Gökyüzü bulutluluğu okta olarak nasıl ölçülür?
Okta, gözlem yerinden görülen gökyüzünün bulutla örtülü payını sekiz eşit bölüm üzerinden ifade eden bir gözlem birimidir. Sıfır açık, sekiz bütünüyle bulutlu gökyüzünü gösterir. Bu oran bulutun kalınlığı, yağış miktarı veya güneş ışınımının tam yüzdesi değildir; ince bulut, sis ve görüş kısıtı yorumu değiştirebilir.
Gökyüzü payı ile bulut türü
1. Sekizde bir nasıl sayılır? Gözlemci gök kubbesinin tamamını düşünerek bulutların kapladığı görünür alanın yaklaşık payını değerlendirir. Dört okta, görülen göğün yaklaşık yarısının bulutla örtülü olduğu anlamına gelir; ufuk yakınında perspektif ve engeller işi zorlaştırır. NWS sözlüğü gök örtüsünü sekizlikler yani oktalarla ifade edilen açıklamalarda kullanır. Bu ölçü bir fotoğraftaki düz kareye otomatik piksel sayımı uygulamak değildir. Gökyüzü kubbe biçimindedir, binalar ve dağlar görüşü kapatabilir. Belirsiz ara değerler ve kurumun yuvarlama kuralı raporda açıklanmalıdır. 2. Bulut katmanları nasıl birleştirilir? Alçak ve yüksek iki bulut katmanı gökyüzünün aynı bölümünü üst üste örtebilir. Payları basitçe toplamak sekizi aşabilir ve çift sayım yapar. Katmanların yükseklikleri ile kaplama oranları ayrı verilir; toplam gök örtüsü gözlemcinin gördüğü genel paydır. İnce yüksek bulut güneşi gösterebilirken koyu alçak bulut ışığı çok azaltabilir, fakat ikisi benzer okta değerine katkıda bulunabilir. Bu yüzden dört okta görülen bir gökyüzü yarı miktarda güneş enerjisi alır diye kesin konuşulmaz. Bulut türü, kalınlık ve güneş açısı önemlidir. 3. METAR sözcükleriyle ilişkisi nedir? Havacılık raporları FEW, SCT, BKN ve OVC gibi kodlarla katman kapsamını sınıflandırır. Bu kategoriler belirli okta aralıklarına karşılık gelir, ancak sadece “bulut var” bilgisi değildir; katman tabanı yüksekliği ve tavan tanımı uçuş için ayrıca gerekir. Parçalı bir gök, üstteki başka katmanla daha kapalı görünebilir. Kodun gözlem saati ve havaalanı konumu okunmalıdır. Gözlem anında açık olan bir havaalanı, yakındaki vadide aynı anda açık gökyüzü garantilemez. Bulutluluk yüzdesi veren uygulamayla okta raporu aynı yöntemden üretilmeyebilir.
Uydu ve tahminle karşılaştırma
4. Uydu bulut oranını nasıl çıkarır? Uydu görünür veya kızılötesi kanallardaki bulut işaretlerini belirli piksel içinde sınıflandırır. Uyduya göre yukarıdan bakılan alan ile yerden görülen kubbe aynı geometri değildir. İnce cirrus, karla kaplı zemin ve bulutun gölgesi algoritmayı zorlayabilir. Bir bölgesel pikselin yüzde elli bulutluluğu, bir gözlemcinin bulunduğu noktada tam dört okta gördüğünü garanti etmez. Ürünün saatini, çözünürlüğünü ve gece-gündüz algılama yöntemini kontrol etmek gerekir. Yer gözlemi algoritma için bağımsız sınama sağlayabilir. 5. Bulutlu olmak yağışlı olmak mıdır? Hayır. İnce yüksek bulutlar yağmur bırakmayabilir, alçak tabaka bulutları da her zaman yağış üretmez. Kuvvetli bir sağanak dar bir bulut alanından gelebilir. Yağış için bulut içindeki su/buz miktarı, dikey hareket ve sıcaklık yapısı gerekir. Okta sadece görünür örtü miktarının özetidir; tahmin, radar ve uyarı farklı bilgiler verir. Yüzde yüz bulutlu bir günün tamamında yağmur beklemek veya az bulutlu bir saatte gök gürültüsü imkânsız sanmak yanlıştır. Hızla gelişen fırtına bulutu eski ölçümü geçersiz kılabilir. 6. Günlük planlama için nasıl kullanılır? Okta değeri güneşli-bulutlu genel görünüm hakkında yararlıdır, ancak UV maruziyeti, havacılık tavanı, görüş ve yağış tehlikesi ayrı değerlendirilir. Bulutlu havada da UV geçebilir; resmi sağlık ve meteoroloji rehberi izlenir. Doğa gezisi veya ulaşım kararı için güncel yerel tahmin, fırtına uyarısı ve radar gerekir. Haritada “%50 bulut” yazıyorsa bunun alan ortalaması mı, gök örtüsü mü, model tahmini mi olduğuna bakın. Okta değerinin gözlem yeri ve saatinden koparılması, bulut katmanları hızla değişirken yanıltır.