılık statüsü önce doğrulanmalı; güncel SGK ekranı ve resmî mevzuat olay tarihinde yeniden kontrol edilmelidir. 5. Kök neden, risk değerlendirmesi ve düzeltici faaliyeti belgeleyin 6331 sayılı Kanunun kayıt yaklaşımı yalnız geçmiş olayı tarif etmek için değil, tekrarını önlemek içindir. İnceleme raporu doğrudan 'çalışan hatası' sonucuna sıçramamalı; iş organizasyonu, gözetim, iş yükü, vardiya, eğitim, ekipman tasarımı, bakım, koruyucular, ortam koşulları ve talimatın uygulanabilirliği gibi etkenleri değerlendirmelidir. Benzer tehlike başka bölüm veya vardiyada da bulunuyorsa kapsam genişletilmelidir. Risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesi, acil durum planı veya çalışma yönteminin güncellenmesi, mühendislik önlemi, bakım, ek eğitim ve sorumlular ile hedef tarihler bir düzeltici faaliyet listesine yazılabilir. Her faaliyet için tamamlanma kanıtı ve etkinlik kontrolü tutulmalıdır; yalnız eğitim verildiğini yazmak, fiziksel tehlike devam ediyorsa yeterli olmayabilir. İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve kurulun görev alanına giren değerlendirmeleri ile onaylı defter kayıtları da kendi usulünde korunmalı; belgeler sonradan kusur dağıtmak amacıyla değiştirilmemelidir. 6. Çalışanın haklarını ve delil bütünlüğünü gözetin Çalışan veya yakını; sağlık başvuru kayıtlarını, işverenin olay tutanağını ve SGK bildiriminin yapılıp yapılmadığını hukuka uygun yollarla takip edebilir. İşverene yazılı bildirim yapmak, olay tarihi, yer, görev, tanık ve tedavi bilgilerini somutlaştırmak uyuşmazlık riskini azaltır. Hiçbir taraf makine logunu silmemeli, kamera kaydını kesmemeli, tutanağa sonradan ekleme yapmamalı veya tanıkları yönlendirmemelidir. Belge tesliminde aslın kimde kaldığı, kopyanın tarihi ve teslim alan kişi gösterilmelidir. İş kazasının SGK tarafından kabulü, işverenin kusuru, tazminat, ceza sorumluluğu ve işçilik alacakları aynı soru değildir; her biri farklı makam ve delil değerlendirmesine tabidir. Bildirim yapılmadığı, kayıtların değiştirildiği veya ciddi ihmal bulunduğu düşünülüyorsa SGK, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı birimleri, yetkili kolluk veya savcılık ile somut uyuşmazlığa uygun uzman hukuki yardım değerlendirilebilir. Kaynaklar: https://www.sgk.gov.tr/Content/Post/7b0b48c6-ceba-472b-8011-c4a9b3125133/Is-Kazasi-2025-02-27-10-08-15, https://www.sgk.gov.tr/Content/Post/d9d838d8-6585-40f5-bbcc-47bd43c59bb4/Isverenin-Yukumlulukleri-2022-05-15-06-17-29, https://www.csgb.gov.tr/tr/sikca-sorulan-sorular/is-sagligi-ve-guvenligi-genel-mudurlugu/ ve https://www.csgb.gov.tr/Media/mcjd25tt/isveren-ve-vekili-isg-egitim-rehberi_mdb.pdf. Kurallar olay tarihinde resmî kaynaktan yeniden doğrulanmalıdır.