Kira borcunda ihtar, ödeme emri ve tahliye davası arasındaki fark nedir?
Kira borcu ödenmediğinde ihtar, icra dairesinden gönderilen tahliye ihtarlı ödeme emri ve mahkemede açılan tahliye davası aynı işlem değildir. Türk Borçlar Kanunu'nun 315. maddesindeki yazılı bildirim, muaccel kira bedeli veya yan gider ödenmediğinde kiracıya kanundaki asgari süreyi verir ve ödeme yapılmazsa sözleşmenin feshedileceğini bildirir. İcra ve İflas Kanunu'nun 269 ve devamı maddelerindeki ilamsız icra yolu ise kira alacağının tahsili ile tahliye talebini aynı takipte birleştirebilir; ödeme emri, borca itiraz ve ödeme için farklı süreler doğurur. Kiracı süresinde itiraz ederse takip durur ve kiraya verenin belgesine göre icra mahkemesi veya genel mahkeme yolu gündeme gelebilir. TBK 352/2'deki iki haklı ihtara dayalı dava ise tek bir temerrüdün hemen sonuçlandırılmasından farklı olarak aynı kira dönemindeki iki haklı yazılı ihtar ve dönem sonrasındaki dava koşullarına dayanır. Hangi yolun seçileceği borcun muacceliyetine, ödeme kayıtlarına, sözleşmeye, tebligata ve istenen sonuca göre belirlenir. Kiraya veren kilidi değiştiremez, eşyayı çıkaramaz veya hizmetleri keserek tahliye sağlayamaz. Bu yazı genel bilgidir; somut dosyaya özgü hukuki görüş değildir.
Sözleşme ve sorumluluk
1. Önce muaccel borcu ve ödeme ispatını kesinleştirin Tahliye sürecinin başlangıç noktası, hangi aya veya yan gidere ait ne kadar borcun hangi tarihte muaccel olduğudur. TBK 313 kiracının kira bedelini ödeme borcunu, TBK 314 ise sözleşmede veya yerel âdette başka bir zaman yoksa ödeme zamanını düzenler. Sözleşmedeki vade, banka dekontları, açıklamalar, kira artışının dayanağı, mahsup iddiası ve kiraya verenin hesap bilgileri birlikte okunmalıdır. Kiraya veren, henüz muaccel olmayan veya ödendiği ispatlanabilen bir tutarı temerrüt sebebi yapamaz. Kiracı da yalnız transfer ekran görüntüsüne güvenmemeli; banka hareketini, alıcı hesabını, tarih ve açıklamayı saklamalıdır. Nakit ödeme varsa imzalı makbuz önem taşır. Kısmi ödeme yapıldığında hangi ayın ve hangi kalemin kapandığı uyuşmazlık yaratabilir. Bu nedenle ihtar veya takipten önce ay ay borç tablosu çıkarılmalı, anapara ile faiz ve masraf birbirinden ayrılmalı, sözleşmenin tarafları doğru belirlenmelidir. 2. TBK 315 yazılı ihtarının işlevini ayırın TBK 315'e göre kiralanan teslim edildikten sonra muaccel kira bedeli veya yan gider ödenmezse kiraya veren yazılı olarak süre verebilir ve bu süre içinde de ifa olmazsa sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir. Kanun, genel kiralarda en az on gün; konut ve çatılı işyeri kiralarında en az otuz gün öngörür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Bu rakamlar resmî kanun metninden kontrol edilmelidir; yanlış veya eksik süre veren bildirim tahliye talebini sakatlayabilir. İhtarda taraflar, kiralanan, istenen aylar ve tutar anlaşılır biçimde gösterilmeli; ödemenin yapılacağı yer ve fesih sonucu açık olmalıdır. Noter ihtarı tek seçenek değildir, fakat bildirimin içeriği ve tebliği sonradan ispatlanabilmelidir. Kiracı verilen sürede tam ödeme yaparsa bu tek temerrüde dayanarak fesih sonucu doğmayabilir; yine de ihtarın TBK 352/2 bakımından ayrı etkisi somut tarihlerle incelenir. 3. Tahliye ihtarlı ödeme emrinin iki ayrı süresini karıştırmayın Kiraya veren İİK 269 ve devamındaki kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesini seçtiğinde, takip talebinde kira alacağı yanında tahliye iradesini de göstermeli ve kiracıya uygun ödeme emri gönderilmelidir. UYAP'ta yayımlanan güncel Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları, ödeme emrinde itiraz süresi ile borcu ödeme süresinin ayrı olduğunu açıklar. Kural olarak kiracı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz eder; kira sözleşmesini ve yazılı sözleşmedeki imzayı açık ve kesin biçimde reddetmemesi hâlinde sözleşmeyi kabul etmiş sayılabilir. Konut ve çatılı işyerinde borcu ödeme süresi ise TBK 315'teki en az otuz günlük süredir. Süresinde itiraz takibi durdurur; itiraz edilmemesi tek başına hemen tahliye anlamına gelmez, ödeme süresinin de geçmesi gerekir. Tebligat tarihi, ödeme emrinin türü ve ihtarın metni dosyadan kontrol edilmelidir; SMS veya portal bildirimi resmî tebligatın yerine kendiliğinden geçmez.
Başvuru ve belgeler
4. İtirazdan sonra görevli yolu belgelere göre belirleyin Kiracı borca, kira miktarına, ödemeye, yetkiye veya kira ilişkisine süresinde itiraz ettiğinde ilamsız takip durur. Bundan sonraki yol her dosyada aynı değildir. İmzası kabul edilen yazılı kira sözleşmesi ve İİK'nın aradığı belgeler varsa kiraya veren icra mahkemesinde itirazın kaldırılması ve tahliye isteyebilir; belgesel koşullar yoksa genel mahkemede itirazın iptali veya alacak ve tahliye davası gündeme gelebilir. Borçlu hiç itiraz etmemiş ve ödeme süresinde de ödememişse İİK 269/a kapsamındaki tahliye talebinin ayrıca kanundaki süre içinde icra mahkemesine yöneltilmesi gerekir. Güncel UYAP içtihadı; takip talebinde tahliye istenmemesi, yanlış süre içeren ödeme emri veya tahliye ihtarının bulunmaması gibi eksiklerin talebin reddine yol açabileceğini vurgular. Taraf sıfatı da önemlidir: miras, devir veya yeni malik durumunda alacağı ve tahliyeyi kimin isteyebileceği ayrıca kanıtlanmalıdır. 5. İki haklı ihtar davasını tek temerrüt yolundan ayırın TBK 352/2, konut ve çatılı işyeri kiralarında bir yıldan kısa sözleşmede kira süresi içinde; bir yıl ve daha uzun sözleşmede bir kira yılı veya bir kira yılını aşan süre içinde kiracının kira bedelini ödemediği için iki haklı yazılı ihtara sebep olması hâlini düzenler. Kiraya veren, ilgili sürenin veya kira yılının bitiminden başlayarak kanunda öngörülen bir aylık dönem içinde dava yoluna başvurabilir. Bu yol, TBK 315'teki tek temerrüt üzerine verilen sürede ödeme yapılmamasından farklıdır. UYAP içtihadında ihtardan sonra yapılan ödemenin, ihtar haklı doğmuşsa iki ihtarın oluşmasını her zaman engellemediği; buna karşılık borç muaccel olmadan gönderilen veya tebliğden önce ödeme yapılan ihtarın haklı sayılmayabileceği görülür. Aynı kira yılı, vade, tebliğ ve ödeme günleri takvim üzerinde ayrı ayrı işaretlenmelidir. İki dosya veya iki yazı bulunması tek başına iki haklı ihtar koşulunu kanıtlamaz. 6. Arabuluculuk, tebligat ve güvenli davranış planını birlikte kurun 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava öncesi arabuluculuğu genel olarak dava şartı yapar; ancak kiralanan taşınmazın İİK'ya göre ilamsız icra yoluyla tahliyesi istisnadır. Adalet Bakanlığı materyali, icra mahkemesindeki itirazın kaldırılması ve tahliye taleplerinin bu istisna içinde olduğunu; sulh hukuk mahkemesinde dava açılması gereken hâllerde ise arabuluculuk şartının uygulanacağını açıklar. Bu ayrım, yanlışlıkla doğrudan dava açılmasını veya gereksiz başvuruyu önlemek için güncel görev kurallarıyla kontrol edilmelidir. Kiracı tebligatı görmezden gelmemeli; UYAP Vatandaş Portalında tarafı olduğu icra ve dava dosyalarını izleyebilir, ancak süreyi resmî tebliğ belgesinden hesaplamalıdır. Kiraya veren de mahkeme veya icra kararı olmadan kilit değiştirme, eşyaya el koyma, su-elektrik kesme ya da baskıyla çıkarma yoluna gitmemelidir. Kaynaklar: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/02/20110204-1.htm, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1163496900, https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/104320?query=6325 ve https://kurum.uyap.gov.tr/main/vatandas.jsp.