İşveren yıllık izni tek taraflı bölebilir mi?
İşveren yıllık ücretli iznin kullanılacağı dönemi işin durumu ve işçinin talebini dikkate alarak planlayabilir; fakat bu planlama yetkisi izni işçinin onayı olmadan parçalara ayırma yetkisi değildir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesi ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği, iznin kural olarak sürekli verilmesini ve ancak tarafların anlaşmasıyla bölümler hâlinde kullanılmasını öngörür. Bölünme konusunda anlaşma varsa parçalardan en az biri on günden az olamaz. İşverenin izin tarihini belirleyebilmesi ile iznin bölünmesine karşılıklı rıza gösterilmesi iki ayrı konudur. Bu rehber, güncel Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı açıklamaları, Adalet Bakanlığı UYAP mevzuatı ve içtihatları temelinde genel bilgi verir; toplu iş sözleşmesi, işyeri uygulaması ve somut belgeler sonucu değiştirebilir ve metin kişisel hukuki görüş değildir.
Sözleşme ve sorumluluk
1. Tarih belirleme yetkisi ile izni bölme yetkisini ayırın Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği'nin 7 ve 8. maddelerine göre işçi, kullanmak istediği dönemi kural olarak en az bir ay önce yazılı bildirir; izin kurulu veya işveren işçinin istediği tarihle bağlı değildir. İşçinin talebi, kıdemi, işlerin aksamaması ve diğer çalışanların sıra düzeni gözetilerek farklı bir başlangıç tarihi belirlenebilir. Bu düzenleme işverene tek taraflı olarak beşer günlük, haftalık ya da birer günlük parçalar yaratma hakkı vermez. İş Kanunu'nun 56. maddesindeki temel kural yıllık ücretli iznin işveren tarafından bölünememesi ve sürekli kullandırılmasıdır. Bu nedenle 'tarih talebini kabul etmedim' ile 'izni bölmeye karar verdim' aynı işlem değildir. İşveren çalışma organizasyonunu planlayabilir; bölünme için ayrıca tarafların uyuşan iradesi aranır. 2. Bölünme anlaşmasını ve on günlük bölümü açıkça kaydedin Taraflar iznin bölümler hâlinde kullanılmasında anlaşırsa, kanun ve yönetmelik parçalardan birinin on günden aşağı olmamasını şart koşar. 2016'daki kanun değişikliğinden sonra eski metindeki 'en çok üçe' sınırı kaldırılmıştır; güncel kural, bölüm sayısından çok karşılıklı anlaşmaya ve en az bir kesintisiz on günlük bölüme odaklanır. Kalan günlerin hangi tarihlerde kullanılacağı yine izin çizelgesi ve işyeri düzeni içinde kararlaştırılabilir. İşçinin kendi imzasını taşıyan, tarihleri ve izin türünü açıkça gösteren bir izin talep formu anlaşmanın ispatını kolaylaştırır. Boş, tarihsiz veya sonradan doldurulabilecek bir form sağlıklı kayıt değildir. Elektronik onay kullanılıyorsa talebin içeriği, zaman damgası ve sonradan yapılan değişiklikler izlenebilir olmalıdır. 3. Hafta tatili ve resmî tatilleri izin gününden düşmeyin Yıllık izin parçalara ayrılmış olsa bile gün hesabı ayrıca doğru yapılmalıdır. İş Kanunu ve Yönetmelik, izin süresine rastlayan hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinin yıllık izin günlerinden sayılmayacağını belirtir. Örneğin işçiye kesintisiz on yıllık izin günü kullandırılırken bu döneme rastlayan hafta tatilleri, izin hakkının içindeki günleri tüketmez; fiilî işten uzak kalınan takvim aralığı daha uzun olabilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel sık sorulan sorular sayfası da bu ayrımı örnekle açıklar. İşveren yıl içinde verdiği diğer ücretli veya ücretsiz izinleri, hastalık raporunu ya da dinlenme süresini sonradan yıllık izinden mahsup edemez. Puantajdaki kod, izin formundaki tür ve bordro kaydı birbiriyle uyumlu olmalıdır.
Başvuru ve belgeler
4. İzin çizelgesi, toplu izin ve işyeri uygulamasını denetleyin İşveren işin niteliğine göre yıllık izinlerin belirli dönemlerde kullanılacağını ilan edebilir; Nisan başı ile Ekim sonu arasında işçilerin tamamını veya bir kısmını kapsayan toplu izin de uygulayabilir. Yüzden fazla işçi bulunan işyerlerinde izin kurulu, talepleri, kıdemi ve işlerin aksamaması gereğini dikkate alarak çizelge hazırlar. Bu planlama kuralları, bölünme konusundaki anlaşma koşulunu ortadan kaldırmaz. Toplu izin uygulamasında dahi her işçinin hak ettiği süre ve varsa yol izni ayrı hesaplanır. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi kanuni asgari korumayı işçi lehine geliştirebilir; fakat işçinin yıllık izin hakkından vazgeçtiğine ya da işverenin dilediği gibi bölebileceğine ilişkin genel bir kayıt, emredici hükümlerin yerine geçmez. İlan, çizelge ve kişisel izin kaydı birlikte incelenmelidir. 5. Onay vermediyseniz itirazı ve belgeleri zamanında oluşturun İşçi iznin tek taraflı biçimde bölündüğünü düşünüyorsa, işe gelmeme kararı vermeden önce tarihleri ve itirazını yazılı olarak açıklamalıdır. İzin talep formunu, işveren yanıtını, vardiya veya izin çizelgesini, bordroyu ve insan kaynakları mesajlarını saklamak önemlidir. Yazıda hangi izin döneminin kaç parçaya ayrıldığı, onay verilip verilmediği ve talep edilen çözüm açıkça belirtilmelidir. İşveren de kullanılan izni imzalı izin defteri veya eşdeğer belgeyle ispatlamakla yükümlüdür; resmî UYAP içtihadı, yıllık iznin kullandırıldığına ilişkin ispat yükünün işverende olduğunu vurgular. Sırf puantajda 'izinli' kodu bulunması her uyuşmazlığı tek başına çözmeyebilir. Belgeler hukuka uygun saklanmalı, başka çalışanların gereksiz kişisel verileri kopyalanmamalıdır. 6. Sorun çözülmezse doğru başvuru yolunu seçin İş ilişkisi sürerken önce işveren, insan kaynakları, işyeri sendika temsilcisi veya izin kuruluna yazılı başvuru yapılabilir. Çalışma hayatına ilişkin bilgi ve şikâyetler için ALO 170 ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının resmî başvuru kanalları kullanılabilir; yetkili birimin somut olaya göre yapacağı işlem değişebilir. İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan yıllık izin ancak kanundaki koşullarla ücret alacağına dönüşür; iznin usulsüz bölünmesi ile fesih sonundaki izin ücreti hesabı aynı talep değildir. İşçi alacağı veya tazminat davasında 7036 sayılı Kanun uyarınca kural olarak dava öncesi arabuluculuk gerekir. Dönem, kullanılan parçalar, imzalı belgeler, tatil günleri ve talepler başvuruda ayrı gösterilmelidir. Kaynaklar: https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/113837?query=4857, https://www.csgb.gov.tr/sikca-sorulan-sorular/calisma-genel-mudurlugu/%C4%B1s-kanunu, https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/978469700 ve https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/10/20171025-8.htm. Mevzuat işlem tarihinde yeniden doğrulanmalıdır.