Ev sahibi kiracıdan hangi belgeleri isteyebilir?
Ev sahibi, kira sözleşmesini kiminle kurduğunu doğrulamak ve sözleşmenin kurulmasıyla doğrudan bağlantılı makul riskleri değerlendirmek için bazı bilgiler isteyebilir; ancak kiracı adayının bütün özel hayatını gösteren sınırsız bir dosya talep edemez. Türk Borçlar Kanunu kira sözleşmesini, kiralananın kullanımının bırakılması karşılığında kira bedeli ödeme borcu doğuran sözleşme olarak tanımlar; kanun, her konut kiracısının maaş bordrosu, tam banka dökümü veya adli sicil belgesi sunmasını öngören genel bir evrak listesi oluşturmaz. Belge alınması aynı zamanda kişisel veri işlemedir. Bu nedenle talebin hukuki sebebi, belirli amacı ve gerçekten gerekli kapsamı açıklanmalı; daha az veriyle aynı amaç sağlanabiliyorsa fazla bilgi toplanmamalıdır. Kimlik doğrulama, ödeme gücüne ilişkin sınırlı kanıt ve kefalet işlemleri birbirinden ayrılmalıdır. Bu yazı genel bilgidir; somut kiralama ve işlem tarihinde yürürlükteki kurallar için kişisel hukuk görüşü değildir.
Sözleşme ve sorumluluk
1. Kimlik ve iletişim bilgisini amaçla sınırlayın Sözleşmeye taraf olacak kişinin ad-soyadı veya unvanı, tebligat ve iletişim bilgileri ile kiralananın adresi sözleşmenin kurulması ve yürütülmesiyle doğrudan bağlantılı olabilir. Kimlik belgesi gösterilerek kişinin doğrulanması ile belgenin ön ve arka yüz fotokopisinin saklanması aynı işlem değildir. KVKK'nın başka bir sektöre ilişkin güncel ilke kararı da kimliğin gösterilerek doğrulanabildiği durumda fotokopinin kaydedilmesinin gereğinden fazla veri işleme yaratabileceğini vurgular. Kiralamada da her alanın neden gerekli olduğu ayrı değerlendirilmelidir; kimlik görüntüsü otomatik bir standart evrak gibi toplanmamalıdır. 2. Gelir kanıtını sınırlı ve alternatifli değerlendirin Kiraya veren, kira ödeme riskini değerlendirmek amacıyla gelir veya çalışma durumuna ilişkin makul bir kanıt önerebilir. Fakat belirli bir amaç için aylık gelir veya iş durumu yeterliyse, tüm hesap hareketlerini, harcama ayrıntılarını ve başka kişilerle işlemleri gösteren eksiksiz banka dökümünü istemek ölçüsüz olabilir. Bordro, işveren yazısı, gelir belgesi veya uygun başka bir kanıtın hangisinin daha az veri içerdiği düşünülmelidir. Sunulmayan belgenin sonucunu baştan 'kanunen zorunlu' diye açıklamak yerine, talebin amacı ve alternatifleri açıkça bildirilmelidir. 3. Kefil isteniyorsa kefaletin şekil şartlarını ayırın Taraflar bir kefil üzerinde anlaşırsa yalnız kefilin kimlik ve iletişim belgesini almak geçerli kefalet kurmaz. TBK 583 uyarınca kefalet yazılı olmalı; kefilin sorumlu olacağı azami miktar, kefalet tarihi ve gerekiyorsa müteselsil kefil sıfatı kanundaki biçimde belirtilmelidir. TBK 584'teki eş rızası kuralı ve istisnaları da somut olaya göre kontrol edilir. Kefilden gelir kanıtı istenmesi ayrıca kişisel veri işlemidir ve yalnız güvence amacının gerektirdiği kapsamda ele alınmalıdır. Kiracıdan kefil talep edilmesi ile kefalet sözleşmesinin geçerli kurulması aynı konu değildir.
Başvuru ve belgeler
4. Hassas ve ilgisiz belgeleri rutinleştirmeyin Sağlık raporu, adli sicil, din veya inanç bilgisi, biyometrik veri ve benzeri kayıtlar özel nitelikli kişisel veri içerebilir. KVKK'nın güncel açıklamasına göre ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbiri verileri de bu gruptadır ve yalnız Kanun'daki sınırlı şartlarla işlenebilir. Sıradan bir konut kiralamasında 'herkesten sabıka kaydı' veya ayrıntılı sağlık belgesi istemek, özel bir hukuki sebep ve zorunluluk gösterilmeden olağan evrak listesine dönüştürülmemelidir. Çocuk sayısı, hamilelik, medeni hâl veya engellilik gibi bilgiler üzerinden kiralama kararı vermek ayrıca ayrımcılık riski doğurabilir. 5. Aydınlatma, saklama ve paylaşımı yönetin Belge toplayan kişi veya emlak işletmesi veri sorumlusu olarak KVKK'ya tabi olduğunda, veri elde edilirken kimliğini, işleme amacını, hukuki sebebi, aktarılabilecek alıcıları ve ilgili kişinin haklarını açıklamalıdır. Açık rıza istenmesi, ölçüsüz bir belgeyi kendiliğinden gerekli kılmaz; Kanun'daki sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan bağlantı gibi diğer işleme şartları da somut veri için ayrı değerlendirilir. Belgeler açık mesaj grubunda paylaşılmamalı, yetkisiz erişime karşı korunmalı ve ret edilen adayların verileri dâhil saklama sebebi sona erdiğinde yasal yükümlülükler gözetilerek silme veya imha sürecine alınmalıdır. 6. Ayrımcılık ve itiraz yollarını gözden kaçırmayın TİHEK, kamuya açık biçimde sunulan taşınmazların kiralanması ve kira şartlarının belirlenmesi süreçlerinde cinsiyet, dil, din, etnik köken, servet, medeni hâl, sağlık durumu, engellilik ve yaş gibi Kanun'da sayılan temellere dayalı ayrımcılığın yasak olduğunu açıklar. Bu nedenle belge talebi görünüşte herkese aynı uygulansa bile belirli bir grubu nesnel gerekçe olmadan dışlıyorsa ayrıca incelenebilir. Kiracı adayı hangi verinin neden istendiğini, kimle paylaşılacağını ve ne kadar saklanacağını yazılı sorabilir. Hukuka aykırı veri işlendiğini düşünüyorsa önce veri sorumlusuna, şartları varsa KVKK Kuruluna; ayrımcılık iddiasında ise güncel TİHEK başvuru yoluna başvurmayı değerlendirebilir. Kaynaklar: https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/2050/Kisisel-Veriler?v=1.0.24, https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/2033/Aydinlatma-Yukumlulugu-, https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103273?query=6098 ve https://www.tihek.gov.tr/konut-kiralamalarinda-ayrimcilik-yasagini-ihlal-eden-uygulamalara-iliskin-basin-aciklamasi.