Sanalda.comBETA

Kira tespit davası ile uyarlama davası arasındaki fark nedir?

Eklenme tarihi: 5 Kasım 2026

Kira tespit davası ile kira sözleşmesinin uyarlanması davası aynı sonucu isteyen iki alternatif ad değildir. Kira bedelinin tespiti, özellikle konut ve çatılı işyeri kiralarında yenilenen dönemde uygulanacak bedelin Türk Borçlar Kanunu'nun 344 ve 345. maddelerindeki ölçütlere göre belirlenmesine yönelir. Uyarlama ise TBK 138'deki aşırı ifa güçlüğü çerçevesinde, sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkan öngörülemez ve olağanüstü bir durumun edimler arasındaki dengeyi dürüstlük kuralına aykırı derecede bozduğu iddiasına dayanır. Normal enflasyon, piyasa kira artışı veya beş yıllık yenileme tartışması kendiliğinden genel uyarlama sebebi değildir; resmî UYAP içtihadında kira bedelinin olağan yenileme koşullarında belirlenmesi için TBK 344'ün özel hüküm olduğu vurgulanır. Dava adı değil ileri sürülen olaylar, talep sonucu, sözleşmedeki risk dağılımı, ilgili kira dönemi ve deliller hukuki yolu belirler. Her iki uyuşmazlıkta da dava öncesi arabuluculuk ve ödeme sürecindeki temerrüt riski ayrıca kontrol edilmelidir. Bu yazı genel bilgidir; somut sözleşmeye ilişkin kişisel hukuki görüş değildir.

Sözleşme ve sorumluluk

1. Kira tespit davasının amacını doğru belirleyin Kira tespit davasında temel soru, yenilenen kira döneminde uygulanacak aylık veya yıllık bedelin ne olacağıdır. TBK 344, artış anlaşması varsa tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalama değişim oranını aşmayan kısmın geçerliliğini; anlaşma yoksa hâkimin aynı üst ölçüt içinde kiralananın durumunu ve hakkaniyeti gözetmesini düzenler. Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde hâkim ayrıca emsal kira bedellerini dikkate alır. Bu dava sözleşmeyi bütünüyle yeniden yazmaz, kiralanandaki ayıbı gidermez ve tahliyeye doğrudan karar vermez. Talep edilen yeni dönem, mevcut bedel, sözleşme başlangıcı ve yenileme tarihleri açık olmalıdır. Yalnız internetteki ilanları sıralamak yeterli değildir; emsalin gerçekten karşılaştırılabilir olup olmadığı ve kiralananın somut özellikleri incelenir. 2. Uyarlama davasının olağanüstü koşullarını ayırın TBK 138'e göre sözleşme yapılırken taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkmalı; başlangıçtaki olguları, ifanın istenmesini dürüstlük kuralına aykırı düşürecek derecede borçlu aleyhine değiştirmelidir. Ayrıca borç henüz ifa edilmemiş veya aşırı güçleşmeden doğan haklar saklı tutularak ifa edilmiş olmalıdır. Bu koşullar birlikte değerlendirilir. Her maliyet artışı, kur hareketi veya gelir azalması olağanüstü sayılmaz; sözleşmenin süresi, tarafların mesleki konumu, olayın öngörülebilirliği ve riskin sözleşmede kime bırakıldığı önemlidir. Hâkim önce mümkünse sözleşmeyi yeni koşullara uyarlar; bu mümkün değilse sürekli edimli sözleşmeler bakımından kanundaki fesih sonucu gündeme gelebilir. Talep, yalnız daha avantajlı bir bedel elde etme aracı olarak kurulamaz. 3. Özel hüküm ile genel hüküm arasındaki sınırı gözetin Resmî UYAP kararlarında, konut ve çatılı işyeri kiralarında yenilenen dönem bedelinin olağan ekonomik değişimler, enflasyon, satın alma gücü ve piyasa kira artışları nedeniyle belirlenmesinde TBK 344'ün özel düzenleme olduğu; bu olgular için genel uyarlama hükmü TBK 138'e doğrudan gidilemeyeceği açıklanır. Buna karşılık sözleşmenin temelini çökertecek nitelikte, tarafların makul olarak hesaba katmadığı olağanüstü bir olay ileri sürülüyorsa 138. madde ayrı inceleme gerektirebilir. Dilekçede yalnız 'ekonomik şartlar değişti' denmesi yeterli değildir. Hangi olayın ne zaman ortaya çıktığı, sözleşme kurulurken neden öngörülemediği, tarafın bu olaya katkısının bulunmadığı ve edimler dengesinin nasıl ağır biçimde bozulduğu somutlaştırılmalıdır. Mahkeme, davaya verilen başlıktan çok vakıa ve talep sonucuna bakar; yanlış veya çelişkili talepler usul ve ispat sorununa dönüşebilir.

Başvuru ve belgeler

4. Süre ve kararın etkisini iki dava için ayrı inceleyin TBK 345, kira bedelinin belirlenmesi davasının her zaman açılabileceğini söyler; ancak mahkemenin belirlediği bedelin yeni kira döneminin başlangıcından itibaren bağlayıcı olması için dava veya yazılı artış bildiriminin zamanı ve sözleşmedeki artış hükmü önem taşır. Kanundaki otuz günlük düzenleme bu karar etkisi bakımından incelenir; somut yenileme tarihinden geriye doğru hesap yapılmalıdır. Uyarlama davasında ise TBK 138'in şartları, talebin yöneltildiği dönem ve hak saklı tutularak ifa edilip edilmediği belirleyicidir; kira tespitine ait TBK 345 sonucu otomatik olarak uyarlama davasına taşınmamalıdır. Geçmişe etkili sonuç, dava tarihi veya olağanüstü olay tarihi hakkında kesin genelleme yapmak yerine somut talep ve güncel içtihat kontrol edilmelidir. Resmî tebligat ve kanun yolu süreleri de bu maddi hukuk ayrımından ayrı izlenir. 5. Delil planını talebin hukuki sebebine göre kurun Tespit davasında kira sözleşmesi, ödeme dekontları, yenileme ve artış bildirimleri, taşınmazın büyüklüğü ve niteliği, gerçek emsal sözleşmeler, konum ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi öne çıkar. Uyarlamada bunlara ek olarak sözleşme kurulduğundaki ekonomik ve fiilî temel, olağanüstü olayın tarihi, etkisinin tarafın kontrolü dışında oluşu, mali tablolar veya maliyet kayıtları, risk paylaşımı ve hakkın saklı tutulduğu ödeme belgeleri önem kazanabilir. Tek bir fiyat endeksi ya da ilan iki dava için de otomatik sonuç vermez. Karşılaştırmalar aynı dönem ve benzer taşınmazlarla yapılmalı; seçilmiş yüksek veya düşük örneklerden kaçınılmalıdır. Ticari sırlar ve kişisel veriler yalnız gerekli ölçüde sunulmalı, üçüncü kişilere ait kimlik ve hesap bilgileri karartılmalıdır. Her delilin hangi tartışmalı olguyu kanıtladığı listede açıkça gösterilmelidir. 6. Ödeme, arabuluculuk ve talep sonucunu birlikte planlayın Dava türü tartışılırken kiracının mevcut kira ödeme borcu kendiliğinden durmaz. Eksik veya geç ödeme temerrüt ve tahliye riskine; ihtirazi kayıt olmaksızın ödeme ise uyarlama hakkının saklı tutulup tutulmadığı tartışmasına yol açabilir. Ödeme açıklamaları, yazılı bildirimler ve sözleşme kayıtları bu nedenle tutarlı olmalıdır. 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi uyarınca kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin istisna dışında, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvuru genel olarak dava şartıdır; Adalet Bakanlığı materyali hem kira tespiti hem kira uyarlamasını bu kapsamda sayar. Arabuluculukta talep edilen dönem, hesap ve alternatif çözüm açıklaştırılmalıdır. Anlaşma olmazsa dava dilekçesindeki vakıa, hukuki sebep ve talep sonucu güncel mevzuatla uyumlu kurulmalıdır. Kaynaklar: https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103273?query=Madde+5, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/568773200, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1026811200, https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/104320?query=6325 ve https://adb.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/10072023160455Uzman%20Arabuluculug%CC%86a%20Giris%CC%A7%20Kitab%C4%B1.pdf.

İlgili konular

Ayıplı hizmette tüketicinin hakları nelerdir?Boşanma davası E-Devlet'te görünür mü?Kiracıya ihtarname nasıl gönderilir?Elektrik kesintisinde tazminat alınabilir mi?İmar durumu belgesi nasıl alınır?Bankanın haksız ücretine nasıl itiraz edilir?Miras hukuku nedir?Yönetmelik nedir?İptal davası hangi sonuçları doğurur?Meşru savunma hangi koşullarda kabul edilir?Kişisel verileri izinsiz paylaşmak suç mudur?Haksız tahrik indirimi nasıl uygulanır?Ayırt etme gücü hukuki işlemleri nasıl etkiler?Gerekçeli karar tebliğ edilmezse ne olur?İş sözleşmesi nedir?Suça iştirak nasıl değerlendirilir?Meşru savunma şartları nelerdir?Kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi?Evlilik izni kaç gündür?Hafta tatili ücreti nasıl hesaplanır?Fazla mesai alacağında zamanaşımı ne kadardır?Yetkili mahkeme nedir?Tahliye davasıYurt dışına çıkış yasağı nasıl kaldırılır?Nafaka azaltma davası nasıl açılır?Şirket yöneticilerinin hukuki sorumluluğu nasıl doğar?Giriş çıkış kayıtları fazla mesai delili olur mu?Düğün takıları kime aittir?Ticari sır nasıl korunur?Ayıplı mal nedir?
Değişiklik geçmişi

5 Kasım 2026 — Konu eklendi.