Reasürans ne işe yarar?
Reasürans, bir sigorta şirketinin üstlendiği riskin belirli bir bölümünü başka bir sigorta veya reasürans şirketine sözleşmeyle devretmesidir. Günlük dilde sigortanın sigortası denilse de bu ifade tek başına yeterli değildir: reasürans, ilk poliçeyi satın alan kişiyle yeni bir doğrudan sigorta ilişkisi kurmaz; sigortacının bilançosunu, ödeme kapasitesini ve aynı anda çok sayıda hasar doğurabilecek olaylara dayanıklılığını yönetmesine yardım eder. Türk Ticaret Kanunu'nun 1403'üncü maddesi sigortacının sigorta ettiği menfaati yeniden sigorta ettirebileceğini, ancak bunun sigortacının sigorta ettirene karşı borçlarını ortadan kaldırmadığını açıklar. Bu ayrım önemlidir; konut poliçesi sahibi hasarını kendi sigortacısına bildirir, reasüröre doğrudan başvurmaz. Reasüransın ekonomik işlevi yalnız büyük deprem, sel veya fırtına zararlarını paylaşmak değildir. Tek bir fabrika, uçak filosu ya da enerji tesisi gibi yüksek bedelli risklerde sigortacının tek başına sağlayabileceği teminatı genişletebilir; hasar sonuçlarının yıllar arasında daha az dalgalanmasına ve sermayenin daha planlı kullanılmasına katkı verebilir. Buna karşılık risk tamamen ortadan kalkmaz. Sigortacı, sözleşmede belirlenen payı üzerinde tutar; reasürörün ödeme gücü ve sözleşmedeki istisnalar ayrı bir karşı taraf riski yaratır. Prim maliyeti de devredilen riskin niteliğine, veri kalitesine, hasar geçmişine, coğrafi yoğunlaşmaya ve küresel reasürans piyasasının koşullarına göre değişebilir. Bu nedenle bir şirketin çok reasürans kullanması otomatik olarak daha güvenli veya daha kârlı olduğu anlamına gelmez. Değerlendirmede özkaynak, teknik karşılıklar, hasar ödeme performansı, riskin ne kadarının tutulduğu, hangi reasürörlere devredildiği ve anlaşmanın hangi olayları kapsadığı birlikte incelenir. SEDDK'nın sigorta ve reasürans şirketleri için yayımladığı finansal tablolar, kurum bazında raporlanan kalemleri izlemek için başlangıç noktasıdır; ancak tek bir tablo sözleşme kalitesini bütünüyle göstermez. Buradaki sayısal örnekler yöntemi anlatır, güncel fiyat veya şirket tavsiyesi değildir.
Riskin devri, sözleşme türleri ve hesap
1. Risk neden paylaşılır? Bir sigortacı binlerce bağımsız küçük riski bir havuzda dengeleyebilir; fakat aynı deprem bölgesindeki çok sayıda konut tek olayda birlikte hasar görebilir. Bu korelasyon, yalnız poliçe sayısını artırarak giderilemez. Reasürans, belirlenmiş kayıp dilimini başka bir kuruma aktararak sigortacının tek olay veya bir yıl içinde taşıyacağı oynaklığı sınırlar. Amaç sıfır risk değildir: şirketin üzerinde tuttuğu kısım, sözleşme dışı olaylar, tahsil edilemeyen alacaklar ve operasyonel hatalar devam eder. Yönetim önce maruziyeti harita ve senaryolarla ölçer, ardından sermaye gücü ve risk iştahına uygun koruma yapısı seçer. 2. Oransal reasürans nasıl çalışır? Oransal anlaşmada prim ve hasar, önceden belirlenen paya göre bölüşülür. Varsayımsal olarak sigortacı bir portföyün yüzde 60'ını üzerinde tutup yüzde 40'ını reasüröre devrederse, kapsamdaki 10 milyon liralık hasarın ilk basit dağılımı 6 milyon ve 4 milyon lira olur. Gerçek hesapta komisyon, limit, istisna, nakit hasar hükmü ve anlaşmanın hangi poliçeleri kapsadığı sonucu değiştirir. Oran yalnız tazminata değil, devredilen prime de uygulanır. Bu nedenle yüzde 40 devir, sigortacının her durumda zararının tam yüzde 40 azalacağı veya kârının artacağı anlamına gelmez. Portföy kapsamı ayrıca kontrol edilir. 3. Oransız koruma nasıl çalışır? Hasar fazlası gibi oransız anlaşmalarda reasürör, sigortacının belirli bir tutarı aşan kapsamdaki kaybına, üst limite kadar katılır. Örneğin her olayda ilk 20 milyon lira sigortacıda kalıyor ve sonraki 80 milyon lira korunuyorsa, 70 milyon liralık uygun bir olayda basit paylaşım 20 milyon sigortacı, 50 milyon reasürör olabilir. 120 milyon liralık olayda koruma 80 milyonla sınırlanır; kalan bölüm yeniden sigortacıya dönebilir. Olay tanımı, birden fazla hasarın tek olay sayılıp sayılmadığı ve korumanın yeniden kurulma şartları hesap için kritik ayrıntılardır. Katman sırası mutlaka belgelenmelidir.
Kapasite, maliyet ve değerlendirme sınırları
4. Teminat kapasitesi nasıl artar? Yüksek bedelli bir sanayi tesisini sigortalamak, tek şirketin sermayesine göre aşırı yoğunlaşma yaratabilir. Reasürans desteği, şirketin belirlediği saklama payı üzerinde kalan bölümü paylaşarak daha yüksek bir poliçe limiti sunmasına imkân verebilir. Bununla birlikte müşterinin poliçe limiti ile reasürans anlaşmasının limiti aynı belge değildir. Sigortacı, müşteriye karşı poliçe borcunu yerine getirmekten sorumlu kalır. Kapasite hesabında aynı bölgede biriken riskler, para birimi, enflasyon, yeniden yapım maliyeti, iş durması ve tedarik zinciri etkileri birlikte değerlendirilmelidir; yalnız sigorta bedellerini toplamak yeterli değildir. Senaryolar düzenli aralıklarla yenilenmelidir. 5. Reasüransın maliyeti nasıl karşılaştırılır? Maliyet, devredilen primden ibaret değildir. Komisyonlar, kâr paylaşımı, teminatı yeniden kurma primi, broker gideri, teminat kalitesi ve karşı tarafın kredi riski de ekonomik sonucu etkiler. Yönetim, koruma olmadan beklenen hasar dağılımı ile koruma sonrası tutulan kaybı aynı para birimi ve dönem için karşılaştırır. Örneğin 12 milyon liralık maliyetle alınan bir korumanın yalnız ortalama yıldaki ödemesine bakmak yanıltıcıdır; seyrek fakat sermayeyi zorlayan uç senaryolardaki yararı ayrıca ölçülür. Geçmişte hiç ödeme alınmaması, korumanın gereksiz olduğunu tek başına kanıtlamaz; sigortanın amacı belirsiz büyük kayıpları yönetmektir. 6. Veriler ve sınırlar nasıl doğrulanır? Bir reasürans programı değerlendirilirken anlaşmanın başlangıç-bitiş tarihi, bölge ve branş kapsamı, saklama payı, katman limiti, olay tanımı, istisnalar ve reasürörlerin payları yazılı belgeden doğrulanır. SEDDK finansal tabloları ve yetkili kurum açıklamaları, sektör ve şirket verilerini kontrol etmek için kullanılabilir; fakat yayımlanan toplamlar tek bir anlaşmanın şartlarını açıklamaz. Döviz kuru, enflasyon ve afet modelleri değiştikçe uygun limit de değişebilir. Bu içerik eğitim amaçlıdır; belirli bir şirketin mali dayanıklılığına, hisse değerine veya poliçe seçimine ilişkin tavsiye değildir. Güncel mevzuat ve kurum verileri karar tarihinde yeniden kontrol edilmelidir.