Serigrafide şablon ve rakel ne işe yarar?
Serigrafide görüntü, açık bırakılan gözeneklerden geçen mürekkebin kâğıt veya başka bir yüzeye aktarılmasıyla oluşur. Şablon hangi alanların basılacağını belirler; rakel ise mürekkebi elek boyunca yönlendirir. Bu iki öğenin ilişkisi tekniğin neden düz renk alanları ve belirgin kenarlar üretebildiğini açıklar. Sonucun karakteri yine de yalnız şablonun biçimine bağlı değildir.
Elek ve açık alan ve teknik özellikler
1. Elek ve açık alan Gerilmiş bir dokuma yüzey, taşıyıcı bir çerçeve üzerinde durur. Görüntünün parçası olmayan yerler kapatılır; açık kalan gözenekler mürekkebin geçişine izin verir. Tarihsel adlandırmada ipek sözcüğüyle karşılaşılır, fakat güncel eleklerin mutlaka ipekten yapılması gerekmez. Bir ekran görüntüsündeki beyaz alanı yorumlarken bunun beyaz mürekkeple mi basıldığını yoksa kâğıdın açıkta mı kaldığını araştırmak gerekir. Görüntüde aynı beyazlık görülebilir, ama üretim kararı ve yüzey yapısı farklıdır. 2. Şablonun görev paylaşımı Şablon kesilmiş bir biçimden veya farklı hazırlama yöntemlerinden doğabilir. Temel görevi, mürekkebin geçebileceği yerlerle geçemeyeceği yerleri ayırmaktır. Bu nedenle görüntü bir anlamda boşluklar üzerinden kurulur. Bir afişte yazının iç boşlukları veya ince bir yaprak damarı, tasarımın baskıya uygunluğunu sınar. Kâğıt üzerinde rahatça çizilen her çizgi, aynı ölçekte elek üzerinde aynı açıklıkta çalışmayabilir. Sanatçı veya baskıcı, çizgi kalınlığını ve ayrıntı yoğunluğunu üretim koşullarına göre yeniden düşünür. 3. Rakelin etkisi Rakel, mürekkebi elek üzerinden geçirirken kullanılan kenarlı araçtır. Uygulanan basınç ve hareketin düzeni, yüzeye geçen mürekkep miktarını etkileyebilir. Fazla mürekkep veya dengesiz temas, küçük ayrıntıların dolmasına ya da lekelenmeye yol açabilir. Bir deneme baskısında aynı motifi farklı basınçlarla karşılaştırmak, çizimin görünüşüyle fiziksel aktarım arasındaki ilişkiyi gösterir. Bu karşılaştırma kesin bir evrensel ayar üretmez; mürekkebin yapısı, eleğin özellikleri ve basılan yüzey değiştikçe uygun çalışma düzeni de değişir.
Renklerin üst üste oturması ve değerlendirme
4. Renklerin üst üste oturması Çok renkli serigrafide ayrı renk katlarının doğru yere gelmesi gerekir. Bu hizalama kayıt olarak adlandırılır. Küçük bir kayma, bir portrede gözün çevresinde çift kenar veya yazıda renkli bir gölge oluşturabilir. Sanatçı böyle bir kaymayı bilerek kullanabilir; her sapma üretim hatası değildir. Saydam bir rengin başka bir kat üzerine basılması da yeni bir renk algısı yaratabilir. Bu nedenle son görüntüde görülen renk sayısı ile kullanılan elek veya baskı katı sayısı her zaman aynı olmaz. 5. El yapımı ile çoğaltma ilişkisi Bir serigrafiden birden fazla baskı alınabilmesi, her yaprağın sıradan bir fotokopi olduğu anlamına gelmez. Sanatçı görüntüyü baştan bu süreç için tasarlamış olabilir. Buna karşılık bir tablonun fotoğrafını serigrafik yolla çoğaltmak başka bir üretim ilişkisi kurar. Edisyon, imza ve teknik kaydı birlikte değerlendirilir; bir imzanın varlığı tek başına bütün köken sorularını çözmez. Aynı edisyondaki baskılar arasında küçük mürekkep ve yüzey farklılıkları görülmesi de tekniğin uygulama koşullarıyla ilişkilidir. 6. Güvenli inceleme ve öğrenme Bir baskıda düz renklerin yüzeyini, keskin sınırları ve üst üste binme noktalarını izlemek tekniği anlamaya yardımcı olur. Bunun için yaprağı kazımak veya ıslatmak gerekmez. Atölye uygulamasında kullanılan mürekkep, temizleyici ve şablon malzemesinin talimatları ayrı ayrı okunmalıdır; bütün ürünlerin su bazlı olduğu varsayılmaz. Havalandırma ve temizlik yöntemi kullanılan sisteme göre belirlenir. En yararlı başlangıç sorusu, tekniğin adını ezberlemekten çok belirli bir sanatçının bu renk ve kenar düzenini neden seçtiğini araştırmaktır.