Miras kalan ev nasıl paylaştırılır?
Miras kalan ev, ölümle birlikte kendiliğinden belirli bir mirasçının olmaz. Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar bütün terekeyi kapsayan miras ortaklığı doğar ve mirasçılar eve elbirliğiyle sahip olur. Önce mirasçılık belgesi, tapu kaydı, evin terekeye ait olup olmadığı, eşler arasındaki mal rejimi alacağı, tereke borçları ve varsa vasiyetname belirlenmelidir. Mirasçılar yazılı bir paylaşma sözleşmesiyle evin bir kişiye bırakılıp diğerlerine denkleştirme parası ödenmesinde, paylı mülkiyete geçilmesinde veya satış bedelinin bölüşülmesinde anlaşabilir. Anlaşma yoksa her mirasçı sulh hukuk mahkemesinden aynen, mümkün değilse satış yoluyla paylaşma isteyebilir. Hâkim terekenin tamamını ve her malı birlikte değerlendirir; bölünemeyen ev bir mirasçıya özgülenebilir, değer farkı parayla kapatılabilir ya da satışa karar verilebilir. Sağ kalan eşin aile konutu üzerindeki özgüleme veya oturma hakkı ile tarımsal taşınmazlara ilişkin özel kurallar ayrıca incelenir. Bu rehber genel bilgidir; somut tapu, aile ağacı, borçlar ve işlem tarihindeki mevzuat görülmeden kişisel hukuki görüş yerine geçmez.
Sözleşme ve sorumluluk
1. Önce evin ve miras paylarının hukuki durumunu belirleyin Türk Medeni Kanununun 640. maddesine göre birden çok mirasçı bulunduğunda, mirasın geçmesiyle paylaşmaya kadar terekenin bütün hak ve borçlarını kapsayan bir ortaklık oluşur. Mirasçılar evin belirli odalarına veya katlarına kendiliğinden ayrı ayrı malik olmaz; tereke üzerinde elbirliğiyle hak sahibi olur ve kural olarak birlikte tasarruf eder. Bu nedenle önce ölüm kaydı ile mirasçılık belgesi, güncel tapu kaydı, takyidatlar, vasiyetname veya miras sözleşmesi, mirası ret ve feragat kayıtları toplanmalıdır. Ev eşlerin edinilmiş malları içindeyse sağ kalan eşin mal rejiminden doğan katılma alacağı, miras payı hesabından önce terekenin kapsamını etkileyebilir. Tapuda yalnız mirasbırakanın adı yazması, taşınmazın tamamının hiçbir ön hesap yapılmadan miras paylarına bölüneceği anlamına gelmez. İpotek, haciz, intifa, aile konutu şerhi, kira ilişkisi ve belediye-vergi borçları da paylaşma biçimini ve net değeri etkileyebilir. 2. Miras intikali ile paylaşmayı birbirinden ayırın Tapuda miras intikali, mirasçılık belgesine göre ölen malik yerine mirasçıların tescil edilmesidir; evin hangi mirasçıya bırakılacağına dair nihai paylaşma ile aynı işlem değildir. TKGM, intikal başvurusunun Web Tapu üzerinden yapılabildiğini ve gerekli belgelerin tapu müdürlüğünce kontrol edildiğini açıklar. İntikal elbirliği mülkiyetiyle yapılabilir; TMK 644 koşullarında bir mirasçı sulh hâkiminden elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini isteyebilir. Paylı mülkiyete geçiş, her mirasçının oranını görünür kılar fakat evi fiziksel olarak bölmez ve ortaklığı sona erdirmez. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi, belediye rayiç değeri ve ilişik işlemleri de güncel idari kurallara göre takip edilmelidir. Bir mirasçı tek başına intikal başvurusu yapabilse bile satış, taksim veya üçüncü kişiye devir için gereken irade ve belgeler ayrıca değerlendirilir; tescil tamamlandı diye diğer mirasçıların hakları kaybolmaz. 3. Anlaşmalı paylaşmada ev bir kişiye bırakılabilir Bütün mirasçılar ehil ve serbest iradeyle uzlaşıyorsa, yazılı miras paylaşma sözleşmesiyle evin tamamı bir mirasçıya özgülenip diğerlerine para veya başka tereke malları verilebilir. Türk Medeni Kanununun 649-651. maddeleri, mirasçıların tereke malları üzerinde paylaşmada hak sahibi olduğunu, borçların önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteyebileceklerini ve değer farklarının denkleştirilebileceğini öngörür. Evin güncel sürüm değeri bağımsız uzman incelemesiyle belirlenmeli; düşük gösterilen bedelin vergi, tenkis, muvazaa veya sonradan irade sakatlığı uyuşmazlığı yaratabileceği unutulmamalıdır. Paylaşma sözleşmesinin yazılı olması tek başına tapu mülkiyetini değiştirmez; taşınmazın tescili için tapu müdürlüğünde gerekli resmî işlem tamamlanmalıdır. Küçük veya kısıtlı mirasçı, vesayet, vekâlet, yurt dışındaki mirasçı ya da yabancılık unsuru varsa temsil ve izin koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.
Başvuru ve belgeler
4. Anlaşma yoksa aynen paylaşma veya satış istenebilir TMK 642 uyarınca her mirasçı, ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa mirasın paylaşılmasını her zaman isteyebilir ve belirli malların aynen, bu mümkün değilse satış yoluyla paylaştırılmasını sulh hukuk mahkemesinden talep edebilir. Hâkim yalnız evi değil terekenin tamamını ve malların her birini değerlendirir; olanak varsa farklı taşınmazları farklı mirasçılara bütünüyle verip değer farklarını para ödemesiyle denkleştirir. Tek bir apartman dairesinin imar ve kat mülkiyeti kuralları içinde değer kaybı olmadan fiziksel olarak bölünmesi çoğu kez mümkün değildir. Böyle bir mal TMK 651 kapsamında bir mirasçıya özgülenebilir; bu çözüme yetecek denkleştirme parası sağlanamaz veya özgüleme konusunda uzlaşma kurulamazsa satış ve bedelin paylaştırılması gündeme gelir. Mirasçılardan biri artırma isterse satış artırmayla yapılır; artırmanın yalnız mirasçılar arasında mı yoksa herkese açık mı olacağı konusunda anlaşmazlık varsa hâkim karar verir. 5. Sağ kalan eşin aile konutu talebini ayrıca değerlendirin Tereke içindeki ev, eşlerin birlikte yaşadığı aile konutuysa sağ kalan eş TMK 652 uyarınca miras hakkına mahsuben mülkiyetin kendisine verilmesini isteyebilir. Haklı sebepler varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınması da talep edilebilir. Bu imkân bedelsiz ve miras payından bağımsız bir bağış değildir; evin değeri, eşin miras hakkı ve gerekiyorsa ödeyeceği denkleştirme tutarı hesaplanır. Yargıtay, aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesini paylaşma niteliğinde kabul eder ve görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğunu belirtir. Eşin mal rejimi alacağı, miras payı ve aile konutu özgüleme talebi birbirinden ayrılarak hesaplanmalıdır. Ev mirasbırakanın meslek veya sanatını sürdürmek için gerekli bölümleri içeriyorsa ya da tarımsal taşınmaz niteliğindeyse kanundaki istisnalar ve özel tarım mevzuatı uygulanabilir. 6. Değerleme, kullanım giderleri ve tescili belgeleyin Taşınmazın özgülenmesinde paylaşma zamanındaki gerçek değer esas alınır; tarımsal olmayan evlerde sürüm değeri belirleyicidir. Bir mirasçı paylaşmadan önce evde tek başına oturmuş, kira geliri toplamış, zorunlu onarım, emlak vergisi, sigorta veya kredi ödemişse bu kalemlerin tereke hesabında nasıl ele alınacağı belgeleriyle değerlendirilmelidir. Tek başına kullanım her olayda aynı sonuca yol açmaz; diğer mirasçıların rızası, kullanım engeli, ihtar ve talep tarihleri ecrimisil veya alacak hesabını etkileyebilir. Paylaşma kararı ya da sözleşmesi sonrasında kesinleşme, tapu tescili, vergi ve harç işlemleri tamamlanmalı; banka borcu veya ipotek varsa alacaklının hakları ayrıca korunmalıdır. Kaynaklar: https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103249, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/668594800 ve https://www.tkgm.gov.tr/sss. Güncel tapu kaydı ile resmî değer ve borç belgeleri görülmeden yalnız aile içi sözlü anlaşmaya dayanılarak anahtar veya para teslim edilmemelidir.