Bitkilerde fotoperiyot çiçeklenmeyi nasıl etkiler?
Fotoperiyot, bir günlük döngüdeki aydınlık ve karanlık sürelerini ifade eder. Bazı bitkiler bu süreleri mevsim işareti olarak kullanır; uygun gün ve gece düzeni, yapraklarda oluşan sinyaller aracılığıyla sürgün ucunun çiçek gelişimine geçmesini etkileyebilir.
Süreç ve temel mekanizma
1. Gün uzunluğu mevsimi gösterir Ilıman bölgelerde gün uzunluğu yıl boyunca düzenli biçimde değişir. Sıcaklık ise kısa süreli hava olaylarıyla çok daha düzensiz dalgalanabilir. Gün ve gece düzenini değerlendirmek, bitkinin üreme dönemini yılın uygun bölümüne denk getirmesine yardım eder. Yine de fotoperiyot tek başına takvim değildir. Bitkinin yaşı, büyüklüğü, beslenmesi ve sıcaklık geçmişi çiçeklenmeye hazır olup olmadığını değiştirebilir. Aynı gün uzunluğunda farklı türler farklı davranabilir. 2. Kısa gün ve uzun gün bitkileri Kısa gün bitkilerinde belirli sınırdan uzun geceler çiçeklenmeyi destekleyebilir; uzun gün bitkilerinde ise kısa geceler veya uzun günler etkili olur. Kritik süre tür ve çeşitler arasında değişir. Bazı bitkilerde uygun fotoperiyot zorunluyken bazılarında yalnızca çiçeklenmeyi hızlandırır. Gün nötrü denen bitkilerde çiçeklenmenin gün uzunluğuna bağımlılığı daha azdır. Bu adlar bütün gelişmenin ışıktan bağımsız olduğu anlamına gelmez. 3. Kesintisiz gece neden önemlidir? Birçok fotoperiyodik yanıtta yalnızca toplam aydınlık saat değil, karanlığın kesintisiz süresi de belirleyicidir. Gecenin ortasındaki kısa bir ışık uygulaması bazı kısa gün bitkilerinde çiçeklenmeyi engelleyebilir veya geciktirebilir. Etki ışığın rengine, şiddetine, zamanına ve türe bağlıdır. Dolayısıyla çok zayıf bir ışığın bütün bitkilerde aynı sonucu vereceği söylenemez. Araştırmalarda gece bölme uygulamaları, bitkinin süreyi nasıl değerlendirdiğini anlamak için kullanılır.
Çevresel koşullar ve biyolojik sınırlar
4. Algılamadan sürgün ucuna sinyal Yapraklardaki ışık algılayıcıları ve günlük biyolojik saat, dış ışık döngüsünü birlikte değerlendirir. Uygun koşullarda FT benzeri proteinleri içeren çiçeklenme sinyalleri iletim dokularından sürgün ucuna ulaşabilir. Burada gelişme programı değişerek çiçek organlarının oluşumu başlar. Bütün türlerde aynı genlerin aynı sırayla işlediği varsayılmamalıdır. Ancak yaprakların çevresel bilgiyi alıp uzaktaki büyüme bölgesini etkilemesi, çiçeklenme kontrolünün önemli ortak ilkelerinden biridir. 5. Soğuk gereksinimiyle ilişkisi Bazı bitkiler uygun gün uzunluğuna yanıt vermeden önce uzun süreli serinlik yaşamalıdır. Vernalizasyon denen bu hazırlık, fotoperiyotla aynı olay değildir. Soğuk geçmişi bitkinin çiçeklenmeye yetkinliğini değiştirirken gün uzunluğu uygun mevsim penceresini daraltabilir. Bu yüzden ilkbaharda günler uzasa bile gereken soğuk dönemi yaşamamış bir çeşit beklenen zamanda çiçeklenmeyebilir. Türün genetik yapısı, iki çevresel işaretin nasıl birleştirileceğini belirler. 6. Yetiştiricilikte yorum sınırı Seralarda ışık süresi yönetimi, belirli türlerin üretim zamanlamasında kullanılabilir. Fakat çiçeklenme için gereken süre ile fotosenteze yeterli toplam ışık aynı ölçü değildir. Uzun fakat çok zayıf aydınlatma bitkiye güçlü bir zaman sinyali verirken yeterli karbon kazanımı sağlamayabilir. Evde geç çiçek açan bir bitkiyi yalnızca gün uzunluğuyla açıklamak bu nedenle eksiktir. Önce tür, çeşit, olgunluk, sıcaklık ve gerçek ışık koşulları birlikte değerlendirilmelidir.