Faiz karşılama oranı nasıl hesaplanır?
Faiz karşılama oranı, bir işletmenin faaliyetlerinden elde ettiği kârın dönem içindeki faiz giderini kaç kez karşıladığını gösteren bir borç ödeme kapasitesi ölçüsüdür. En sık kullanılan biçim, faiz ve vergi öncesi kârın faiz giderine bölünmesidir; ancak kaynaklar payda ve pay konusunda aynı tanımı her zaman kullanmaz. OECD bazı çalışmalarında oranı FVÖK/faiz gideri olarak tanımlarken, başka bir kurumsal borç çalışmasında FAVÖK/faiz gideri biçimini kullanır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Finansal İstikrar Raporunda da esas faaliyet kârı niteliğindeki FAVÖK’ün faiz giderine oranlandığı bir gösterim bulunmaktadır ve kur kaynaklı finansman giderlerinin kapsama alınabildiği belirtilir. Bu farklılıklar aynı şirket için farklı sonuç üretebilir. Amortismanı dışarıda bırakan FAVÖK yaklaşımı nakit yaratma kapasitesine daha yakın bir üst gösterge sunabilir; FVÖK yaklaşımı ise varlık kullanımının ekonomik aşınmasını hesaba katar. Hiçbiri tek başına gerçek nakit ödeme takvimini göstermez. Oranın yüksek olması faiz yükünün faaliyet kârına göre daha rahat karşılandığına işaret edebilir, fakat anapara taksitlerini, kiraları, vergileri, işletme sermayesi çıkışlarını veya yatırım harcamalarını içermez. Düşük ya da negatif oran da sektör, yatırım evresi, tek seferlik gider ve muhasebe sınıflandırması görülmeden kesin temerrüt hükmü vermez. En güvenilir analiz, formülü açıkça yazmak, aynı kapsamı dönemler boyunca korumak, faaliyet kârı ile faiz giderini aynı dönem ve para biriminden almak, sonucu nakit akışı ve borç vade takvimiyle karşılaştırmaktır. Aşağıdaki örnek öğretim amaçlıdır; kredi sözleşmesindeki mali taahhüt tanımı, hangi faiz ve kur farklarının kapsandığı, konsolidasyon çevresi ve istisnalar ilgili sözleşme ile finansal raporlama uzmanlarınca doğrulanmalıdır. Oran, kredi onayı veya işletmenin ödeme gücü hakkında tek başına garanti vermez. Hesap sonucunun yanında kullanılan muhasebe standardını, olağan dışı düzeltmeleri ve verinin denetlenmiş olup olmadığını belirtmek, dönemler arası karşılaştırmanın izlenebilirliğini artırır.
Formülü seçme ve oranı hesaplama
1. Pay ve paydayı açıkça tanımlama Yaygın formül faiz karşılama oranı = FVÖK / faiz gideridir. FVÖK, finansman ve vergi öncesi faaliyet sonucunu; faiz gideri ise aynı dönemin borçlanma maliyetini temsil eder. TCMB’nin bir Finansal İstikrar Raporu gösteriminde FAVÖK faiz giderine bölünür ve kur kaynaklı finansman giderleri de faiz giderinde yer alır. OECD yayınlarında hem FVÖK hem FAVÖK tabanlı tanımlar görülebilir. Bu nedenle rapora yalnız oranı değil pay ve paydanın satırlarını da yazın. Net kârı, finansman öncesi kârla; toplam finansman giderini, yalnız nakit faizle gelişigüzel değiştirmeyin. Karşılaştırma yaparken aynı tanımı kullanın. 2. Finansal tablodan veriyi hazırlama Faaliyet kârı ve faiz gideri aynı şirket grubu, para birimi ve on iki aylık dönemden alınmalıdır. Üç aylık geliri dörtle çarpmak mevsimsel işletmede yanıltabilir; mümkünse son on iki ay veya tam mali yıl kullanın. Faiz geliri olan işletmede brüt faiz gideri ile net faiz gideri arasında bilinçli seçim yapın. Kredi ücretleri, etkin faiz yöntemiyle hesaplanan maliyetler, kira faizi ve kur farklarının kapsama girip girmediğini politika ve sözleşmeye göre belirtin. Tek seferlik varlık satışı kazancı faaliyet kârını yükseltiyorsa sürdürülebilir kapasite ayrıca gösterilmelidir. Negatif payda veya çok küçük faiz gideri, oranın ekonomik anlamını bozabilir. 3. Somut hesap örneği Varsayımsal bir işletmenin yıllık satış geliri 50 milyon TL, faaliyet giderleri ve satış maliyeti toplamı 42 milyon TL, amortisman gideri 2 milyon TL olsun. FAVÖK yaklaşık 8 milyon TL, FVÖK ise 6 milyon TL’dir. Aynı dönemin tanımla uyumlu faiz gideri 3 milyon TL ise FVÖK tabanlı faiz karşılama oranı 6/3 = 2,0; FAVÖK tabanlı oran 8/3 = yaklaşık 2,67 çıkar. İki sayı da matematiksel olarak doğrudur, fakat aynı şeyi ölçmez. Bu tutarlar güncel bir şirket veya sektör ortalaması değildir. Ara adımları ve amortismanı açıkça göstermek, iki analistin neden farklı sonuç bulduğunu açıklamayı kolaylaştırır.
Yorumlama, stres testi ve sınırlar
4. Dönem ve sektör karşılaştırması Tek bir oran için evrensel güvenli eşik varsaymak yerine, aynı işletmenin birkaç dönemini ve gerçekten benzer iş modelindeki şirketleri karşılaştırın. Sermaye yoğun işletmelerde amortisman yüksek olduğu için FVÖK ile FAVÖK tabanlı sonuç arasındaki fark genişleyebilir. Değişken faizli borç, kur riski veya yeniden finansman ihtiyacı gelecek dönemin faizini geçmiş dönemden hızla farklılaştırabilir. Oran düşmüşse faaliyet kârı, borç bakiyesi, faiz oranı ve kur etkisini ayrı ayrı inceleyin. Satış artarken oranın bozulması marj daralmasına veya finansman yükünün daha hızlı büyümesine işaret edebilir. Sektör medyanı yardımcıdır, ancak muhasebe standardı ve konsolidasyon farkları düzeltilmeden kesin sıralama yapılmamalıdır. 5. Stres testi ve nakit bağlantısı Örnekte FVÖK 6 milyon TL ve faiz 3 milyon TL iken oran 2,0’dır. Faiz gideri değişken oran veya yeniden finansman nedeniyle yüzde 25 artarak 3,75 milyon TL’ye çıkarsa, FVÖK değişmeden oran 1,60’a iner. Faaliyet kârı da yüzde 20 düşerek 4,8 milyon TL olursa oran yaklaşık 1,28 olur. Bu senaryo bir tahmin değil, duyarlılık örneğidir. Ardından faaliyetlerden nakit akışı, kullanılabilir nakit, anapara taksitleri, kira ödemeleri ve kredi limitini aylık ödeme takvimine yerleştirin. Muhasebe kârı pozitifken alacak tahsilatı gecikebilir; bu yüzden oran nakit bütçesi ve borç servisi karşılama ölçüsüyle birlikte okunmalıdır. 6. Sınırlar ve sözleşme kontrolü Faiz karşılama oranı geçmiş dönemin gelir tablosundan türetilir ve gelecek nakit akışını garanti etmez. FAVÖK, işletme sermayesine bağlanan nakdi, vergiyi ve yenileme yatırımını içermez; FVÖK ise amortismanın gerçek yenileme zamanını göstermez. Negatif faaliyet kârında oran negatif çıkabilir ve “kaç kez” yorumu anlamını kaybeder. Kredi sözleşmeleri standart finansal tablo tanımından farklı düzeltmeler, istisna kalemleri, kur farkı kapsamı veya asgari eşik belirleyebilir. Sözleşme ihlali sonucu yalnız genel formülle saptanamaz. TCMB ve OECD göstergeleri karşılaştırma yöntemini anlamaya yardım eder; işletmeye özgü ödeme gücü için dipnotlar, vade tablosu, teminatlar, nakit akışı ve yönetim projeksiyonları birlikte incelenmelidir.