Çerez onayı vermeden site kullanılabilir mi?
Bir internet sitesini kullanabilmek için her çerezi kabul etmek zorunda değilsiniz. Türkiye'de belirleyici olan, tarayıcıya bırakılan dosyanın 'çerez' adını taşıması değil, kişisel veri işlenip işlenmediği, işlemenin amacı ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'ndaki hangi hukuki şarta dayandığıdır. KVKK'nın Çerez Uygulamaları Hakkında Rehberi, yalnız elektronik iletişimin sağlanması veya kullanıcının açıkça istediği bilgi toplumu hizmeti için kesinlikle gerekli olan çerezleri diğerlerinden ayırır. Oturumun güvenli tutulması, yük dengeleme ya da kullanıcının seçtiği gizlilik ayarını hatırlama gibi gerçekten gerekli işlemler, somut olaya uygun başka bir işleme şartı varsa açık rıza olmadan yürütülebilir. Buna karşılık reklam, yeniden hedefleme ve çoğu performans-analitik faaliyeti sırf site sahibi için yararlı olduğu gerekçesiyle zorunlu sayılamaz. Başka bir hukuki şart yoksa bu çerezler, kullanıcı aktif biçimde kabul etmeden önce çalışmamalıdır. Bu nedenle 'kabul etmezsen siteyi açmam' biçimindeki her ekran otomatik olarak hukuka uygun olmadığı gibi, her üyelik veya tercih şartı da tek başına hukuka aykırı değildir. Açık rızanın belirli, bilgilendirilmiş ve özgür iradeyle verilmiş olması; hizmetin gerçekten rızaya bağlı veriyi gerektirip gerektirmediği; kullanıcının makul bir alternatifinin bulunup bulunmadığı ve ret seçeneğinin sonucu birlikte değerlendirilir. Zorunlu olmayan çerezleri reddettiğinizde sitenin temel içeriği çalışıyor, yalnız kişiselleştirme veya ölçüm özellikleri kapanıyorsa bu çoğu durumda beklenen ayrımdır. Temel hizmet de kapanıyorsa önce ekranı, tercihleri ve çalışan çerezleri belgeleyin; veri sorumlusundan hangi çerezin neden zorunlu olduğunu ve hangi hukuki şarta dayandığını açıklamasını isteyin. Bu yazı genel hukuki bilgidir; sitenin işlevi, çerezin teknik niteliği, kullanıcı hesabı, yurt dışı aktarım ve işlem tarihindeki güncel kurallar sonucu değiştirebilir.
Sözleşme ve sorumluluk
1. Çerezin adına değil işlevine ve hukuki dayanağına bakın Önce tarayıcıya bırakılan teknolojinin ne yaptığını belirleyin. Oturum kimliği, dolandırıcılık önleme, yük dengeleme, alışveriş sepeti veya dil tercihi aynı teknik biçimi kullansa da farklı amaçlara hizmet edebilir. KVKK Rehberi iki temel ölçüt kullanır: çerez yalnız elektronik haberleşme şebekesi üzerinden iletişimi sağlamak için mi kullanılıyor, yoksa kullanıcının açıkça talep ettiği bilgi toplumu hizmeti için kesinlikle gerekli mi? İkinci ölçütte 'site sahibinin işine yarıyor' demek yetmez; kullanıcı o özelliği gerçekten istemiş olmalıdır. Örneğin güvenli oturum açmak için kısa süreli kimlik doğrulama çerezi gerekli olabilirken, ziyaretçinin davranışını haftalarca izleyen ölçüm veya reklam tanımlayıcısı aynı kapsamda değildir. Birinci taraf etiketi de tek başına muafiyet sağlamaz; üçüncü taraf olması da otomatik ihlal kanıtı değildir. Piksel, cihaz parmak izi, SDK veya yerel depolama gibi çerez dışı araçlarla aynı veri işleniyorsa Kanun değerlendirmesi yine yapılır. Çerez tablosunda ad, sağlayıcı, amaç, süre, birinci veya üçüncü taraf niteliği ve hukuki sebep görünmelidir. 2. Zorunlu çerezlerle isteğe bağlı çerezleri ayrı yönetin Kesinlikle gerekli çerez için açık rıza aranmaması, veri sorumlusunu aydınlatma ve veri minimizasyonu yükümlülüğünden kurtarmaz. Site, gerekli çerezin amacını ve dayandığı işleme şartını açıklamalı; yalnız o amaçla orantılı veri ve süre kullanmalıdır. İşlevsel, analitik, performans veya reklam başlığı altındaki her çerez için de etiket yerine gerçek işlev incelenir. Kişinin açıkça istediği bir özelliği sağlamak için zorunlu olmayan analitik çerez, genel olarak hizmetin teknik gereği hâline gelmez. Kişisel veri işleniyor ve Kanun'da açık rıza dışındaki uygun bir şart bulunmuyorsa varsayılan ayar kapalı olmalı, çerez ancak kullanıcının aktif olumlu hareketinden sonra çalışmalıdır. Önceden işaretli kutu, sayfayı kaydırma, siteye devam etme veya sessizlik tek başına olumlu irade sayılmaz. 'Kabul et', 'reddet' ve 'tercihler' seçeneklerinin görünürlük bakımından dengeli sunulması Kurul kararlarında ve Rehberde iyi uygulama olarak gösterilir. Kullanıcı kategori bazında seçim yapabilmeli; bütün isteğe bağlı amaçları tek bir belirsiz onayda birleştirmek geçerli rızayı zedeleyebilir. 3. Çerez duvarında özgür irade ve hizmet gerekliliğini somut değerlendirin Çerez duvarı, ziyaretçinin belirli bir onay vermeden içeriğe veya özelliğe geçemediği düzenektir. Açık rızanın hizmetin ön şartı yapılması, rıza özgür iradeyle verilemiyorsa hukuki sorun doğurur. Ancak sonuç yalnız ekranda bir duvar bulunmasına bakılarak verilmez. Talep edilen veri işleme hizmetin asli unsuru mu, aynı hizmet zorunlu olmayan izleme olmadan sunulabilir mi, ret hâlinde kullanıcı bütün temel hizmetten mi yoksa yalnız ek avantajdan mı yoksun kalıyor ve gerçekçi bir alternatif var mı soruları incelenir. KVKK'nın 2024/1361 sayılı karar özeti, reklam ve pazarlama amaçlı açık rızanın bilgi alma hizmetinin ön şartı yapılmaması gerektiğini vurgular. Buna karşılık Kurulun önceki kararlarında, yalnız üyeye özgü ek indirim veya avantaj ile piyasadaki temel ürüne erişimin tamamen kapatılması arasında somut ayrım yapılmıştır. Bu nedenle kullanıcı ekrandaki tam metni, reddet seçeneğini, ret sonrası erişilemeyen sayfayı ve varsa ücretli/ücretsiz alternatifleri birlikte kaydetmelidir. Site sahibi de 'gelir modelimiz böyle' demek yerine gereklilik ve ölçülülüğü gösterebilmelidir.
Başvuru ve belgeler
4. Aydınlatma ile açık rızayı birbirine karıştırmayın Aydınlatma, kişiye veri sorumlusunun kimliğini, işleme amaçlarını, aktarım alıcılarını, toplama yöntemini, hukuki sebebi ve haklarını açıklama yükümlülüğüdür; kabul kutusu değildir. Zorunlu çerez kullanılsa da aydınlatma yapılır. Açık rıza ise yalnız gerekli olduğu işlemler için, aydınlatmadan sonra veya onunla karışmayacak biçimde alınan aktif tercihtir. 'Politikayı okudum ve tüm işlemleri kabul ediyorum' biçimindeki tek kutu hem aydınlatmayı onaya dönüştürebilir hem farklı amaçları battaniye rızada birleştirebilir. Kurulun 2022/1358 ve 2023/1645 sayılı karar özetleri; zorunlu olmayan çerezlerin önceden çalıştırılmamasını, amaçlar arasında gerçek seçim verilmesini ve çerez bilgileri ile aydınlatma metninin tutarlı olmasını ister. Yurt dışındaki sağlayıcıya veri aktarımı varsa yalnız çerez onayı ekranı yeterli değildir; Kanun'un güncel 9'uncu maddesindeki aktarım şartları ayrıca sağlanmalıdır. Kullanıcı, politika bağlantısını ve tercih ekranını aynı tarihte kaydederek açıklamalarla fiilî çerez davranışının uyuşup uyuşmadığını gösterebilir. 5. Reddetme ve geri alma tercihinin gerçekten uygulanıp uygulanmadığını sınayın Rızaya dayalı çerez için kullanıcı rızasını sonradan geri alabilmelidir. Rehber, çerez yönetim paneline veya rızanın verildiği araca yeniden erişilebilmesini ve geri almanın rıza vermek kadar kolay olmasını esas alır. 'Yalnız gerekli çerezler' seçeneğine bastıktan sonra sayfayı yenileyin; aynı banner'ın tercihi hatırlaması için sınırlı bir tercih çerezi kalabilir, fakat reklam veya rıza gerektiren analitik tanımlayıcıların yeniden kurulması açıklanmalıdır. Tarayıcıdaki tüm çerezleri silmek, siteye verdiğiniz hukuki tercihin kaydını her sistemde geri çekmez; buna karşılık yalnız panelde ret vermek de daha önce cihazda bırakılan her dosyayı otomatik silmeyebilir. Bu iki işlemi ayrı değerlendirin. Ekran görüntüsü, tarih-saat, çerez tercih özeti ve mümkünse tarayıcı depolama listesini saklayın. Teknik inceleme yapamıyorsanız kaynağı belirsiz eklenti kurmayın; veri sorumlusundan kategori, sağlayıcı, süre ve ret sonrasında yapılan işlem hakkında yazılı açıklama isteyin. 6. İhlal şüphesinde önce veri sorumlusuna konuya özgü başvuru yapın Zorunlu olmayan çerezler ret seçeneğinden önce çalışıyor, ret sonrasında yeniden kuruluyor veya temel hizmet gerekçesiz biçimde kapanıyorsa veri sorumlusuna 6698 sayılı Kanun kapsamındaki başvuru kanallarından yazılı ve doğrulanabilir bir talep gönderin. Başvuruda ziyaret tarihi, URL, cihaz ve tarayıcı, banner seçenekleri, ilgili çerez adları, seçtiğiniz ret işlemi ve erişemediğiniz hizmeti somutlaştırın. Verinin hangi amaçla ve hangi hukuki şartla işlendiğini, kimlere aktarıldığını, yurt dışı aktarım mekanizmasını ve rıza geri alındıktan sonra hangi kayıtların tutulduğunu sorun; hukuka aykırı işleme varsa silme veya imha talebinizi açıkça belirtin. Veri sorumlusunun cevabı yetersiz kalırsa veya güncel yasal cevap süresinde cevap verilmezse, işlem tarihindeki başvuru ve şikâyet sürelerini resmî KVKK kaynaklarından kontrol ederek Kurula şikâyet yolu değerlendirilebilir. Resmî kaynaklar: https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/7353/Cerez-Uygulamalari-Hakkinda-Rehber, https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/7595/2022-1358, https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/7765/2023-1645, https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/8884/2024-1361 ve https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/7275/2022-229.