Sanalda.comBETA

Takipteki alacaklar oranı nasıl hesaplanır?

Eklenme tarihi: 4 Kasım 2026

Takipteki alacaklar oranı, bir bankanın veya bankacılık sektörünün kredi portföyünde geri ödeme sorunu bulunan alacakların ağırlığını izlemek için kullanılan aktif kalitesi göstergesidir. Basit görünümüyle takipteki ya da donuk alacakların brüt tutarı, tanımla uyumlu brüt kredi ve alacak toplamına bölünür. Fakat güvenilir sonuç için hem payın hem paydanın kapsamı açıkça belirlenmelidir. Gecikme süresi önemli bir ölçüt olsa da borçlunun ödeme kabiliyetine ilişkin değerlendirme, teminatın paraya çevrilmesi gereksinimi, yeniden yapılandırma ve düzenleyici sınıflandırma kuralları da bir alacağın sorunlu kabul edilmesini etkileyebilir. Karşılık ayrılması, tahsilat veya bilançodan silme ise brüt sorunlu alacak stokunu ve net riski farklı biçimlerde değiştirir. Bu nedenle takipteki alacak oranı, özel karşılıkların takipteki alacaklara oranı olan karşılık karşılama oranıyla aynı değildir. Basitleştirilmiş örnekte brüt takipteki alacaklar 6 milyar lira, oran tanımındaki brüt kredi ve alacaklar 200 milyar liraysa sonuç 6/200 ile yüzde 3 olur. Takipteki alacaklar için 4,5 milyar lira özel karşılık bulunması durumunda karşılık oranı yüzde 75'tir; bu ikinci yüzde ilk oranın yerine geçmez. Ayrıca 2 milyar liralık sorunlu alacağın tahsil edilmeksizin bilançodan silinmesi, ekonomik kayıp ve önceki dönem performansı değişmediği hâlde raporlanan brüt oranı düşürebilir. Bu yüzden dönem karşılaştırmasında tahsilat, satış, silme, yeniden yapılandırma ve kredi büyümesi ayrı incelenmelidir. BDDK'nın sınıflandırma rehberi ve sektör raporları Türkiye'deki terminoloji ile veri kapsamı için; Basel Komitesinin sorunlu varlık tanımı ise uluslararası karşılaştırma için kurumsal başlangıç kaynaklarıdır. Oranın yüksekliği kredi zararının kesin tutarını ya da bankanın ödeme gücünü tek başına göstermez. Teminat değeri, ayrılan karşılık, portföy bileşimi, yaşlandırma ve yeniden yapılandırılmış alacakların performansı birlikte değerlendirilmelidir. Bu yazı eğitim amaçlıdır; belirli bir bankanın güvenliği, hissesi veya kredi politikası hakkında tavsiye vermez.

Pay, payda ve iki farklı oranı ayırma

1. Hangi alacaklar paya girer? Pay, raporlama çerçevesinde takipteki, donuk veya non-performing olarak sınıflandırılan brüt alacak stokudur. Sınıflandırma yalnız takvimdeki gecikme gününe indirgenemez. Borçlunun yükümlülüklerini teminat paraya çevrilmeden tam olarak ödeme ihtimalinin zayıflaması, değer düşüklüğü, temerrüt göstergeleri ve finansal güçlük nedeniyle verilen yeniden yapılandırma imtiyazı da değerlendirmede rol oynayabilir. BDDK Sorunlu Alacak Çözümleme Rehberi, yeniden yapılandırılmış donuk alacağın belirli koşullar oluşmadan canlı statüsüne geçirilmemesi gerektiğini vurgular. Hesap yapan kişi, yalnız gecikmiş taksit toplamını değil, bankanın düzenleyici sınıflandırmaya göre açıkladığı brüt stok tutarını kullanmalıdır. 2. Payda neden tanımla eşleşmelidir? Payda çoğu uygulamada brüt krediler ve alacaklardan oluşur; ancak yayınlar nakit bakiyelerini, merkez bankası alacaklarını, satış amaçlı sınıflanan kredileri, borçlanma araçlarını veya bilanço dışı pozisyonları farklı ele alabilir. Uluslararası bir NPL oranıyla ulusal sektör göstergesini karşılaştırmadan önce kapsam dipnotları okunmalıdır. Net kredi tutarını, yani karşılıklar düşüldükten sonraki değeri paydaya koyup brüt takipteki alacağı payda kullanmak uyumsuz bir oran üretir. Aynı şekilde yalnız tüketici kredisi payını tüm kredi portföyü paydasına bölmek alt portföy riskini çarpıtır. Tutarlı hesapta pay ve payda aynı tarih, para birimi, konsolidasyon çevresi ve alacak evrenine dayanır. 3. Oran ve karşılık kapsamı örneği Varsayımsal bir bankanın brüt takipteki alacağı 6 milyar, tanımla uyumlu brüt kredi ve alacak toplamı 200 milyar lira olsun. Takipteki alacak oranı 6/200 ile yüzde 3'tür. Banka bu takipteki alacaklar için 4,5 milyar lira özel karşılık ayırmışsa, özel karşılıkların takipteki alacaklara oranı 4,5/6 ile yüzde 75 olur. Yüzde 3 portföydeki sorunlu alacak payını, yüzde 75 ise bu stok için muhasebeleştirilen karşılığın brüt sorunlu alacağa oranını anlatır. Kalan 1,5 milyar lira doğrudan tahsil edilecek tutar değildir; teminat, tahsilat maliyeti, zamanlama, diğer karşılıklar ve silmeler net ekonomik sonucu etkiler.

Dönem hareketleri, yorum ve sınırlamalar

4. Kredi büyümesi oranı nasıl değiştirir? Sorunlu alacak stoku değişmese bile paydanın hızlı büyümesi oranı düşürebilir. Örneğin takipteki alacak 6 milyar lirada kalırken brüt krediler 200 milyardan 240 milyara çıkarsa oran yüzde 3'ten yüzde 2,5'e iner. Bu düşüş tek başına eski sorunlu kredilerde tahsilat başarısı olduğunu göstermez; yeni ve henüz yaşlanmamış kredi hacminin matematiksel etkisi olabilir. Tersine kredi portföyünün küçülmesi, takipteki stok sabitken oranı yükseltebilir. Sağlıklı inceleme, oranla birlikte takipteki alacağın mutlak tutarını, yeni girişleri, tahsilatları, portföy büyümesini ve kredi yaşlandırmasını aynı dönemler için izler. Sektör ve banka karşılaştırmasında ürün karması ile ekonomik çevrim farkı da dikkate alınır. 5. Tahsilat, satış ve silme nasıl okunur? Bir takipteki alacak nakit tahsilatla azalabilir, varlık yönetim şirketine satılabilir veya muhasebe politikası ve düzenleyici koşullar çerçevesinde bilançodan silinebilir. Üç işlem de raporlanan brüt stoku düşürebilir, fakat ekonomik anlamları aynı değildir. İki milyar liralık alacak tahsil edilmeksizin silindiğinde, takipteki stok 6 milyardan 4 milyara ve diğer koşullar sabitse oran yüzde 3'ten yaklaşık yüzde 2'ye iner; geçmiş zarar ortadan kalkmış olmaz. Satışta alınan bedel ile kayıt değeri arasındaki fark ve önceki karşılıklar önemlidir. Bu yüzden yalnız dönem sonu oranına bakmak yerine hareket tablosu, silinen tutar, satış geliri ve tahsilat verisi birlikte incelenmelidir. 6. Oranın sınırları ve doğrulama yöntemi İlk adım kullanılan takipteki alacak tanımını, payda kapsamını ve brüt-net ayrımını yazmaktır. Sonra aynı rapordan brüt sorunlu alacak, uyumlu brüt kredi toplamı, özel karşılık ve varsa yeniden yapılandırılmış alacak verileri alınır. Oran yeniden hesaplanıp dipnotla uzlaştırılır; dönemler arasında sınıflandırma veya mevzuat değişikliği bulunup bulunmadığı kontrol edilir. BDDK verisi Türkiye sektörü için temel kaynaktır, Basel tanımı ülkeler arası ortaklık sağlar; yine de ulusal uygulama farkları tamamen ortadan kalkmaz. Gösterge beklenen nihai zararı, teminatın tahsil süresini, borçlunun iyileşmesini veya gelecekteki temerrütleri tek başına tahmin etmez. Sermaye yeterliliği, karşılık kapsamı ve kredi riski maliyetiyle birlikte yorumlanmalıdır.

İlgili konular

Fiyat tabanı arz ve talebi nasıl değiştirir?Bedelli sermaye artırımı yatırımcıyı nasıl etkiler?Başabaş noktası nasıl hesaplanır?Ek hesap faizi nasıl hesaplanır?Satın alma yöneticileri endeksi ne demek?Mevduat güvencesi nasıl çalışır?Hanehalkı borçluluk oranı nasıl hesaplanır?Asgari ücretin işverene maliyeti nasıl hesaplanır?Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) nedir?İşgücüne katılım neden düşer?Asgari ücret artışı enflasyonu nasıl etkiler?CDS primi ne demek?İthalat nedir?İşsizlik türleri ekonomik sorunu nasıl ayırır?Brüt ve net döviz rezervi arasındaki fark nedir?Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti nasıl hesaplanır?GSYH harcama yöntemiyle nasıl hesaplanır?Gelir tablosunda faaliyet kârı nasıl okunur?Açığa satış ne demek?Açık piyasa işlemleri nedir?Borsa nedir?Fon sepeti fonu ne demek?Ciro endeksi nasıl hesaplanır?Altcoin nedir?Dahilde işleme rejimi nasıl işler?Sigortada reasüransa devredilen prim oranı nasıl hesaplanır?SWIFT ücreti nasıl hesaplanır?KAP bildirimi nasıl okunur?Vergi matrahı nedir?Serbest fon ne demek?
Değişiklik geçmişi

4 Kasım 2026 — Konu eklendi.