Birikinti yelpazesi nasıl oluşur?
Birikinti yelpazesi, dar ve eğimli bir vadiden çıkan akarsuyun daha düz bir alana yayılırken taşıdığı malzemeyi bırakmasıyla oluşan yelpaze biçimli yüzeydir. Dağ eteklerinde görülür; akarsuyun mutlaka denize dökülmesi gerekmez.
Eğim değişimi ve malzeme birikimi
Akış vadiden çıkınca genişler, derinliği ve taşıma koşulları değişir. Çakıl, kum ve daha ince taneler farklı kesimlerde birikir. Taşkınlar sırasında kanal tıkanıp başka yöne kayabilir; böylece birikim yalnızca tek çizgide değil geniş bir yay üzerinde gelişir. Bazı yelpazelerde su akışından çok yoğun moloz akmaları etkili olur. Bu nedenle her örneğin tabakalanması ve tane boyu dağılımı aynı değildir.
Delta ile farkı ve yerleşme açısından önemi
Delta, akarsuyun göl veya deniz gibi durgun bir su kütlesine ulaştığı yerde gelişir; yelpaze için böyle bir ortam şart değildir. Komşu yelpazeler birleşerek dağ eteği boyunca geniş bir birikim kuşağı oluşturabilir. Kuru görünen eski kanallar, şiddetli yağışta yeniden akış taşıyabilir. Tarım ve yapılaşmada yalnızca mevcut dere yatağına değil bütün yelpazenin taşkın ve kanal değiştirme geçmişine bakılır. Yüzeyin düz görünmesi tek başına güvenli zemin anlamına gelmez.