Bitkiler yapraklarından neden su damlatır?
Yaprak ucunda veya kenarında beliren düzenli damlalar bazen gutasyon denen sıvı çıkışıdır. Kök basıncı, suyu ksilem boyunca yukarı iterken terleme düşük kaldığında sıvı özel açıklıklardan dışarı çıkabilir. Bu olay çiy oluşumuyla aynı değildir.
Süreç ve temel mekanizma
1. Kök basıncı nasıl oluşur? Kök hücrelerinin iyon alması, suyun kök içindeki iletim sistemine geçmesini destekler. Uygun koşullarda ksilemde pozitif basınç oluşabilir. Gündüz güçlü terleme çoğunlukla suyu yukarı çeken gerilimle ilişkilidir; kök basıncı bununla aynı mekanizma değildir. Toprak yeterince nemliyken ve yapraktan buharlaşma sınırlıyken basıncın etkisi daha görünür olabilir. Her türde kök basıncı aynı büyüklükte oluşmaz ve bütün uzun ağaçların su taşınmasını tek başına açıklamaz. 2. Sıvı nereden dışarı çıkar? Birçok bitkide yaprak uçlarında veya kenarlarında hidatot denen yapılar bulunur. Bunlar su iletim dokularıyla ilişkili çıkış bölgeleridir. Gutasyon sırasında damla hâlindeki sıvı bu yapılardan dışarı çıkar. Terleme ise suyun çoğunlukla stoma yoluyla buhar olarak kaybıdır. İki olayın suyun yapraktan ayrılması açısından benzemesi, aynı gözenekten ve aynı fiziksel süreçle yürüdükleri anlamına gelmez. Sıvı ve buhar ayrımı tanı için önemlidir. 3. Neden sabah daha belirgin? Gece ve sabahın erken saatlerinde hava serin, nem yüksek ve hava hareketi düşük olabilir. Bu koşullar buharlaşma talebini sınırlar. Köklerden su girişi sürerse yaprak kenarında damlalar birikebilir. Gündüz sıcaklık ve hava hareketi arttığında bu damlalar hızla kaybolabilir. Ancak saat tek başına kesin tanı sağlamaz. Kapalı ve nemli bir serada günün başka bölümünde de benzer koşullar oluşabilir; türün gaz alışverişi düzeni de etkilidir.
Çevresel koşullar ve biyolojik sınırlar
4. Çiy ve zararlı salgısı ayrımı Çiy, havadaki su buharının soğuk yüzeyde yoğunlaşmasıdır ve bitkinin içinden çıkmak zorunda değildir. Gutasyon damlaları belirli uç ve kenar noktalarında tekrarlayabilir. Yaprak biti veya kabuklu bitlerin bıraktığı balözü ise genellikle şekerli ve yapışkan bir salgıdır. Damlaların yeri, çevredeki yüzeyler ve zararlı belirtileri birlikte değerlendirilmelidir. Tek başına yapışkanlık kesin ayrım değildir; gutasyon sıvısında da çözünmüş maddeler bulunabilir. 5. Damlalar saf su değildir Gutasyon sıvısı, ksilemden gelen çözünmüş mineral ve organik bileşikleri içerebilir. Kuruduğunda yaprak kenarında ince kalıntılar bırakabilir. Bu nedenle damlalar içme suyu veya güvenli gıda olarak görülmemelidir. Sıvının bileşimi tür, yetiştirme ortamı ve kullanılan maddelere göre değişebilir. Bir kalıntının görünmesi tek başına besin fazlalığı ya da belirli bir hastalık tanısı koydurmaz. Kaynağı değerlendirmek için daha geniş gözlem gerekir. 6. Bakım açısından anlamı Gutasyon, tek başına bitkinin hasta veya kesinlikle fazla sulanmış olduğunu göstermez. Nemli kök ortamı ve düşük terleme birlikte bu olayı kolaylaştırabilir. Sulama değerlendirmesi toprağın gerçek nemi, drenaj, kök sağlığı ve türün gereksinimine dayanmalıdır. Yaprak içindeki hücre hasarıyla kabarcık oluşturan ödem ayrı bir durumdur. Damlaları görmek nedeniyle bitkiyi tamamen susuz bırakmak, gözlenen süreci yanlış yorumlayarak yeni stres yaratabilir; neden bütün koşullarla birlikte araştırılmalıdır.