Eski bir harita güncel koordinatlara nasıl oturtulur?
Eski bir tarama haritayı güncel konum bilgisine bağlama işlemine jeoreferanslama denir. Önce haritanın tarihini, ölçeğini ve olası koordinat sistemini belirlemek, sonra eski ve yeni haritada aynı kalan yerleri kontrol noktası olarak eşlemek gerekir. Yazılımın düşük hata sayısı tek başına haritanın tarihsel doğruluğunu kanıtlamaz.
Kontrol noktaları ve dönüşüm seçimi
1. Taramanın kendisi ne kadar güvenilirdir? Eski bir kâğıt harita yıpranmış, katlanmış, çekilerek çoğaltılmış veya eğri taranmış olabilir. Kenar koordinatları, pafta adı, tarih, ölçek, lejant ve haritayı hazırlayan kurum ilk ipuçlarıdır. Baskıdaki çizgi kalınlığı ve o dönemin ölçüm yöntemi de konum duyarlığını sınırlar. Haritada çizilen kıyı, akarsu veya yol tarih içinde yer değiştirmiş olabilir; bugünkü uydu görüntüsüyle uyuşmaması her zaman yazılım hatası değildir. Orijinal görüntüyü ve kaynak tanımını değiştirmeden saklayın, işlenmiş kopyayı ayrı üretin. 2. Hangi noktalar eşlenir? QGIS jeoreferanslama aracı eski görüntü üzerindeki noktaları bilinen koordinatlarla eşleştirir. Kalıcı kaya çıkıntısı, tarihsel köprü ayağı veya sabit kavşak benzeri, iki veri kümesinde de seçilebilen özellikler tercih edilir. Kıyı çizgisindeki geçici kum, yeni bina veya yeri değişmiş yol virajı zayıf seçimdir. Noktaları yalnız haritanın bir köşesinde toplamak dönüşümü diğer uçta bozabilir; çevreye ve iç kısma dengeli dağıtın. Her noktanın gerçek koordinatını, seçilme gerekçesini ve kaynağını kaydedin. 3. Hangi dönüşüm uygundur? Harita yalnız kaymış, dönmüş ve orantılı ölçekteyse basit dönüşüm yeterli olabilir. Kâğıt yerel olarak esnediyse daha esnek polinom yöntemler görüntüyü daha iyi oturtabilir, fakat gerçek şekli de bükebilir. QGIS dönüşüm algoritması, hedef koordinat referans sistemi ve yeniden örnekleme yönteminin birlikte ayarlanmasını ister. Harita üzerindeki yazılı koordinatların datumunu varsaymayın. Farklı datum ve projeksiyonlar arasında sayıları doğrudan kopyalamak sistematik konum kaymasına yol açabilir.
Hata, çıktı ve tarihsel yorum
4. Hata tablosu nasıl okunur? Yazılım kontrol noktalarının dönüşüm sonrasındaki artık hatasını gösterir. Tek bir noktanın çok büyük sapması yanlış eşleme veya yer değiştirmiş nesne anlamına gelebilir. Toplam karekök ortalama hata düşük olsa bile aynı noktaları hem kurma hem değerlendirme için kullanmak bağımsız doğrulama sayılmaz. Haritaya yayılmış birkaç kullanılmamış kontrol noktasını ayrıca test edin. Çizim ölçeği ve tarihsel ölçüm belirsizliği beş metrelik yazılım artığından çok daha büyük olabilir; sayıyı tek başına mutlak doğruluk gibi sunmayın. 5. Yeni piksel değerleri nasıl oluşur? Geometrik dönüşüm yeni bir ızgara gerektirir. En yakın komşu örnekleme eski haritanın sınıf renklerini koruyabilir; bilineer ya da kübik yöntemler görüntüyü daha yumuşak gösterebilir fakat renkleri karıştırır. Eski çizginin çevresinde enterpolasyonun yarattığı pürüzler gerçek tarihsel kıyı değişimi olarak sayılmamalıdır. GeoTIFF gibi konum bilgisi içeren bir çıktı veya yanında dünya dosyası üretilebilir. Hedef çözünürlüğü, dönüşüm seçimini ve nokta listesini birlikte saklayın. 6. Üst üste bindirme neyi gösterir? Eski ile yeni haritayı yarı saydam açmak kıyı ve yerleşim değişimini araştırmaya yardımcı olur. USGS'nin tarihsel kıyı çizelgeleri için kullandığı yöntem, yer değiştirmeye en az yatkın özellikleri seçip dönüşüm hatasını açıklamaya örnektir. Buna rağmen nehir kıyısındaki her fark gerçek erozyon ya da dolgu değildir: eski çizim, kullanılan datum, tarama ve yeni referansın tarihi ayrı belirsizlikler getirir. Sonuçta her karşılaştırmayı tarih, ölçek, kaynak, koordinat sistemi ve doğrulama noktalarıyla birlikte yayımlayın.