Ev sahibi depozitodan hangi giderleri düşebilir?
Ev sahibinin depozitoyu istediği her masrafa tek taraflı biçimde ayırabileceği düşüncesi doğru değildir. Türk Borçlar Kanunu'nda güvence, konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kararlaştırılan bir teminattır; para veya kıymetli evrak olarak verilmişse bankada tutulması ve ancak tarafların rızası, kesinleşmiş icra takibi veya kesinleşmiş mahkeme kararıyla çözülmesi öngörülür. Kiracının ödenmemiş kira ya da kendisine ait kullanma gideri ve sözleşmeye aykırı kullanımdan doğan ispatlanabilir zarar gibi kira ilişkisine bağlı borçları güvence hesabında tartışılabilir. Buna karşılık olağan ve sözleşmeye uygun kullanımın yol açtığı eskime ile bozulmalar kiracıya yüklenemez. Her kesintide borcun sebebi, tutarı, hasarın teslim anındaki durumdan farkı ve hesap belgesi gösterilmelidir. Depozitonun doğrudan ev sahibine verilmiş olması, uyuşmazlığı kendiliğinden ev sahibinin belirlediği miktarda sonuçlandırmaz. Bu yazı genel bilgidir; somut sözleşme, deliller ve işlem tarihinde yürürlükteki kurallar için kişisel hukuk görüşü değildir.
Sözleşme ve sorumluluk
1. Depozitonun kapsamını sözleşme ve kanunla belirleyin Önce sözleşmede güvence verilip verilmediği, tutarı, ödeme şekli ve hangi kira ilişkisinin teminatı olduğu belirlenmelidir. TBK 342, konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle güvence borcu getirildiğinde tutarın üç aylık kira bedelini aşamayacağını düzenler. Bu üst sınır, ev sahibine üç aylık tutarın tamamını otomatik olarak alma hakkı vermez; yalnız kararlaştırılabilecek güvencenin sınırını gösterir. Kesinti için ayrıca kiracının kira sözleşmesinden doğan, ödenmemiş ve ispatlanabilir bir borcu bulunmalıdır. Anahtar teslimi, güvence hesabı ve mevcut borçlar birbirinden ayrı kayıtlarla belgelenmelidir. 2. Ödenmemiş kira ve kullanma giderlerini kalem kalem inceleyin Vadesi gelmiş fakat ödenmemiş kira bedeli güvenceyle ilgili bir talebe konu olabilir. Isıtma, aydınlatma ve su gibi giderlerde ise TBK 341 gereğince sözleşme, yerel adet ve giderin niteliği incelenir; gideri üstlenen taraf, istenirse ispat belgelerinin örneğini diğer tarafa vermelidir. Son faturanın düzenlenmiş olması tek başına bütün tutarın kiracıya ait olduğunu kanıtlamaz. Dönem, sayaç veya kullanım tarihi, önceki borç, ortak gider ayrımı ve yapılmış ödemeler karşılaştırılmalı; ev sahibine ait büyük onarım ya da malik yükümlülüğü kiracı kullanım gideri gibi gösterilmemelidir. 3. Olağan eskimeyi gerçek hasardan ayırın TBK 334'e göre kiracı, kiralananı teslim aldığı durumda geri vermekle yükümlüdür; fakat sözleşmeye uygun kullanım nedeniyle oluşan eskime ve bozulmadan sorumlu değildir. Zamanla solan boya, normal yürümeden oluşan yüzey aşınması veya ekonomik ömrünü olağan biçimde tamamlayan bir parça ile kırma, yakma, izinsiz yapısal değişiklik ya da özensiz kullanım sonucu oluşan zarar aynı değildir. Her olayda eşyanın yaşı, başlangıç durumu, kullanım süresi, bakım yükümlülüğü ve zararın nedeni değerlendirilir. Yeni eşya bedelinin tamamını, kullanım payını ve önceki yıpranmayı hesaba katmadan istemek gerçek zararı aşabilir.
Başvuru ve belgeler
4. Teslim tutanağı, fotoğraf ve faturayla ispat kurun Giriş ve çıkışta tarihli tutanak, sayaç değerleri, anahtar adedi, demirbaş listesi ve aynı açıdan çekilmiş fotoğraflar uyuşmazlığı azaltır. Ev sahibi, TBK 335 uyarınca geri verme sırasında yeri gözden geçirip kiracının sorumlu olduğunu düşündüğü eksiklik ve ayıpları hemen yazılı bildirmelidir. Olağan incelemeyle görülebilecek bir ayıp için bu bildirim yapılmazsa kiracı sorumluluktan kurtulur; gizli eksiklik tespit edildiğinde de hemen yazılı bildirim gerekir. Teklif, fatura veya uzman değerlendirmesi onarım miktarını destekleyebilir; yalnız yuvarlak bir tahmin veya eski fotoğraf yeterli olmayabilir. 5. Banka güvencesinde tek taraflı çekim yapılamayacağını bilin Para güvence olarak kararlaştırılmışsa TBK 342, paranın kiraya verenin onayı olmadan çekilemeyecek vadeli tasarruf hesabına yatırılmasını öngörür. Banka güvenceyi iki tarafın rızası, kesinleşmiş icra takibi veya kesinleşmiş mahkeme kararı olmadan serbest bırakamaz. Kiraya veren, sözleşmenin sona ermesinden sonraki kanuni sürede kira ilişkisiyle ilgili dava veya takip başlattığını bankaya yazılı bildirmezse kiracı bankadan iade isteyebilir. Bu mekanizma, tartışmalı hasar bedelini ev sahibinin tek başına belirleyip hesaptan almasını önler; taraflar yalnız tartışmasız kalemde yazılı uzlaşabilir. 6. Kesinti hesabını yazılı isteyin ve uyuşmazlığı doğru yola taşıyın Kiracı; kesinti kalemlerinin adını, dayanağını, tarihini, belgesini, eski-yeni durum farkını ve varsa amortisman hesabını yazılı istemelidir. Ev sahibi de iadeyi bekletiyorsa hangi alacak için ne yaptığını açıkça bildirmelidir. Taraflar tartışmasız kısmın iadesini ve tartışmalı kısmın çözümünü ayrı ele alabilir. Anlaşma olmazsa kira uyuşmazlıklarında güncel dava şartı arabuluculuk kapsamı, icra takibi ve görevli mahkeme somut talebe göre değerlendirilmelidir; tebligatta yazılı süreler tahmin edilmemelidir. Kaynaklar: https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103273?query=6098 ve https://mgm.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/181020191500286098.pdf.