Belirli süreli iş sözleşmesi ne zaman belirsiz süreli olur?
Belirli süreli iş sözleşmesine bir bitiş tarihi yazılması, sözleşmeyi tek başına belirli süreli yapmaz. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 11. maddesinde belirsiz süreli sözleşme temel modeldir. Belirli süreli sözleşme ise belirli süreli bir iş, belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif bir koşula bağlı olarak yazılı kurulabilir. İlk sözleşmede bu koşul yoksa ya da görünürdeki süre işin gerçek niteliğini yansıtmıyorsa sözleşme baştan itibaren belirsiz süreli değerlendirilebilir. Objektif koşul bulunmadan art arda yenileme yapılması da kanundaki sonuçla sözleşmeyi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli hâle getirir. Buna karşılık her yenilemeyi açıklayan esaslı neden varsa zincirleme sözleşmeler belirli süreli niteliğini koruyabilir. Bu rehber, Resmî Gazete'deki İş Kanunu metni, Adalet Bakanlığı UYAP'ta yayımlanan resmî kararlar ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı açıklamaları temelinde genel bilgi verir. İşin niteliği, yenileme belgeleri ve fesih biçimi sonucu değiştirebilir; metin kişisel hukuki görüş değildir.
Sözleşme ve sorumluluk
1. Bitiş tarihinden önce objektif koşulu arayın İş Kanunu'na göre iş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı hâllerde sözleşme belirsiz sürelidir. Belirli süreli sözleşme kurmak için takvimde bir son gün seçmek yetmez; sözleşmenin belirli süreli bir işe, belirli bir projenin tamamlanmasına veya öngörülebilir bir olgunun gerçekleşmesine bağlanması gerekir. Örneğin adı ve süresi belirli bir projenin tamamlanması ya da geçici olarak işte bulunmayan bir çalışanın dönüşüne kadar onun yerine çalışma, somut koşullara göre objektif neden oluşturabilir. Buna karşılık işletmenin sürekli yürüttüğü olağan iş için yalnız bütçe yılı, ihale dönemi veya tarafların tercih ettiği tarih yazılması otomatik olarak yeterli değildir. UYAP'taki resmî Yargıtay kararları, iş güvencesini koruyan bu şartın sözleşme başlığından ve tarafların kullandığı ifadeden bağımsız olarak inceleneceğini vurgular. İşin fiilî niteliği, sürenin neden seçildiği ve sona erme olayının gerçekten belirlenebilir olup olmadığı birlikte değerlendirilir. 2. İlk sözleşmenin de baştan belirsiz sayılabileceğini unutmayın Objektif koşul yalnız ikinci veya sonraki sözleşmeler için aranan bir yenileme kuralı değildir. İlk belirli süreli sözleşmenin kurulmasında da bulunmalıdır. Tarafların metne 'belirli süreli' yazması, işçinin bunu imzalaması veya kesin bir tarih göstermesi, işin niteliği objektif sınırlamayı desteklemiyorsa tek başına belirleyici olmaz. Resmî içtihatta, belirli süreli sözleşmenin istisna; belirsiz süreli sözleşmenin ise kural olduğu ve tereddüdün belirsiz süreli ilişki yönünde giderilmesi gerektiği açıklanır. Bu nedenle aynı iş kesintisiz sürerken yalnız sözleşmenin kâğıt üzerindeki adı değiştirilmemelidir. İşverenin geçici ihtiyacı, projenin kapsamı, yerine çalışılan kişinin durumu veya sona erme olayı sözleşme kurulurken somutlaştırılmalıdır. Objektif temel ispatlanamazsa, mahkeme ilişkiyi yazılı bitiş tarihine rağmen başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edebilir; bu, sonradan yapılan bir uzatma değil hukuki niteliğin doğru belirlenmesidir. 3. Zincirleme yenilemelerde esaslı nedeni her dönem için inceleyin Kanun, esaslı bir neden olmadıkça belirli süreli iş sözleşmesinin birden fazla üst üste yapılamayacağını söyler. Yasak yalnız çok sayıdaki yenilemeyi değil, ilk sözleşmeden sonraki zinciri ilgilendirir; yenilemeler arasında kâğıt üzerinde kısa boşluk bırakılması da fiilen kesintisiz aynı iş sürüyorsa sonucu tek başına değiştirmez. Esaslı neden bulunmadan kurulan zincirde sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Buna karşılık belirli projenin haklı olarak uzaması, geçici ihtiyacın belgeli biçimde devam etmesi veya her dönemde objektif niteliği koruyan başka bir neden varsa sözleşmeler belirli süreli kalabilir. Her yenileme tarihinde 'hangi geçici iş hâlâ devam ediyor, neden yeni bir süre gerekiyor ve iş normal kadro işi hâline geldi mi' soruları ayrı yanıtlanmalıdır. Otomatik yenileme şablonu, yıllık bütçe takvimi ya da aynı görevde yıllarca aralıksız çalışma, esaslı neden iddiasını zayıflatabilecek olgulardır; nihai değerlendirme somut dosyaya aittir.
Başvuru ve belgeler
4. Sözleşme etiketinden çok fiilî çalışma ve belgeleri toplayın Uyuşmazlıkta yalnız imzalı sözleşmeye değil, gerçek çalışma düzenine bakılır. Görev tanımı, projenin başlangıç ve bitiş belgeleri, geçici olarak yerine çalışılan kişinin izin veya dönüş kaydı, ihale ya da fon süresi, yenileme yazışmaları, bordrolar, SGK hizmet dökümü, vardiya kayıtları ve aynı işin kesintisiz devam ettiğini gösteren mesajlar önem taşıyabilir. Resmî Yargıtay içtihatları, belirli süreli ilişkiye ve onu haklı kılan objektif koşula dayanan tarafın bu olguyu ispatlaması gerektiğini belirtir. İşçi de kendi elindeki sözleşmeleri, ek protokolleri ve işin sürekliliğini gösteren kayıtları hukuka uygun biçimde saklamalıdır; başka çalışanların gereksiz kişisel verileri alınmamalıdır. İşveren bakımından her yenilemenin gerekçesini olay anında açıklayan tutarlı kayıt, sonradan genel bir 'proje işi' ifadesi kullanmaktan daha değerlidir. Belgelerdeki tarih, görev ve nedenler birbiriyle çelişiyorsa sözleşmenin gerçek niteliği ayrıca araştırılır. 5. Sözleşme türünün sona erme sonuçlarını ayrı ayrı değerlendirin Gerçekten belirli süreli bir sözleşme kararlaştırılan sürenin veya objektif olayın gerçekleşmesiyle kendiliğinden sona erebilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel açıklamasına göre kanuni ihbar süreleri belirsiz süreli sözleşmeler için düzenlenmiştir; bu nedenle geçerli belirli süre doğal sonunda bittiğinde ihbar tazminatı aynı biçimde doğmaz. Sözleşme baştan belirsiz sayılırsa fesih bildirimi, ihbar tazminatı, yeni iş arama izni ve koşulları varsa işe iade bakımından farklı kurallar gündeme gelebilir. Ancak 'belirsiz süreli oldu' sonucu her talebin otomatik kabulü anlamına gelmez; kıdem, işveren ve işyeri büyüklüğü, fesih nedeni, işçinin statüsü ve diğer şartlar ayrıca incelenir. Süre dolmadan fesih hâlindeki bakiye süre ücreti ile sözleşmedeki cezai şart da farklı hukuki sorulardır. Resmî içtihat, koruyucu kuralların işveren tarafından işçinin aleyhine kötüye kullanılmasına izin verilmeyeceğini ve bazı kayıtların sözleşme belirsiz sayılsa bile ayrıca değerlendirilebileceğini gösterir. 6. İtiraz ve başvuruda sözleşme niteliğiyle talebi karıştırmayın İşçi, sözleşmenin neden belirli süreli kurulduğunu veya yenilendiğini yazılı olarak sorabilir; sözleşmeleri, ekleri, fesih bildirimini ve çalışma kayıtlarını saklamalıdır. İş ilişkisi sona erdiğinde ücret, tazminat veya işe iade uyuşmazlığında arabuluculuk ve dava yolu, talebin türüne göre değerlendirilir. Sözleşmenin belirsiz süreli sayılması ile işçilik alacağının miktarı ya da işe iade şartları aynı konu değildir; başvuruda her talep, dayandığı olay ve belge ayrı gösterilmelidir. Süreler ve parasal sınırlar değişebildiği için somut olay tarihinde güncel resmî mevzuat ve adli tatil gibi etkiler kontrol edilmeli, gecikmeden uzman görüşü alınmalıdır. Kaynaklar: 4857 sayılı İş Kanunu m.11 için https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/06/20030610.htm, güncel Bakanlık açıklamaları için https://www.csgb.gov.tr/sikca-sorulan-sorular/calisma-genel-mudurlugu/%C4%B1s-kanunu ve resmî içtihat örnekleri için https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1126603300 ile https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1621551680. İşlem tarihinde kaynakların güncelliği yeniden doğrulanmalıdır.