Hukuk devleti nedir?

Hukuk devleti, kamu gücünün hukukla bağlı olduğu ve kişilerin haklarının etkili güvencelerle korunduğu devlet anlayışıdır. Yalnızca çok sayıda kanun bulunması yeterli değildir. Kuralların öngörülebilirliği, bağımsız yargı, eşitlik ve keyfîliğe karşı denetim birlikte önem taşır. Türkiye Cumhuriyeti’nin hukuk devleti niteliği Anayasa’da düzenlenmiştir.

Temel ilkeler

1. Hukuka bağlı yönetim İdarenin ve diğer devlet organlarının yetkileri hukuki çerçeveye dayanır. Kamu yararı amacı, herhangi bir aracın sınırsız kullanılmasına izin vermez. İşlemin amacı kadar yetki ve usulü de değerlendirilir. 2. Belirlilik ve güvenlik Kişilerin davranışlarının hukuki sonuçlarını makul ölçüde öngörebilmesi gerekir. Kurallar erişilebilir ve anlaşılabilir olmalıdır. Hukuki güvenlik, bütün kuralların hiç değişmeyeceği garantisi değil; değişimin de hukuki güvenceler içinde yürütülmesidir. 3. Eşitlik Benzer durumların haklı neden olmadan farklılaştırılmaması önemlidir. Eşitlik her olayda herkese aynı işlemin yapılması demek değildir. Farklı durumlar için nesnel ve ilgili nedenlerle farklı düzenlemeler bulunabilir.

Denetim ve etkili koruma

4. Bağımsız ve tarafsız yargı Mahkemelerin bağımsızlığı kurumsal, tarafsızlık ise uyuşmazlığa yaklaşım bakımından güvence sağlar. Kararların gerekçelendirilmesi tarafların sonucu anlamasını ve uygun denetim yollarını kullanmasını destekler. 5. Ölçülülük Bir müdahalenin meşru amaca uygunluğu, gerekliliği ve kişi üzerindeki yükü tartışılır. İstenen sonuca ulaşmak tek başına her sınırlamayı haklı kılmaz. İlgili hakkın özel güvenceleri ayrıca dikkate alınır. 6. Günlük anlamı Bir ruhsatın reddi veya yaptırım gibi işlemlerde dayanak, gerekçe ve başvuru yolunun bilinmesi önemlidir. Hukuka aykırılık iddiası doğru usulle ileri sürülür. İşlemi beğenmemek ile hukuki denetimde saptanan aykırılık aynı şey değildir; somut olay ve belgeler incelenir.