Kömür kalem çizimleri neden kolay dağılır?
Kömür çizgisinin kolay dağılması çoğu zaman hatalı bir ürün kullanılmasından değil, malzemenin kâğıda tutunma biçiminden kaynaklanır. İnce siyah parçacıklar yüzeyde birikir; çizimin yumuşak gölgeleri de bu hareket edebilme özelliğiyle oluşur. Bu nedenle füzen veya kömür kalemle yapılan bir çalışmayı anlamak için çizgi üretimi ile eserin fiziksel korunmasını birlikte düşünmek gerekir.
Malzemenin gevşek yapısı ve teknik özellikler
1. Malzemenin gevşek yapısı Çizim kömürü yanmış ahşaptan elde edilebilir; söğüt kömürü bunun bilinen örneklerindendir. Sıkıştırılmış çubuklar ve ahşap gövdeli kömür kalemler ise farklı sertlik ve yoğunluk gösterebilir. Kâğıt üzerinde bir boya filmi oluşturan sıvı malzemeden farklı olarak kömür taneciklerinin önemli bölümü yüzey dokusuna mekanik olarak yerleşir. Parmak veya başka bir kâğıt bu taneleri hareket ettirdiğinde çizgi genişler, açıklık değişir ve bazen istemeden yeni bir leke oluşur. Ürünün sertliği kadar basınç ve destek yüzeyinin seçimi de önem taşır. 2. Kâğıdın dişi Pürüzlü kâğıt taneciklerin tutunacağı daha belirgin girintiler sunar; fakat çok sert bastırmak bu dokuyu doldurup parlaklaşan, zor değişen alanlar yaratabilir. Düz kâğıtta ise geniş bir leke kolayca yayılabilir. Karşılaştırma için aynı kömürle üç küçük kâğıt örneğinde hafif, orta ve güçlü baskı deneyin. İzlerin koyuluğunu yalnız ilk anda değil, hafifçe kaldırılıp temiz yüzeye taşındığında da gözleyin. Bu deneme, nihai eserin üzerinde değil çalışma örneklerinde yapılmalıdır; amaç bir yüzeyi en koyuya zorlamak değil davranışını öğrenmektir. 3. Yayma ve silerek ışık çıkarma Kömürün hareketliliği çizimin ifade araçlarından biridir. Bir bez veya uygun çizim aracıyla dağıtılan leke daha geniş ton alanına dönüşebilir; yoğrulabilir silgiyle kaldırılan tanecikler de ışıklı bir biçim açabilir. Örneğin bir kürenin koyu tarafı yaygın tonla kurulup ışık alan kenarı silgiyle ortaya çıkarılabilir. Sürekli yayma ise bütün yüzeyin aynı griye dönüşmesine yol açar. Keskin ve yumuşak geçişleri nerede koruduğunuz, nesnenin hacmini malzemenin kendisinden daha fazla etkileyebilir.
Çalışırken istemsiz izleri azaltmak ve değerlendirme
4. Çalışırken istemsiz izleri azaltmak Çizim yönünü ve elin kâğıtla temasını planlamak kazara sürtünmeyi azaltır. Gevşek bir ara kâğıdın sürekli çizim üzerinde kayması da leke taşıyabileceğinden, yalnızca araya bir şey koymuş olmak güvenli sayılmaz. Malzemeyi yere döküp üfleyerek temizlemek yerine çalışma alanını toz kaldırmadan düzenlemek gerekir. Fırça, bez ve silgilerin kirli yüzeyleri yeni açık alanlara siyah taşıyabilir. Küçük bir örnekte kullanılan araçların izlerini ayrı ayrı tanımak, tamamlanmış resimde beklenmeyen değişiklikleri azaltır. 5. Sabitleyici ne yapar? Sabitleyici, gevşek tanecikleri yüzeye daha sıkı bağlamak için kullanılan bir malzemedir; çizimi görünmez biçimde değişmez kılmaz. Uygulama renk değerini, parlaklığı ve kâğıdın görünüşünü etkileyebilir. Bu yüzden yeni çizimde bile önce deneme parçası üzerinde gözlenmelidir. Tarihî veya başkasına ait bir çalışmaya ev tipi sprey sıkılmaz. Çerçevede yüzeyin cama değmemesi, taşıma sırasında sarsıntı ve sürtünmenin azaltılması da önemlidir. Sabitleyici kullanma kararı, uygun yerleştirme ve dikkatli taşımanın yerine geçmez. 6. Gözlem ile hasarı ayırmak Bir kömür çizimindeki bulanık bölge sanatçının bilinçli gölgelendirmesi veya sonradan oluşmuş bir sürtünme izi olabilir. Hangisi olduğuna yalnız uzaktan bakarak karar verilmez. İşin eski fotoğrafı, sanatçının başka çizimleri, kenarlardaki taşınma izleri ve kâğıdın durumu birlikte incelenir. Eseri anlatırken görülen biçimi tarif etmek ile kesin bir hasar nedeni ileri sürmek ayrı işlerdir. Kömürün kırılganlığı estetik bir kusur sayılmaz; güçlü koyulukları, hızlı çizgileri ve yumuşak geçişleri aynı maddesel özelliğin farklı sonuçlarıdır.