Sanalda.comBETA

Bankalarda karşılık karşılama oranı nasıl hesaplanır?

Eklenme tarihi: 4 Kasım 2026

Bankalarda karşılık karşılama oranı, takipteki alacaklar için ayrılmış özel karşılıkların bu alacakların brüt tutarına oranını gösterir. BDDK'nın sektör grafiğinde gösterge, TFRS 9 uygulayan bankalar için üçüncü aşama özel karşılıkların takipteki alacaklara bölünmesiyle sunulur. Basit formül özel karşılık / takipteki alacaklar çarpı 100'dür. Örneğin brüt takipteki alacak 100 milyar lira ve bunlara ilişkin özel karşılık 76 milyar liraysa basitleştirilmiş karşılama oranı yüzde 76 olur. Bu örnek gerçek bir banka veya güncel sektör değeri değildir. Oran, bilanço üzerinde tanınmış zarar karşılığının sorunlu kredi stokuna göre büyüklüğünü anlatır; tahsilat garantisi, kalan zararın kesin tutarı veya bankanın bütün kredi riskini göstermez. Teminatların değeri, beklenen tahsilat, kredi satışları, kayıttan düşme, yeniden yapılandırma ve üçüncü aşamaya giriş-çıkışlar pay ile paydayı farklı yönlerde değiştirebilir. Takipteki alacağın kayıttan düşülmesi hem brüt stokun hem ilgili karşılığın azalmasına yol açabileceği için orandaki yükseliş her zaman yeni karşılık ayrıldığı anlamına gelmez. Benzer şekilde teminat güçlü olsa bile karşılığın muhasebe ölçümü, teminatın hukuken ve fiilen paraya çevrilebilirliği ile zaman maliyetine bağlıdır. Basel problemli varlık ve karşılık ilkeleri, sınıflandırma, gerçekçi geri ödeme beklentisi, bağımsız doğrulama ve teminatın net gerçekleşebilir değerle değerlendirilmesini vurgular. Karşılık karşılama oranı, toplam karşılıkların toplam kredilere oranıyla, net takipteki alacakların sermayeye oranıyla veya takipteki alacak oranıyla aynı gösterge değildir. Sağlıklı karşılaştırma aynı üçüncü aşama/takip tanımını, brüt tutarı, konsolidasyon kapsamını ve rapor tarihini kullanır. Oran; kredi portföyünün sektör dağılımı, teminat yapısı, gecikme yaşı, tahsilat performansı, sermaye ve kârlılıkla birlikte yorumlanmalıdır. Tek başına yüksek bir yüzde bankanın güvenli, düşük bir yüzde ise mutlaka yetersiz olduğu sonucunu vermez. Pay ve paydanın ayrı hareketleri her raporlama döneminde ayrıca uzlaştırılmalıdır.

Formül, kapsam ve örnek hesap

1. Payda hangi sorunlu alacaklar bulunur? Payda, seçilen raporlama kapsamındaki brüt takipteki alacak veya TFRS 9 üçüncü aşama kredi stokudur. Brüt ifadesi, ilgili özel karşılık düşülmeden önceki tutarı anlatır. Kredi sınıflandırmasının hangi koşullarda üçüncü aşamaya geçtiği, gecikme günü kadar borçlunun ödeme kabiliyeti ve geri ödemenin muhtemel olup olmadığıyla ilişkilidir. Solo banka ile konsolide grubun stokları farklı olabilir. Satılan, tahsil edilen, yeniden yapılandırılan ya da kayıttan düşülen krediler paydanın dönem içindeki hareketini değiştirir. Bu nedenle yalnız dönem sonu toplamına bakmak yerine giriş, çıkış, tahsilat ve silme hareketleri incelenmelidir; kurumlar ancak aynı takip tanımıyla karşılaştırılabilir. 2. Paydaki özel karşılık neyi temsil eder? Pay, takipteki veya üçüncü aşama alacaklara ilişkin finansal tablolarda tanınan özel karşılık tutarıdır. Bu karşılık, beklenen nakit akışları, tahsilat zamanı, borçlunun durumu, teminat ve makul ileriye dönük bilgilerle ölçülen kredi zararını yansıtır. Karşılık, bankanın ayrı bir nakit hesabında tuttuğu para veya tahsil edilecek kesin zarar değildir; muhasebe ve ihtiyatlılık ölçümüdür. Birinci ve ikinci aşamadaki kredilere ayrılan genel nitelikteki beklenen zarar karşılıklarını üçüncü aşama payına eklemek, BDDK grafiğindeki oranla aynı sonucu vermez. Teminatın nominal değeri de doğrudan karşılık tutarından çıkarılmaz; gerçekleşebilir değer, masraf, hukukî süreç ve zamanlama hesaba katılır. 3. Basitleştirilmiş hesap ve hareket örneği Bir bankanın brüt takipteki alacakları 100 milyar, bunlara ilişkin üçüncü aşama özel karşılıkları 76 milyar liraysa oran 76/100 çarpı 100 ile yüzde 76'dır. Sonraki dönemde 10 milyarlık tamamen karşılık ayrılmış kredi kayıttan düşülür ve başka hareket olmazsa brüt stok 90, karşılık 66 milyar liraya iner; oran yaklaşık yüzde 73,3 olur. Buna karşılık kalan portföy için 4 milyar ek karşılık ayrılırsa pay 70 milyara, oran yaklaşık yüzde 77,8'e yükselir. Örnek, oranın karşılık gideri kadar kredi satışı, tahsilat ve kayıttan düşmeden de etkilendiğini gösterir. Gerçek tabloda döviz çevrimi, portföy satın alma, teminat, faiz tahakkuku ve konsolidasyon farkları ayrıca uzlaştırılır.

Oranı değiştiren hareketler, karşılaştırma ve sınırlar

4. Oran neden yükselir veya düşer? Yeni karşılık ayrılması, payda değişmezken payı büyüterek oranı yükseltebilir. Sorunlu krediye yeni giriş, ilk tanınan karşılık brüt tutardan daha düşükse oranı aşağı çekebilir. Yüksek karşılıklı kredilerin kayıttan düşülmesi payı ve paydayı birlikte azaltır; sonucun yönü portföyde kalan kredilere bağlıdır. Tahsilat hem brüt alacağı hem karşılığı etkileyebilir. Teminat değerindeki, beklenen nakit akışındaki veya makroekonomik senaryodaki değişim karşılık ölçümünü değiştirebilir. Kredi satışı ve yeniden yapılandırma da sınıflandırmayı etkiler. Bu nedenle yüzde puan değişimi, özel karşılık gideriyle eş anlamlı değildir. Dönem hareket tablosu ve karşılık politikası görülmeden yalnız iki kapanış oranı üzerinden kesin neden yazılmamalıdır. 5. Bankalar nasıl karşılaştırılır? Karşılaştırmada aynı rapor tarihi, para birimi, solo-konsolide kapsam ve takipteki alacak tanımı kullanılmalıdır. Tüketici kredisi, ticari kredi, proje finansmanı ve teminatlı portföylerin tahsilat ve zarar özellikleri farklıdır. Aynı yüzdeye sahip iki bankadan birinin teminatı hızlı gerçekleşebilirken diğerinde uzun hukukî süreç bulunabilir. Kredi stokunun gecikme yaşı ve sektör yoğunlaşması da önemlidir. BDDK'nın sektör toplamı bir referans sağlar, ancak tek bir kurumun portföy bileşimini açıklamaz. Oran; takipteki alacakların toplam kredilere oranı, net sorunlu alacak, yeniden yapılandırılmış krediler, karşılık gideri, tahsilat, sermaye ve dönem kârıyla birlikte değerlendirilmelidir. 6. Gösterge neyi kanıtlamaz? Karşılık karşılama oranı, sorunlu kredi stokuna karşı finansal tablolarda tanınan tamponun göreli büyüklüğünü gösterir; gelecekteki tahsilatı veya nihai zararı kesinleştirmez. Yüzde 100'e yakın bir oran, tahsilat olmayacağı anlamına gelmediği gibi daha düşük oran da teminat ve beklenen nakit akışı dikkate alınmadan yetersizlik kanıtı değildir. Karşılık modeli varsayımlara, veri kalitesine ve yönetime bağlı yargılar içerir. Basel çerçevesi zamanında sınıflandırma, gerçekçi geri ödeme beklentileri ve bağımsız inceleme gereğini vurgular. Bu oran mevduat likiditesini, faiz riskini veya sermaye yeterliliğini ölçmez. Eğitim amaçlı analiz, güncel BDDK açıklaması ve bankanın denetimli dipnotlarıyla doğrulanmalı; tek başına güvenlik ya da yatırım kararı olarak kullanılmamalıdır.

İlgili konular

İki ürün arasındaki ikame ilişkisi nasıl ölçülür?Kredi hayat sigortası zorunlu mu?Vergi geliri nasıl tahmin edilir?Senyoraj ne anlama gelir?Kredi notu neden düşer?Trafik sigortasında hasarsızlık basamağı nasıl işler?Bilanço nasıl okunur?Brüt maaş ile net maaş arasındaki fark nedir?Üretim büyüdükçe birim maliyet neden düşebilir?Sigortada birleşik oran nasıl hesaplanır?BIST 100 endeksi ne demek?Faiz dışı denge ne demek?Fiyat artışı ile enflasyon arasındaki fark nedir?Halka arzda eşit ve oransal dağıtım arasındaki fark nedir?SWIFT ücreti nasıl hesaplanır?Vergi harcaması ne anlama gelir?Reel faiz altını nasıl etkiler?Hisse senedi neden düşer?Vergi artışı fiyatlara nasıl yansır?Yatırımda yönetim ücreti nedir?Lorenz eğrisi gelir dağılımını nasıl gösterir?22 ayar bilezik fiyatı nasıl hesaplanır?Skimpflasyon ne demek?Satın alma gücü enflasyona karşı nasıl korunur?Fonlarda izleme hatası ne demek?Reasürans ne işe yarar?Banka mevduatı nedir?Rotatif kredi ne demek?Emeklilik birikiminde bileşik getiri nasıl işler?İşgücüne katılım oranı nedir?
Değişiklik geçmişi

4 Kasım 2026 — Konu eklendi.