Bitki çiçekleri geceleri neden kapanır?
Bazı çiçekler taç yapraklarının konumunu günlük olarak değiştirir. Gece kapanması; biyolojik saat, ışık ve sıcaklık işaretleriyle ilişkilidir. Türüne göre hücrelerin farklı büyümesi veya su basıncı değişimleri hareketi oluşturabilir; bütün çiçekler aynı mekanizmayı kullanmaz.
Süreç ve temel mekanizma
1. Uyku sözcüğü neden sınırlıdır? Çiçeklerin kapanmasına günlük dilde uyumak denebilir; fakat bu, hayvanlardaki uyku durumuyla aynı fizyolojik olay değildir. Bilimsel açıklama, organların günlük ritim içinde konum değiştirmesine dayanır. Geceye bağlı hareketler niktinasti başlığı altında incelenebilir. Kapanma, çiçeğin canlılığını kaybetmesi veya solması anlamına da gelmez. Aynı çiçek uygun koşullarda yeniden açılabilir. Buna karşılık yaşlanmayla gerçekleşen kalıcı kapanma, günlük tekrarlanan hareketten ayrı değerlendirilmelidir. 2. Günlük saat ve dış işaretler Bitkinin iç biyolojik saati, ışık ve karanlık döngüsüyle ayarlanır. Bu düzen çiçeğin günün belirli bölümünde açılmasına katkı sağlayabilir. Ancak ortam ışığı ve sıcaklık doğrudan da hareketi etkileyebilir. Gün batımında ışığın azalmasıyla soğumanın birlikte gerçekleşmesi, hangisinin baskın olduğunu gözle ayırmayı zorlaştırır. Kontrollü araştırmalarda bu değişkenler ayrı ayrı değiştirilir. Bir türde bulunan ritim, bütün çiçekli bitkilerin aynı saatte kapanacağını göstermez. 3. Taç yaprak nasıl kıvrılır? Taç yaprağın iki yüzündeki hücreler farklı hızlarda uzadığında organın eğriliği değişir. Başka türlerde hücrelerin su içeriği ve turgor basıncındaki değişimler daha belirgin rol oynayabilir. Bu nedenle çiçek hareketini yalnızca kasılma diye anlatmak doğru değildir. Büyüme temelli hareketlerde tekrarlanan açılma kapanma boyunca doku boyutları da değişebilir. Türün anatomisi ve çiçeğin yaşı, hangi mekanizmanın ne ölçüde etkili olduğunu belirler.
Çevresel koşullar ve biyolojik sınırlar
4. Sıcaklıkla kapanma Lale ve çiğdem gibi bazı çiçeklerde sıcaklık değişimleri taç veya örtü yaprakların konumunu etkileyebilir. Serinleyen havada kapanma gözlenmesi, yalnızca karanlığın algılandığını kanıtlamaz. Sıcaklık, hücre genişlemesini ve su hareketini değiştirerek dış görünümü etkiler. Aynı türün sıcak bir gecede veya serin bir gündüzde farklı davranması mümkündür. Bu nedenle kapalı bir çiçeği tek bir saat kuralına göre yorumlamak yerine gerçek çevre koşullarını izlemek gerekir. 5. Koruma ve tozlaşma olasılıkları Kapanma, bazı türlerde üreme dokularının yağmur, soğuk veya aşırı nemden etkilenmesini azaltabilir. Açılma zamanı ayrıca tozlayıcıların etkin saatleriyle ilişkili olabilir. Ancak bu yararların her türde aynı olduğu veya hepsinin birlikte kanıtlandığı söylenemez. Bir çiçeğin kapanmasının nasıl oluştuğu ile bunun evrimsel işlevi ayrı sorulardır. Türlere özgü deneyler, polen canlılığı ve üreme başarısı gibi sonuçlarla işlev iddialarını sınar; yalnızca görünüm yeterli kanıt değildir. 6. Bütün çiçekler gece kapanmaz Gece tozlayıcılarına bağlı bazı türler karanlıkta açılır ve gündüz kapanır. Bazıları ise gün boyunca açık kalır; bazı çiçekler tozlaşma veya yaşlanma sonrası kalıcı olarak kapanabilir. Bu çeşitlilik, tek bir davranışın bütün bitkilere yayılmasını önler. Yetiştirilen bir çiçeğin kapalı olması da tek başına bakım hatası değildir. Önce türün doğal ritmi, çiçeğin yaşı ve son hava koşulları değerlendirilmelidir. Yaprak hareketleriyle çiçek hareketleri birbirine karıştırılmamalıdır.