Sigortada reasüransa devredilen prim oranı nasıl hesaplanır?
Sigortada reasüransa devredilen prim oranı, bir sigortacının yazdığı primlerin ne kadarını reasürörlere aktardığını gösteren bir iş hacmi ölçüsüdür. Basit hesapta aynı dönem ve aynı branş için reasüröre devredilen yazılmış prim, brüt yazılan prime bölünür ve yüzle çarpılır. EIOPA'nın Avrupa sigorta görünümündeki branş göstergesi de reasüröre devredilen brüt yazılan prim yüzdesi olarak tanımlanır. OECD'nin brüt sigorta primi tanımı ise yazılan primin reasürans çıkışları düşülmeden önceki tutar olduğunu açıklar. Örneğin tamamen varsayımsal bir portföy bir yılda 50 milyon lira brüt prim yazmış ve bunun 12 milyon lirasını reasüransa devretmişse oran yüzde 24'tür. Başka düzeltme yoksa elde tutulan yazılmış prim 38 milyon liradır; bu ikinci rakam aynı dönemin kazanılmış net primi, teknik kârı veya elde tutulan risk yüzdesi olmak zorunda değildir. Poliçenin kapsamı sonraki yıla uzanabilir, devredilen primin muhasebeleştirilmesi değişebilir ve reasürans sözleşmesinin hangi hasarı karşılayacağı ayrı koşullara bağlıdır. Yüksek devir oranı otomatik olarak daha güvenli şirket, düşük oran otomatik olarak kötü koruma anlamına gelmez. Şirket, bir katastrof riskini sınırlı prim devriyle güçlü biçimde devredebilir veya geniş bir prim payını devrettiği halde muafiyet, limit ve istisnalar nedeniyle önemli zararları üzerinde tutabilir. Risk devrini anlamak için oransal ve oransal olmayan sözleşmelerin yapısı, retansiyon, reasürörün ödeme gücü, teminat katmanları ve hasar geri kazanımları da incelenir. Hayat, sağlık ve hayat dışı branşlar aynı hasar profiline sahip değildir; aynı oranın işletmeler arasında doğrudan karşılaştırılması yanıltıcı olabilir. Yazılan prim ile kazanılmış primin, brüt ve net tutarların, doğrudan iş ile kabul edilen reasüransın birbirine karıştırılmaması gerekir. EIOPA grafiğindeki medyan şirket gözlemi de bir ülkenin toplam primlerinin aynı yüzdesinin devredildiğini söylemez. Gösterge, belirli bir dönemin prim akışını betimler; poliçe sahibinin tazminat hakkını, şirketin sermaye yeterliliğini veya gelecekteki kazancını tek başına ölçmez. Analiz eğitim amaçlıdır ve güncel denetimli finansal tablolarla, branş açıklamalarıyla ve sözleşme şartlarıyla doğrulanmalıdır.
Formül, kapsam ve örnek hesap
1. Pay ve payda hangi primlerden oluşur? Pay, seçilen dönemdeki iş için reasüröre devredilen yazılmış primdir. Payda aynı dönemin, para biriminin, şirket kapsamının ve branşının brüt yazılan primidir. Brüt tutar, reasürans çıkışı yapılmadan önceki yazılan primdir; OECD'nin tanımı bu ayrımı özellikle belirtir. Bir hayat dışı branşın devrini hesaplayıp paydaya tüm hayat ve hayat dışı işlerin primini koymak oranı bozar. Doğrudan sigorta ile başka sigortacılardan kabul edilen reasürans işleri de raporda farklı satırlarda bulunabilir. Prim vergisi ve başka ücretler brüt primin tanımına gelişigüzel eklenmemelidir. Önce mali tablo notlarındaki satırları uzlaştırmak, sonra bölme işlemini yapmak gerekir. 2. Oransal ve oransal olmayan devirler neden farklıdır? Oransal reasüransta prim ve hasarın sözleşmede belirlenen bir payı devredilebilir; burada prim oranı risk paylaşımı hakkında bir ipucu verir. Oransal olmayan sözleşmede ise sigortacı belirli bir hasar eşiği veya olay katmanı için koruma satın alır. Ödenen reasürans primi, korunan toplam zarar tutarının basit yüzdesi değildir. Bir doğal afet koruması için küçük bir prim devri büyük bir olayda önemli ödeme sağlayabilir; ancak alt sınır, üst limit ve istisnalar belirleyicidir. Tersine yüksek devir, tüm kayıpların devredildiğini kanıtlamaz. Sözleşmenin türü ve kapsamı görülmeden yalnız prim payından şirketin kalan riskini hesaplamak mümkün değildir. 3. Varsayımsal hesap nasıl yapılır? Bir sigortacı ilgili branşta bir yılda 50 milyon lira brüt yazılan prim ve 12 milyon lira reasüröre devredilen yazılmış prim açıklasın. Basit devir oranı 12 bölü 50 çarpı 100, yani yüzde 24 olur. Başka düzeltme yoksa net yazılan prim 50 eksi 12 ile 38 milyon liradır. Sonraki yıl brüt yazılan prim 60 milyon, devir 12 milyon olursa oran yüzde 20'ye iner; mutlak devir tutarı değişmemiştir. Bu örnek gerçek şirket veya güncel sektör oranı değildir. Bir devrin tarih düzeltmesi, iadesi ya da portföy değişimi varsa satırlar yeniden uzlaştırılmalıdır; yalnız kapanış yüzdeleri strateji değişimini kesinleştirmez.
Karşılaştırma, risk yorumu ve sınırlar
4. Yazılan ve kazanılmış prim neden ayrılır? Yazılan prim, dönemde düzenlenen sigorta işinin primidir; kazanılmış prim ise korumanın ilgili raporlama döneminde sunulan kısmıyla ilişkilidir. Aralıkta başlayan on iki aylık poliçenin tüm primi Aralık ayında kazanılmış sayılmaz. Reasürans payı da sözleşme ve muhasebe esaslarına göre zaman içinde kazanılabilir. Bu yüzden yazılan brüt prim ile devredilen kazanılmış primi aynı formülde karıştırmak anlamsız bir oran üretir. Birleşik oran gibi teknik performans göstergeleri sıklıkla kazanılmış primi kullanırken burada EIOPA'nın devir payı göstergesi brüt yazılan primden hareket eder. İki oran farklı soruları yanıtlar; birini ötekinin yerine koymak kârlılık ve risk analizini saptırır. 5. Şirketler ve branşlar nasıl karşılaştırılır? Aynı raporlama dönemi, doğrudan iş kapsamı, brüt prim tanımı ve reasürans devri sınıflandırması seçilmelidir. Deprem, motorlu araç, sağlık ve hayat sigortalarında hasarın süresi, sıklığı ve büyüklüğü farklıdır; devir stratejisi de farklılaşır. EIOPA'nın branş grafiği şirketler arası medyan ve çeyrekleri sunar; medyan, primlerle ağırlıklandırılmış sektör toplamı değildir. Büyük bir sigortacının hacmi küçük bir şirketle eşit ağırlıkta görünebilir. Tek dönemlik artışın nedenini görmek için yeni sözleşmeler, yenilemeler, prim fiyatı, branş karması ve reasürans maliyeti ayrı izlenmelidir. Kur değişimi farklı para birimindeki işlerin lira karşılığını da etkileyebilir. 6. Oran neyi göstermez ve hangi verilerle tamamlanır? Prim devri oranı riskin ne kadarının gerçekten transfer edildiğini, reasürörün tahsil edilebilirliğini veya poliçe sahibinin alacağını tek başına göstermez. Hasar geri kazanımları, katastrof katmanları, retansiyon, teminat limiti, muafiyet ve karşı taraf yoğunlaşması ayrıca incelenmelidir. Net ve brüt hasar gelişimi ile karşılıklar, sermaye yeterliliği ve likidite, prim oranının ötesinde sorulara yanıt verir. Reasürörün yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde sigortacının kendi poliçe sahiplerine karşı sorumluluğu sözleşme ve hukuk çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Kaynak tabloların dönemsel kapsamı değişebileceği için yöntem dipnotu okunmadan bir sıralama yapılmamalıdır. Bu genel açıklama belirli bir sigortacı, poliçe veya yatırım için güvenlik garantisi değildir.