Kaskoda tam hasar tazminatı nasıl hesaplanır?
Kaskoda tam hasar tazminatı, poliçede görülen eski bir araç bedelinin sorgusuz ödenmesiyle hesaplanmaz. Önce riziko tarihindeki araç rayiç değeri, onarımın teknik ve ekonomik durumu, lisanslı eksper tespiti ve poliçenin özel şartları birlikte değerlendirilir. SEDDK'nın motorlu araç sigortalarında tam ve ağır hasar uygulamalarına ilişkin resmî açıklaması, onarım maliyeti rayiç değeri aştığında ve araç onarım kabul etmez durumda olduğunda tam hasar tespitinden söz eder. Ağır hasar ise ayrı bir sınıflandırmadır; belirli maliyet oranı veya kritik parçaların zarar görmesi gibi ölçütlerle değerlendirilebilir. Bu nedenle günlük dilde kullanılan “pert” sözü, resmî dosyada tam hasar ile ağır hasar ayrımının yerine geçmez. Kasko genel şartlarında zarar, sigortacı ile sigortalı arasındaki anlaşma veya eksper değerlendirmesiyle belirlenir; rayiç değer olay günündeki benzer araç piyasası ve aracın özellikleri dikkate alınarak saptanır. Araç hasarlı haliyle sigortalıda kalırsa, hasarlı aracın ekonomik değeri olan sovtaj tutarı ile olay tarihindeki rayiç değer arasındaki fark ödeme hesabının temelini oluşturabilir. Araç ve mülkiyet sigortacıya bırakılırsa belgelendirme ve ödeme akışı farklılaşır. Her iki durumda da poliçedeki muafiyet, ek teminat, kullanım şekli, eksik veya yanlış beyan, önceki hasar ve teminat dışı durumlar ayrıca incelenir. Trafik sigortasıyla kasko aynı sözleşme değildir; zarar gören üçüncü kişinin trafik dosyasındaki hesabı doğrudan kasko ödemesi sanılmamalıdır. Basit bir örnekte olay tarihindeki rayiç değer 1.000.000 lira, tam hasarlı aracın sigortalıda kalması kabul edilmiş ve garanti edilen sovtaj bedeli 250.000 lira ise, diğer kesintiler yokken fark 750.000 liradır. Bu örnek, “rayiç eksi sovtaj” mantığını gösterir; gerçek tazminatın 750.000 lira olacağını garanti etmez. Resmî tam hasar ölçütü, eksper raporu, poliçe limiti, muafiyet ve belgeler sonucu değiştirebilir. Rayiç ve sovtaj için tek bir ilan ya da alıcı teklifi yeterli kanıt sayılmamalı, karşılaştırmanın tarih, kilometre, donanım, geçmiş hasar ve piyasa koşulları aynılaştırılmalıdır.
Rayiç değer, tam hasar ölçütü ve sovtaj hesabı
1. Tam hasar ile ağır hasar neden ayrılır? Tam hasar, aracın onarım gideri ile teknik onarılabilirliğinin resmî ölçütlere göre değerlendirilmesi sonucunda belirlenir. SEDDK açıklamasında onarım maliyetinin rayiç değeri aşması ve aracın onarım kabul etmemesi birlikte tam hasar ölçütü olarak belirtilir. Ağır hasar ise maliyet oranı veya güvenlik açısından kritik parçaların zarar görmesi gibi ayrı kriterlerle sınıflandırılabilir. Her ağır hasarlı araç otomatik olarak tam hasarlı değildir ve her yüksek onarım faturası tek başına sınıflandırmayı bitirmez. Lisanslı eksperin tespiti, güncel genelge ve aracın teknik durumu birlikte incelenir. Yanlış sınıflandırma hem tazminatı hem tescil, satış ve güvenlik işlemlerini etkileyebileceği için yalnız servis tahminiyle sonuç çıkarılmamalıdır. 2. Riziko tarihindeki rayiç değer nasıl bulunur? Rayiç değer, hasardan hemen önce aracın olay tarihindeki piyasa değerini ifade eder. Aynı marka-model adına sahip bütün araçlar eşit değildir; model yılı, kilometre, motor ve donanım, kullanım biçimi, bakım, önceki hasar, bölgesel arz ve karşılaştırılan ilanların gerçek satışa yakınlığı dikkate alınır. Poliçedeki değer bilgisi ve varsa rayiç belirleme yöntemi de okunur. Bir internet ilanındaki istenen fiyat tek başına kesin rayiç değildir. Daha güvenilir çalışma, benzer nitelikte birden fazla aracı ve gerektiğinde kurumsal veri kaynaklarını olay tarihine göre karşılaştırır. Sonraki aylardaki fiyat değişimi geriye doğru otomatik uygulanmaz; hesabın tarih ve veri seti belgelenmelidir. 3. Rayiç eksi sovtaj örneği nasıl işler? Varsayımsal rayiç değer 1.000.000 lira olsun. Tam hasarlı araç sigortalıda kalacak ve sigortacı tarafından bildirilen, belirli süre için garanti edilen sovtaj bedeli 250.000 lira olacaksa, diğer hükümler yokken basit fark 1.000.000 - 250.000 = 750.000 liradır. Sovtaj, aracın hasarlı haldeki ekonomik değeridir; hurda metal bedeliyle sınırlı olmayabilir çünkü kullanılabilir parçalar ve onarım olasılığı alıcı değerini etkiler. Araç sigortacıya devrediliyorsa aynı farkın mekanik biçimde düşülmesi yerine genel şartlardaki devir ve belge akışı uygulanır. Muafiyet, teminat sınırı, prim borcu veya poliçe hükmü varsa örnek ödeme ayrıca değişebilir.
Eksper, belge akışı ve yanlış karşılaştırma riskleri
4. Eksper ve belgeler hesabı nasıl etkiler? Tam veya ağır hasar sınıflandırmasının lisanslı sigorta eksperi tarafından yapılması, teknik durumun ve maliyetlerin izlenebilirliği açısından önemlidir. Eksper; parça, işçilik ve diğer onarım kalemlerini, aracın rayicini, kritik parçaları ve hasarlı hal değerini inceler. Tescil durumuna göre hurda veya trafikten çekme belgesi gibi evraklar ödeme öncesinde gerekebilir. Sigortalı, kaza tespit belgeleri, ruhsat, poliçe, fotoğraflar, servis teklifleri ve istenen mülkiyet evraklarını tutarlı sunmalıdır. Eksik belge ödeme incelemesini geciktirebilir fakat sigortacının talep ettiği her unsurun sözleşme ve genel şart dayanağı ayrıca kontrol edilebilir. Araç üzerinde rehin veya finansman varsa hak sahibinin konumu da dosya akışını değiştirebilir. 5. Hangi kesintiler ve kapsam sınırları kontrol edilir? Rayiç değer ile sovtaj farkı, poliçenin diğer hükümlerinden bağımsız değildir. Poliçede açıkça yazılı muafiyet, kullanım tarzına aykırılık, teminat dışı risk, prim ödemesi, yanlış beyan veya hasarın artmasına neden olan durumlar incelemeye girebilir. Sonradan eklenen aksesuarların poliçede belirtilip belirtilmediği de önemlidir. Trafik sigortasından, sorumlu üçüncü kişiden veya başka bir kaynaktan yapılan tahsilatlarda aynı zararın iki kez ödenmemesi ilkesi gözetilir. Kesintilerin her biri ayrı gerekçe ve tutarla gösterilmelidir; “pert kesintisi” gibi belirsiz tek satır yeterli açıklama değildir. Sigortalı, rayiç, sovtaj ve muafiyet hesaplarını ayrı ayrı istemeli ve poliçedeki maddeyle karşılaştırmalıdır. 6. Teklif ve tazminat sonucu nasıl doğrulanır? Doğrulama tablosunda olay tarihi, rayiç için kullanılan karşılaştırılabilir araçlar, eksperin onarım toplamı, tam-ağır hasar sınıfı, sovtaj teklifinin süresi ve garanti koşulu, muafiyet ile net ödeme ayrı satırlarda yer almalıdır. Örneğin sovtaj teklifi yalnız belirli alıcıya ve süreye bağlıysa, sigortalının aracı o bedelle gerçekten satabilme imkânı kontrol edilmelidir. Rayiç araştırmasında model, kilometre veya hasar geçmişi farklı araçlar elenmelidir. Uyuşmazlıkta sigortacıya belgeli başvuru, Sigorta Tahkim Komisyonu ve diğer hukuki yolların güncel koşulları ayrıca incelenebilir. Bu metin genel eğitim içeriğidir; belirli aracın güvenle onarılabileceği, tam hasar sayılacağı veya belirli tutarın ödeneceği yönünde karar değildir.