Kullanılmayan yıllık izin ücreti son çıplak ücret üzerinden mi hesaplanır?
4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki bir işçinin hak kazanıp kullanmadığı yıllık izinleri, iş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde ücret alacağına dönüşür. Kanunun 59. maddesi bu alacağın sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenmesini öngörür. Yargıtayın Adalet Bakanlığı UYAP İçtihat Programında yayımlanan kararlarında ise hesap tabanının giydirilmiş ücret değil, son çıplak ücret olduğu açıklanır. Bu nedenle yol, yemek, sosyal yardım, dönemsel prim veya fazla çalışma karşılıkları kural olarak izin ücreti matrahına kendiliğinden eklenmez. Bununla birlikte bordrodaki temel ücret gerçek ücreti yansıtmıyorsa yalnız bordro rakamına bağlı kalınmaz; banka hareketleri, ücret yazışmaları, emsal araştırması ve diğer delillerle gerçek son ücret belirlenebilir. Brüt hesap ile işçiye ödenecek net tutar da aynı şey değildir: önce kullanılmayan gün sayısı ve günlük çıplak brüt ücret üzerinden brüt alacak bulunur, ardından ödeme tarihindeki zorunlu kesintiler uygulanır. Toplu iş sözleşmesi veya bireysel sözleşme daha elverişli bir hesap öngörebilir. Bu yazı genel bilgidir, bireysel hukukî görüş değildir.
Son ücret ve çıplak ücret ayrımı
1. Hakkın ne zaman para alacağına dönüştüğünü belirleyin Yıllık ücretli izin, iş ilişkisi devam ederken kural olarak dinlenme hakkıdır; işçi çalışmaya devam ederken bu hakkın yerine para istemesi iznin amacını ortadan kaldırmaz. İş Kanunu m.59 uyarınca hak kazanılmış fakat kullanılmamış günlerin ücreti, iş sözleşmesi sona erdiğinde muaccel hâle gelir. Feshin işçi veya işveren tarafından yapılması, istifa, emeklilik ya da haklı neden tartışması bu dönüşümün temel koşulunu değiştirmez; sözleşmenin gerçekten sona ermiş olması gerekir. Devam eden bir sözleşmede bordroya 'izin parası' yazılması, izin kullandırma yükümlülüğünün yerine geçtiği anlamına gelmez. Ölüm hâlinde koşulları oluşan alacak hak sahiplerine ödenir. Hangi günlerin kullanılmadığı ise ayrıca kayıtlarla belirlenmelidir. 2. Son ücret ile izinlerin kazanıldığı yıllardaki ücreti ayırın Kanun, kullanılmayan her izin dönemini o yılın eski ücretiyle ayrı ayrı fiyatlandırmaz; sona erme tarihindeki son ücret esas alınır. Örneğin beş yıl önce kazanılmış fakat kullanılmamış günlerin karşılığı da kural olarak fesih tarihindeki son ücret üzerinden hesaplanır. Bu kural, izin hakkının sözleşme sona erene kadar dinlenme hakkı olarak korunması ve ancak o anda para alacağına dönüşmesiyle bağlantılıdır. Ancak 'son ücret', işten ayrıldıktan sonra yapılan genel zam veya sonraki dönem ücreti değildir. Fesih tarihinin, son ücret değişikliğinin yürürlük tarihinin ve son çalışma döneminin bordroları aynı zaman çizelgesinde karşılaştırılmalıdır. Ücret düşürme veya muvazaalı bordro iddiası varsa gerçek irade ve fiilî ödeme ayrıca incelenir. 3. Çıplak ücret ile giydirilmiş ücreti karıştırmayın Adalet Bakanlığı UYAP'ta yayımlanan Yargıtay kararları, yıllık izin ücretinin giydirilmiş ücret yerine çıplak ücret üzerinden hesaplanması gerektiğini belirtir. Çıplak ücret, işçinin iş görme karşılığındaki temel ücretidir. Yemek, yol, yakacak, sosyal yardım, ikramiye, prim ve fazla çalışma gibi ek kalemler yalnız düzenli ödeniyor diye otomatik olarak izin ücreti tabanına katılmaz. Bu yönüyle yıllık izin ücreti, kıdem tazminatında kullanılan giydirilmiş ücret yaklaşımından ayrılır. Öte yandan sözleşme veya toplu iş sözleşmesi kanuni tabandan daha elverişli bir hesap kabul etmiş olabilir; böyle bir hüküm ayrıca uygulanır. Bir ödemenin adı değil gerçek niteliği önemlidir; temel ücretin yapay biçimde başka başlık altında gösterildiği iddiası delillerle araştırılır.
Gün hesabı, kesintiler ve ispat
4. Brüt hesabı ve net ödemeyi ayrı gösterin Pratik hesapta önce fesih tarihindeki aylık çıplak brüt ücretin günlük karşılığı bulunur ve kullanılmayan izin günüyle çarpılır. Örnek olarak aylık çıplak brüt ücret 45.000 TL ve kullanılmayan izin 12 gün ise, 45.000/30 ile bulunan 1.500 TL günlük tutarın 12 ile çarpılması sonucu 18.000 TL brüt izin ücreti ortaya çıkar. Bu yalnız yöntemi gösteren varsayımsal bir örnektir. İşçinin hesabına geçecek net tutar, ödeme anındaki vergi ve sigorta mevzuatı uyarınca uygulanması gereken kesintilerden sonra belirlenir; güncel oran doğrulanmadan sabit net rakam verilemez. Bordroda brüt matrah, kesintiler ve net ödeme ayrı satırlarda gösterilmeli, banka transferiyle uyum kontrol edilmelidir. 5. Kullanılmayan gün sayısını doğru ispatlayın İzin ücretinin tabanı doğru olsa bile gün sayısı hatalıysa sonuç yanlış olur. Yıllık izinlerin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir; imzalı izin defteri, izin formu veya eşdeğer belge önem taşır. Yargıtayın 3 Şubat 2026 tarihli UYAP kararında, izin dönemine rastlayan hafta tatili günlerinin yıllık izin süresinden sayılamayacağı ve bakiye gün hesabının buna göre yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Ulusal bayram ve genel tatil günleri de kanundaki ayrım çerçevesinde incelenir. İzin talep yazısı tek başına iznin fiilen kullandırıldığını her zaman göstermez; onay, başlangıç-bitiş tarihi, dönüş kaydı ve bordro birlikte değerlendirilir. Çok uzun süre hiç izin kullanılmadığı iddiasında hâkim, olayın açıklığa kavuşturulması için işçinin beyanını ve diğer delilleri de inceleyebilir. 6. Dönem ve belge tablosuyla talebi denetleyin İşçi ve işveren, her hizmet yılı için hak edilen, kullanılan ve kalan günleri ayrı satırda göstermeli; sona erme tarihindeki son çıplak brüt ücreti, günlük hesabı, brüt alacağı, kesintileri ve banka ödemesini birbirine bağlamalıdır. Gerçek ücret tartışılıyorsa bordro, banka kaydı, iş sözleşmesi, ücret artış yazıları ve emsal ücret araştırması birlikte sunulur. Aynı izin günü için daha önce yapılmış geçerli bir ödeme varsa mükerrer talep yaratılmamalıdır; fakat iş ilişkisi sürerken para ödenmiş olması, izin gerçekten kullandırılmadıysa tek başına yıllık dinlenme hakkını ortadan kaldırmaz. Arabuluculuk, dava, faiz ve zamanaşımı değerlendirmesi işlem tarihindeki güncel mevzuattan yapılmalıdır. Resmî kaynaklar: https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/381222600, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1203090700 ve https://csgb.gov.tr/sikca-sorulan-sorular/calisma-genel-mudurlugu/%C4%B1s-kanunu/.