Zincirleme belirli süreli iş sözleşmelerinde esaslı neden nasıl ispatlanır?
Zincirleme belirli süreli iş sözleşmelerinde esaslı neden, sözleşmelerin üzerine yalnızca başlangıç ve bitiş tarihi yazılarak değil; her yenilemeyi geçici kılan somut iş, proje veya olgunun belgeleriyle ispatlanır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 11. maddesi, belirli süreli sözleşmeyi belirli süreli iş, belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlar. Aynı madde, esaslı neden bulunmadıkça belirli süreli sözleşmenin birden fazla üst üste yapılamayacağını ve aksi durumda ilişkinin başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edileceğini düzenler. Adalet Bakanlığı UYAP'ta yayımlanan güncel içtihatlarda da sözleşmeye verilen adın tek başına yeterli olmadığı, objektif koşulların mahkemece ayrıca araştırılması gerektiği vurgulanır. Bu nedenle ispat dosyası; işin neden geçici olduğunu, önceki sözleşme biterken hangi ihtiyacın sona erdiğini ve yeni sözleşme kurulurken aynı nedenin neden sürdüğünü veya hangi yeni nedenin doğduğunu tarih sırasıyla göstermelidir. Bu yazı genel bilgidir; somut sözleşme dizisi için bireysel hukukî görüş değildir.
Objektif neden ve yenileme zinciri
1. Önce sözleşme zincirinin tamamını çıkarın İnceleme yalnız son sözleşmeyle başlamamalıdır. İlk işe girişten itibaren bütün sözleşmeler, ek protokoller, yenileme yazıları, görev tanımları, işyeri ve işveren değişiklikleri ile fiilî çalışma araları tek çizelgede toplanmalıdır. Başlangıç ve bitiş tarihleri arasındaki kısa bir kesinti, çalışma ilişkisini kendiliğinden bağımsız iki ilişkiye ayırmayabilir; kesintinin gerçek nedeni ve bu sırada çalışmanın sürüp sürmediği araştırılır. İşçi aynı sürekli işi, aynı organizasyon içinde ve benzer görevle yürütmüşse, her yıl yeni bir belge imzalanması tek başına geçici ihtiyaç kanıtı değildir. Buna karşılık gerçekten farklı ve tamamlanabilir işler varsa her bağlantı kendi olgularıyla değerlendirilir. Zincirin uzunluğu önemli bir belirti olabilir, ancak sonuç yalnız sözleşme sayısından çıkarılmaz. 2. Objektif koşulu işin kendisi üzerinden tanımlayın Esaslı nedenin dayanağı, tarafların süre koyma isteğinden bağımsız ve denetlenebilir olmalıdır. Belirli bir projenin tamamlanması, geçici olarak artan fakat sona ereceği öngörülebilen bir ihtiyaç veya belirli bir çalışanın yokluğunda yapılan ikame, somut koşullarına göre objektif neden oluşturabilir. İşyerinin normal, sürekli ve aynı yoğunlukta devam eden faaliyeti için yalnız bütçe yılı, ihale dönemi, finansman süresi ya da yönetim tercihi yazılması her olayda yeterli kabul edilmez. Dosyada projenin kapsamı, işçinin o projedeki görevi, bitiş ölçütü ve geçici ihtiyacın olağan faaliyetten farkı açıklanmalıdır. Kanunun belirli süreli sözleşme kurulmasını özel olarak öngördüğü bir durum ileri sürülüyorsa, ilgili güncel özel hüküm ve işçinin gerçekten o kapsama girdiği ayrıca gösterilmelidir. 3. Her yenileme tarihinde nedeni yeniden sınayın İlk sözleşmede objektif neden bulunması, sonraki bütün yenilemeleri otomatik olarak geçerli kılmaz. Önceki neden yenileme tarihinde devam ediyorsa devamı; sona ermişse yeni ve bağımsız neden belgelenmelidir. Örneğin aynı projenin doğrulanabilir biçimde uzatılması ile bitmiş projeden sonra işçiye işyerinin sürekli görevlerinin verilmesi aynı durum değildir. Yenileme kararı alınırken düzenlenen proje takvimi, müşteri veya kamu sözleşmesi, geçici izin kaydı, ikame edilen kişinin dönüş bilgisi ve görev ataması gibi tarihli belgeler nedenin sonradan üretilmediğini gösterebilir. Yenilemeden çok sonra hazırlanan genel bir açıklama, dönem içindeki fiilî görev ve yazışmalarla çelişiyorsa zayıf kalır. Mahkeme, sözleşme metniyle gerçek çalışma düzenini birlikte değerlendirir.
Fiilî çalışma, sonuçlar ve ispat
4. Belge adını değil fiilî çalışmayı karşılaştırın Sözleşmede 'proje personeli' veya 'belirli süreli' yazması hukuki niteliği tek başına belirlemez. Puantajlar, organizasyon şeması, görev teslimleri, e-postalar, iş emirleri, proje kodları, performans hedefleri ve aynı işi yapan diğer çalışanların statüsü; işçinin gerçekten geçici göreve mi yoksa işverenin sürekli ihtiyacına mı hizmet ettiğini gösterebilir. Delil toplarken kişisel veriler, ticari sırlar ve üçüncü kişilerin iletişimleri ölçüsüz biçimde kopyalanmamalıdır. İşçi erişim yetkisi bulunan kendi kayıtlarını, işveren ise kurumsal kayıtların bütünlüğünü ve saklama zincirini korumalıdır. Tartışmalı belge için tarih, düzenleyen, hangi sözleşme dönemine ait olduğu ve hangi olguyu kanıtladığı ayrı bir delil listesinde belirtilmelidir. 5. Belirsiz süreli sayılmanın sonuçlarını kalem kalem ayırın Esaslı neden bulunmadan zincirleme sözleşme kurulmuşsa Kanun ilişkinin başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilmesini öngörür; bu tespit, her talebin kendiliğinden kabulü anlamına gelmez. Feshin kim tarafından, hangi nedenle ve hangi tarihte yapıldığı; bildirim süresi, iş güvencesi, kıdem ve diğer alacaklar bakımından ayrı koşullarla incelenir. Sözleşmenin bitiş tarihini gösteren bir yazının fesih bildirimi sayılıp sayılmayacağı ve başvuru süresinin hangi olayla başlayacağı somut uyuşmazlıkta önem taşıyabilir. Anayasa Mahkemesinin resmî kararlarında, objektif koşul itirazının ve buna bağlı süre başlangıcının yargı mercilerince açıkça değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Güncel arabuluculuk ve dava süreleri işlem tarihindeki resmî mevzuattan kontrol edilmelidir. 6. İspat dosyasını dönem ve iddia bazında düzenleyin Pratik dosyada ilk bölüm sözleşme kronolojisini, ikinci bölüm her dönem için ileri sürülen objektif nedeni, üçüncü bölüm gerçek görev kayıtlarını ve dördüncü bölüm sona erme bildirimlerini içerebilir. Her yenileme satırında sözleşme tarihi, öngörülen bitiş olayı, dayanak belge, fiilî görev, önceki dönemle fark ve varsa çalışma arası gösterilmelidir. İşveren esaslı nedenin sürekliliğini savunuyorsa dönemsel belgeleri; işçi sürekli ihtiyacı savunuyorsa görevlerin ve organizasyonun devamlılığını ortaya koyar. Zorunlu arabuluculuk başvurusu ve dava dilekçesinde bütün sonuçlar tek bir etiket altında değil, talep ve delil bağlantısıyla açıklanmalıdır. Resmî kaynaklar: https://www.csgb.gov.tr/Media/crldhi51/4857-say%C4%B1l%C4%B1-i%C5%9F-kanunu.pdf, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1126603300 ve https://eski--kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2021/54737.