Sanalda.comBETA

Önalım davasında rayiç bedel nasıl belirlenir?

Eklenme tarihi: 5 Kasım 2026

Önalım davasındaki bedel, 9 Kasım 2026 itibarıyla yalnız tapu senedinde yazan satış tutarı değildir. Türk Medeni Kanunu (TMK) m.734/2'nin 25 Aralık 2025'te yürürlüğe giren metni, dava konusu payın rayiç bedelinin hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenmesini; önalım hakkı sahibinin bu bedelle alıcıya düşen tapu giderlerini, hâkimin gösterdiği yere verilen kesin süre içinde nakden ve nemalandırılmak üzere yatırmasını öngörür. Hâkim, taşınmazın tamamını değil dava konusu payı değerlendirir; kanunda tek bir metrekare çarpanı, belediye emlak vergisi değeri veya ilan fiyatını otomatik sonuç yapan sabit bir formül yoktur. Güncel tapu kaydı, resmi satış belgesi, pay oranı, taşınmazın niteliği, değerleme tarihi ve mahkemenin topladığı emsal ve bilirkişi verileri somut dosyada incelenir. Taraflar raporun dayanağını, emsallerin karşılaştırılabilirliğini ve hesap hatalarını usul süresinde tartışabilmelidir. Bununla birlikte çok yeni bir anayasal gelişme vardır: Anayasa Mahkemesi 16 Temmuz 2026 tarihli E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararıyla rayiç bedel ibaresini, buna bağlı kalan ikinci fıkra hükümlerini ve geçiş hükmünü iptal etmiş; karar 6 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. İptal hükümleri yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe gireceğinden mevcut rayiç-bedel düzeni 9 Kasım 2026'da hâlâ yürürlüktedir. 6 Ağustos 2027 sonrasındaki dosya için eski satış-bedeli metninin kendiliğinden geri döneceği varsayılmamalı; o tarihteki resmî kanun metni ve varsa yeni düzenleme kontrol edilmelidir. Bu içerik genel bilgidir; belirli bir payın değeri, rapora itiraz, kesin süre veya dava stratejisi hakkında kişisel hukuki görüş değildir.

Rayiç bedelin kapsamı ve ispatı

1. Önce önalım hakkının ve dava konusunun bulunduğunu doğrulayın Rayiç bedel hesabına geçmeden önce TMK m.732'deki temel olayın gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenir. Paylı mülkiyetteki bir paydaş, taşınmaz üzerindeki payını tamamen veya kısmen paydaş olmayan üçüncü kişiye satmış olmalıdır. Elbirliği mülkiyetindeki miras payının devri, paydaşlar arasındaki devir, bağış, trampa, cebrî artırma ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışlar aynı sonuca otomatik bağlanamaz. Dava alıcıya karşı açılır ve talep, satılan payın davacı adına tesciline yönelir. Tapu kayıt örneği, resmi senet, satış ve yevmiye tarihi, alıcının satıştan önce paydaş olup olmadığı ve varsa noter bildirimi incelenmeden yalnız taşınmazın piyasa değerini hesaplamak yeterli değildir. Birden çok pay satılmışsa dava konusu oran açıkça gösterilmelidir; bütün taşınmazın değeriyle satılan payın değeri karıştırılmamalıdır. Önalım hakkından genel feragat ile belirli satışta kullanmaktan vazgeçmenin şekilleri de farklıdır. Hak veya dava koşulu yoksa en ayrıntılı değerleme raporu bile tescil sonucunu tek başına doğurmaz. Bu nedenle değerleme, hakkın varlığı ve süresinde açılmış doğru davadan sonra gelen ayrı bir aşamadır. 2. Rayiç değerin kanuni anlamını tapu bedeli ve vergi değerinden ayırın Yürürlükteki TMK m.734/2, 'dava konusu payın rayiç bedeli' ifadesini kullanır; fakat rayiç için tek bir veri kaynağı veya matematik formülü yazmaz. Tapuda beyan edilen satış bedeli gerçekleşen işlemin belgesidir, ancak 2025 değişikliğinden sonra depo edilecek tutarı otomatik olarak belirlemez. Belediyedeki emlak vergisi değeri de vergisel bir ölçüdür ve piyasa rayicinin zorunlu eşiti değildir. İnternet ilanları teklif fiyatıdır; gerçekleşmiş, doğrulanabilir ve gerçekten karşılaştırılabilir bir satışla aynı ağırlıkta sayılamaz. Değerlemede taşınmazın konumu, hukuki ve fiilî niteliği, imar ve kullanım durumu, yüzölçümü, yapı özellikleri, pay oranı, takyidatlar ve uygun emsal işlemler dosyadaki kanıta göre ele alınabilir. Bir payın matematiksel olarak bütün değerin pay oranıyla çarpılmasından farklı ekonomik özellikleri bulunup bulunmadığı da raporda gerekçelendirilmelidir; soyut bir 'hisseli taşınmaz indirimi' oranı kanunda sabit değildir. Mahkemenin hangi tarih itibarıyla değerleme istediği, görevlendirme kararı ve raporun kabul ettiği tarih açık olmalıdır. Taraf, kendi seçtiği yüksek veya düşük ilanı tek başına kanıt saymak yerine kullanılan kaynağın tarihini, konumunu, yüzölçümünü ve hukuki niteliğini karşılaştırmalıdır. 3. Bilirkişi ve emsal incelemesinin denetlenebilir olmasını isteyin Hâkim hukuki kararı kendisi verir; teknik piyasa verisi için bilirkişi incelemesinden yararlanabilir. Sağlıklı bir rapor, incelenen tapu ve belediye verilerini, yerinde inceleme yapılıp yapılmadığını, seçilen emsalleri, emsallerin satış mı ilan mı olduğunu, karşılaştırma düzeltmelerini ve dava konusu paya ulaştıran hesabı görünür kılmalıdır. Emsal başka mahallede, farklı imar hakkına sahip, çok farklı tarihte veya bağımsız bölüm niteliğinde ise neden karşılaştırılabilir sayıldığı açıklanmalıdır. Yalnız sonuç rakamını yazan veya kaynak göstermeyen raporun denetlenmesi güçtür. Taraflar tebligatla verilen süre içinde rapora somut itiraz sunabilir; 'değer yüksek' ya da 'düşük' demek yerine yanlış parsel, hatalı pay oranı, mükerrer hesap, doğrulanamayan emsal, eksik takyidat veya yanlış tarih gibi belirli noktalar gösterilmelidir. Gerekirse ek rapor ya da yeni bilirkişi talebinin dayanağı açıklanır; mahkemenin bu talebi kabul edeceği garanti değildir. Kişisel veriler veya üçüncü kişilerin tapu bilgileri hukuka aykırı yolla toplanmamalıdır. Resmî kayıtların dosyaya kurumdan getirtilmesi ve rapor eklerinin taraf denetimine elverişli olması, hem değerlemenin güvenilirliği hem de adil yargılanma açısından önem taşır.

Depo emri, AYM iptali ve süreler

4. Rayiç bedelle birlikte hangi tutarın ne zaman yatırılacağını izleyin Güncel m.734/2 yalnız rayiç bedeli değil, alıcıya düşen tapu giderlerini de kapsar. Hangi giderin alıcıya ait olduğu ve dosyada hangi belgeyle kanıtlandığı ara kararda açıklaştırılmalıdır; vekâlet ücreti, tüm yargılama giderleri veya satıcının kişisel borcu bu ifadeye otomatik eklenemez. Mahkeme yatırılacak toplamı, yatırma yerini ve kesin süreyi belirler. Kanun nakden yatırmayı ve tutarın nemalandırılmasını öngörür. Taraf, yalnız banka havalesi yapmış olmayı yeterli saymamalı; dosya numarası, mahkemenin gösterdiği hesap veya vezne, tutar ve son gün ara kararla birebir karşılaştırılmalıdır. Kesin süre içinde yükümlülük yerine getirilmezse önalım hakkı sahibi adına payın tesciline karar verilemeyeceği mevcut metinde açıkça yazılıdır. Eksik yatırma, yanlış hesaba gönderme veya son gün işlem saati konusunda risk alınmamalıdır. Ödeme dekontu derhâl dosyaya sunulmalı ve UYAP kaydı kontrol edilmelidir. Yatırılan tutar hükmün kesinleşmesi üzerine nemalarıyla ilgilisine ödenir; davanın reddi, feragat, konusuz kalma veya kanun değişikliği gibi başka sonuçlarda paranın iadesi ve giderler somut karar ve usul hükümlerine göre belirlenir. Sabit bir harç veya bilirkişi tutarı verilmemelidir; tarifeler ve mahkeme avansı zamanla değişir. 5. AYM iptalini hemen yürürlüğe girmiş bir kural gibi uygulamayın Anayasa Mahkemesinin E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararı 16 Temmuz 2026'da verilmiş, 6 Kasım 2026 tarihli 33422 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Mahkeme, satış sözleşmesindeki bedel yerine yargılama sırasında belirlenen rayicin geçirilmesinin taraf iradesini ortadan kaldırabildiğini; alıcı için haksız kazanç veya zarar, önalım hakkı sahibi için de ödenecek tutar konusunda belirsizlik yaratabildiğini belirterek adil denge kurulmadığı sonucuna varmıştır. Bununla birlikte iptal hükmünün yürürlüğü, hukuki boşluğu önlemek amacıyla yayım tarihinden başlayarak dokuz ay ertelenmiştir. Dolayısıyla 9 Kasım 2026'da 'rayiç bedel kaldırıldı, artık yalnız tapu bedeli yatırılır' demek yanlıştır. Mevcut ikinci fıkra erteleme süresinde yürürlüktedir. Dokuz aylık sürenin 6 Ağustos 2027'de dolmasından önce yeni kanun çıkarılabilir; sonrasında da iptal edilen hüküm yerine hangi metnin uygulanacağı resmî kaynak ve somut dosyanın usul aşaması üzerinden belirlenmelidir. İptal edilen geçici 1. maddenin ikinci fıkrası, 2025 değişikliğinin daha önce açılmış davalara uygulanmasını öngörüyordu ve onun iptali de aynı ertelenmiş yürürlük takvimine tabidir. Derdest dosyada rapor, depo emri veya hüküm varsa yalnız haber başlığıyla işlem yapılmamalı; mahkeme kararı, yürürlük tarihi ve olası yeni mevzuat birlikte izlenmelidir. 6. Süreleri, belgeleri ve resmî metni işlem tarihinde yeniden kontrol edin Bedel tartışması, önalım hakkının hak düşürücü sürelerinden ayrı değildir. 25 Aralık 2025'te yürürlüğe giren TMK m.733 metni, satışın alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirilmesini; hakkın bu bildirimden itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren bir yıl geçmekle düşmesini düzenler. Aynı değişikliğin geçici hükmü, 25 Aralık 2025'ten önceki satışlarda eski düzenlemenin uygulanmasına devam edileceğini söyler; bu nedenle eski olayda yeni bir yıllık süre geriye yürütülmemelidir. Noter bildirimi, satış tarihi, dava açılış tarihi, tapu kaydı ve tüm ara karar tebligatları kronolojik dosyada tutulmalıdır. Ortaklığın giderilmesi davasındaki zorunlu arabuluculuk kuralı ile yasal önalım davası aynı uyuşmazlık değildir; yine de dava açılış günündeki usul hükümleri görevli mahkeme, yetki ve dava şartları bakımından resmî mevzuattan kontrol edilmelidir. Genel internet hesaplayıcısı yerine mahkemenin ara kararı ve güncel kanun metni esas alınmalıdır. Resmî kaynaklar: https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103249, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/12/20251225-33.htm, https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/kbb/pages/search/NormDenetimi?id=a2JiOjE3ZTFhZTVmLWE0YjctNDhjNy04MzE0LTdlZmFjMDk3ZDFmMw&type=NormDenetimi ve https://www.anayasa.gov.tr/tr/haberler/norm-denetimi-basin-duyurulari/on-alim-hakkina-konu-payin-bedelinin-rayic-deger-uzerinden-mahkemece-belirlenmesini-ongoren-kurala-iliskin-itiraz-basvurulari-ve-iptal-davasi-hakkinda-karar.

İlgili konular

Kira sözleşmesinde kefil nasıl geçerli olur?Haklı fesih bildiriminin işverene ulaştığı nasıl ispatlanır?Giriş çıkış kayıtları fazla mesai delili olur mu?İnternetten alınan ürün nasıl iade edilir?Tamir edilen ürün tekrar bozulursa hangi haklar doğar?Devre tatil sözleşmesinden nasıl cayılır?Gözaltında avukatla görüşme hakkı nasıl kullanılır?Ölüm izni kaç gündür?Kiracı evi göstermek zorunda mıdır?Maaş geç yatarsa işçi ne yapabilir?Yasa dışı bahiste hesap kullandırmak suç mu?Online pazaryeri ürünü gelmezse ne yapılır?Adli yardım başvurusu nasıl yapılır?Tapu harcı nasıl hesaplanır?Boşanma sonrası kimlik nasıl değiştirilir?Veri ihlali bildiriminde hangi bilgiler yer almalıdır?E-tebligat delil kaydındaki teslim ve tebliğ tarihleri neden farklıdır?Hakaret mesajı nasıl şikâyet edilir?Gizli kamera kaydı delil olur mu?Taşınmaz satış vaadi nasıl yapılır?Kamu görevlisinin disiplin sorumluluğu nasıl belirlenir?Tehdit mesajı gelirse ne yapılmalı?Deneme süresinde işten çıkınca ücret ödenir mi?Ayrımcılık yasağı nasıl uygulanır?Yapı kullanma izin belgesi ne demek?Ev sahibi evi satarsa kiracıya ne olur?Adli tatilde hangi işler görülür?Ayıplı mal nedir?Türkiye'de evlenme yaşı kaçtır?İştirak nafakası ne zaman sona erer?
Değişiklik geçmişi

5 Kasım 2026 — Konu eklendi.