Açık Erişim Tez Ne Demek?
YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde bir tezin künyesinin görünmesi ile tam metninin indirilebilmesi aynı şey değildir. Açık erişim, tam metnin internetten erişilebilir olmasını anlatır; yazarın yayımlama izni, varsa kısıt süresi ve enstitünün yükleme süreci sonucu etkiler. Tez Merkezi'nin açıklaması, yazarları tarafından arşivleme ve tam metin erişime açılmasına izin verilen tezlerin sunulduğunu belirtir. Arama sonucunda 'izinsiz' veya tam metin bulunmaması, tezin hiç yazılmadığını göstermez. Bu rehber arama, izin ve kullanım sınırlarını ayırır.
Künye ile tam metni ayırt etme
1. Kayıt ekranını doğru okuyun. Tez başlığı, yazar, üniversite, enstitü, yıl, özet ve tez numarası bir bibliyografik kaydı tanımlar. Bunların görünmesi PDF'nin herkese açık olduğu anlamına gelmez. YÖK'ün detaylı tarama yardımında 'İzinli' tam metin erişime açık tezi, 'İzinsiz' ise izin alınmamış veya belirli tarihe kadar erişimi kısıtlanmış tezi anlatır. Aramada sonuç çıkmıyorsa farklı yazım, konu ve kurum filtrelerini deneyin; tez henüz sisteme aktarılmamış da olabilir. Kayıt ve içerik erişimini ayrı ayrı doğrulayın. 2. İzin mekanizmasını anlayın. YÖK Tez Merkezi, yazarın arşivleme ve internetten tam metin sunumuna verdiği izni açıklar. İzin formu da tezin bilimsel araştırma hizmetine sunulması için bu iradeyi belgelendirir. Kısıt konulabilen durumlar, süreler ve enstitü teslim adımları dönemin mevzuatına ve kurumun kılavuzuna bağlıdır. Açık erişime geçmek için yalnız PDF dosyasını kişisel sayfaya yüklemekle Ulusal Tez Merkezi kaydındaki izin durumunu değiştirmiş olmazsınız. Kendi teziniz için enstitünün güncel teslim ve veri giriş sürecini izleyin. 3. İndirilemiyorsa seçenekleri araştırın. Künye ve özet üzerinden ilgili çalışmanın konusunu değerlendirebilir, üniversite kütüphanesinin katalog ve kurumsal arşivini inceleyebilirsiniz. Tez Merkezi, yayın izni olmayan tezlerin basılı kopyalarına kütüphaneler üzerinden TÜBESS aracılığıyla erişim olabileceğini belirtir. Bu seçenek kurumun üyelik, başvuru ve telif uygulamasına bağlıdır; herkese açık PDF garantisi değildir. Yazara veya danışmana saygılı bir erişim isteği iletmek de mümkündür. Kaynağı görmeden yalnız özetten tüm yöntem ve sonuçları aktarmayın.
Kendi tezini açma ve doğru kullanma
4. Teslim akışını izleyin. Savunma sonrası son nüshanın jüri düzeltmeleri, enstitü biçim denetimi, veri giriş formu ve kütüphane teslimi gibi aşamaları olabilir. Tez Merkezi veri giriş formuna e-Devlet ile giriş gerektiğini bildirir. Başlık, yazar adı, danışman ve anahtar kelimelerin nihai PDF ile aynı olmasına dikkat edin. Tezin açık erişim durumu için imzalanan izin belgesiyle enstitüdeki başka formların karıştırılmaması gerekir. Nihai süreci bağlı olduğunuz enstitünün güncel yönergesinden doğrulayın. 5. Açık erişimin sınırını bilin. Bir dosyanın indirilebilir olması, içindeki görsellerin, ölçeklerin veya üçüncü kişiye ait verilerin sınırsız yeniden yayımlanabileceği anlamına gelmez. Atıf yaparken tez künyesini, yılını, kurumunu ve mümkünse kalıcı kayıt bağlantısını kullanın. Alıntı, yeniden kullanım ve görsel çoğaltma için ilgili telif ve lisans koşullarını ayrıca inceleyin. Katılımcı verilerinin anonimliğine ve etik kurul taahhütlerine uygun olmayan ekleri açık nüshaya koymayın. Açık erişim, bilimsel görünürlüğü artırırken bu yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. 6. Eski tezlerde durumu yeniden kontrol edin. YÖK sayfası, 2006 öncesi erişime kapalı tezlerin yazarları için yayımlama izin belgesi yolunu da açıklar. Geçmişte kapalı görünen kayıt sonradan açılabilir; bugünkü görünümü kaydedin ve araştırmanızda erişim tarihini gerektiğinde belirtin. Kendi tezinizde erişim durumunu değiştirme isteği varsa enstitü ve YÖK'ün güncel iletişim ve belge koşullarını izleyin. Arşiv kaydını bulmak, tam metni görmek ve tam metni yeniden kullanmak üç ayrı adımdır. Her birinin dayandığı izin ve kaynak bilgisini ayrı doğrulayın.