Bilimsel deneyde körleme neden kullanılır?
Körleme, bir deneyde hangi örneğe veya katılımcıya hangi işlemin uygulandığı bilgisinin ilgili kişilerden belirli bir süre saklanmasıdır. Amaç, beklentilerin davranış, ölçüm veya yorum üzerindeki etkisini azaltmaktır. Bu yöntem yalnız tıbbi çalışmalarda değil; örneklerin kodlandığı laboratuvar analizlerinde, duyusal değerlendirmelerde ve başka araştırmalarda da kullanılabilir.
Beklenti, kodlama ve yanlılık
1. Beklenti ölçümü nasıl etkileyebilir? Bir araştırmacı yeni yöntemin daha iyi olduğunu düşünüyorsa sınırda kalan bir görüntüyü farkında olmadan daha olumlu sınıflandırabilir. Katılımcı da özel bir uygulama aldığını biliyorsa davranışını veya bildirdiği deneyimi değiştirebilir. Bu etkiler her zaman bilinçli yönlendirme veya sahtekârlık değildir. İnsan algısının ve kararlarının bağlamdan etkilenmesiyle ortaya çıkabilir. Körleme, kişilerin iyi niyetine güvenmenin ötesinde, bu bilgi akışını tasarımla sınırlamaya çalışır. 2. Kodlanmış örnekler nasıl yardımcı olur? Bir laboratuvarda örnekler hangi gruptan geldiğini göstermeyen kodlarla etiketlenebilir. Ölçümü yapan kişi grubun adını bilmeden aynı kuralları bütün örneklere uygular. Kodların anahtarı uygun yetkiyle ayrı tutulur ve önceden belirlenen aşamada açılır. Ancak örneğin görünüşü, kokusu veya kayıt sırası grubu ele verebiliyorsa yalnız numara yazmak yeterli değildir. Kodlamanın gerçekten hangi bilgileri gizlediği değerlendirilmelidir. 3. Tek kör ve çift kör ifadeleri ne anlatır? Bu terimler genel fikir verse de farklı çalışmalarda aynı kişiler için kullanılmayabilir. Katılımcılar, uygulamayı yapan ekip, sonucu değerlendiren kişiler ve istatistikçiler farklı düzeylerde körlenebilir. Bu nedenle iyi bir rapor yalnız “çift kör” yazmak yerine, kimin hangi bilgiden ne zamana kadar habersiz olduğunu belirtir. Araştırma sorusuna göre herkesin her bilgiden habersiz olması gerekli ya da mümkün değildir. Önemli olan yanlılık oluşturabilecek bilginin uygun aşamada sınırlanmasıdır.
Körlemenin uygulanması ve sınırları
4. Rastgele atama ile aynı şey midir? Rastgele atama, kişilerin veya örneklerin gruplara hangi kuralla dağıtıldığıyla ilgilidir. Körleme ise atama gerçekleştikten sonra bu bilginin kimler tarafından bilindiğiyle ilgilidir. Bir çalışma rastgele atanmış fakat açık etiketli olabilir; başka bir karşılaştırmada ölçümü yapan kişi örneklerin grubunu bilmeyebilir. Atama sırasında sıradaki grubun tahmin edilmesini önleyen tahsis gizliliği de ayrı bir korumadır. Bu yöntemler farklı yanlılık kaynaklarını hedefler ve birbirinin yerine kullanılamaz. 5. Her araştırmada körleme mümkün mü? Bir eğitim yönteminde öğretmen hangi yöntemi kullandığını; bir cerrahi işlemde uygulayıcı hangi işlemi yaptığını bilebilir. Böyle durumlarda araştırmanın tamamının körlenememesi bütün ölçümlerin açık yapılmasını gerektirmez. Sonuç değerlendirmesi kodlanabilir, nesnel ölçütler seçilebilir ve analiz planı önceden belirlenebilir. Yine de bu önlemler sınırlılıkları tamamen ortadan kaldırmaz. Çalışmanın kimler açısından açık olduğu ve bunun sonucu nasıl etkilemiş olabileceği dürüstçe raporlanmalıdır. 6. Güvenlik ve sonuçların yorumu nasıl korunur? İnsan araştırmalarında gerektiğinde grup bilgisini güvenli biçimde açmaya yönelik kurallar bulunmalıdır; körleme katılımcının güvenliğinin önüne geçmez. Ayrıca bir uygulamanın belirgin etkileri grubun tahmin edilmesine yol açabilir. Böyle bir olasılık yöntem bölümünde değerlendirilmelidir. Körlenmiş olmak, küçük örneklemi, kötü ölçümü veya seçici raporlamayı kendiliğinden düzeltmez. Güvenilir değerlendirme; uygun karşılaştırma, önceden belirlenen ölçütler, eksik verilerin açıklanması ve belirsizliğin raporlanmasıyla birlikte yapılır. Körleme araştırmanın kalitesini destekler, tek başına doğruluk belgesi oluşturmaz. Kod anahtarına kimlerin erişebildiğinin kaydedilmesi, araştırma boyunca körlüğün hangi aşamalarda korunduğunun sonradan incelenebilmesini de kolaylaştırır.