1 Mayıs: Tarihte Bugün

1 Mayıs tarihinde yaşanan önemli olaylar, doğanlar, ölenler ve özel günler.

Olaylar 61

1707 - İngiltere, Galler ve İskoçya; Büyük Britanya olarak birleşti.
1776 - İlluminati, Adam Weishaupt tarafından kuruldu.
1786 - Wolfgang Amadeus Mozart'ın Figaro'nun Düğünü adlı operası ilk kez sahnelendi.
1840 - "Penny Black" olarak da bilinen ilk yapıştırılabilen resmi posta pulu, Birleşik Krallık'ta tedavüle çıktı.
1869 - Folies Bergère adlı ünlü müzikhol, Paris'te açıldı.
1886 - ABD'nin Chicago kentinde işçiler 8 saatlik iş günü için genel greve gittiler. Polisin ateş açması sonucu, çok sayıda işçi öldü ve yaralandı. İşçi liderlerinden Albert Parsons, August Spies, Adolph Fischer ve George Engel düzmece tanıklar ve kanıtlarla 11 Kasım 1887 tarihinde idam edildi.
1889 - 1 Mayıs, işçilerin ortak bayramı olarak kabul edildi.
1889 - Alman ilaç firması Bayer, Aspirini üretti.
1900 - Utah'ta bir maden kazasında 200 kişi öldü.
1906 - Türkiye'de günümüzde bilinen ilk 1 Mayıs İzmir'de kutlandı.
1909 - Üsküp'te 1 Mayıs etkinlikleri düzenlendi.
1909 - Selanik'te Selanik Sosyalist İşçi Federasyonu tarafından örgütlenen 1 Mayıs etkinlikleri düzenlendi.
1912 - İstanbul'da Osmanlı Sosyalist Fırkası tarafından 1 Mayıs etkinliği düzenlendi.
1918 - Brest Litovsk Barış Antlaşması sonrası Alman birlikleri Don Sovyet Cumhuriyeti'ne girdi.
1921 - Tersane İşçileri, işgal altındaki İstanbul'da 1 Mayıs'ı kutladı. İştirakçi Hilmi önderliğinde Sosyalist Fırka'nın düzenlediği 1 Mayıs'a işçiler kızıl bayraklarla katıldı ve Kasımpaşa'dan Şişli Hürriyet-i Ebediye Tepesi'ne kadar yürüdüler.
1922 - Ankara'da Türkiye Halk İştirakiyyun Fırkası'nın örgütlediği İmalat-ı Harbiye işçileri arasında 1 Mayıs düzenlendi. Aynı zamanda Sovyet Elçiliği'nde de kutlandı.
1923 - İstanbul'da tütün işçileri, askeri fabrika ve demiryolu işçileri, fırıncılar, İstanbul tramvay, telefon, tünel, gazhane işçileri 1 Mayıs'ı sokakta kutladılar. "Yabancı şirketlere el konsun", "8 saatlik iş günü", "Hafta tatili", "Serbest Sendika ve Grev Hakkı" pankartlarını taşıdılar.
1925 - Kıbrıs, Birleşik Krallık kolonisi oldu.
1925 - Takrir-i Sükun Kanunu'yla her türlü gösteri ve yürüyüş yasaklanınca, 1 Mayıs da kitlesel olarak kutlanamaz hale geldi.
1927 - Adolf Hitler yönetimindeki Nazi Partisi, Berlin'de ilk kez miting yaptı.
1930 - Artık cüce Gezegen sınıfında sayılan Plüton gezegeni resmen isimlendirildi. Gezegen, 18 Şubat 1930'da keşfedilmişti.
1931 - New York'taki Empire State Building hizmete girdi.
1933 - Almanya'da 1 Mayıs, o günü tatil ve "Ulusal İşçi Günü" ilan eden iktidardaki Nazi Partisi'nin desteğiyle ve görkemli törenlerle kutlandı. Ertesi gün, tüm sendika merkezleri işgal edildi, varlıklarına el konuldu ve sendika liderleri tutuklandı.
1939 - Türk Medeni Kanunu Hatay'da yürürlüğe girdi.
1940 - 1940 Yaz Olimpiyat Oyunları savaş yüzünden iptal edildi.
1941 - İktidarda yozlaşmayı anlatan ve yüzyılın en iyi filmi olarak kabul edilen, Orson Welles'in yönettiği Yurttaş Kane filmi ilk kez gösterildi.
1945 - Alman Nazi Propaganda Bakanı Joseph Goebbels, Sovyet Birlikleri Berlin'e girerken karısını ve altı çocuğunu öldürerek intihar etti.
1945 - II. Dünya Savaşı'nın sonu: Zafer Sancağı, Berlin'deki Reichstag binası üzerine göndere çekildi.
1948 - Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (Kuzey Kore) resmen kuruldu. Kim Il-sung, ilk Devlet Başkanı oldu.
1948 - Hürriyet gazetesi, Sedat Simavi tarafından İstanbul'da kuruldu.
1956 - Jonas Salk'ın geliştirdiği çocuk felci aşısı kullanılmaya başlandı.
1959 - CHP Genel Başkanı İsmet İnönü, Uşak'ta, sayıları bine yaklaşan kalabalığın saldırısına uğradı. İnönü, atılan taşla yaralandı.
1960 - Soğuk Savaş: U-2 Krizi - Francis Gary Powers'ın kullandığı Amerikan Lockheed U-2 casus uçağı, Sovyetler Birliği üzerinde düşürülünce diplomatik bir krizi başlattı.
1964 - Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT), özel yasayla özerk bir kamu tüzel kişiliğine sahip olarak kuruldu.
1967 - Elvis Presley, Priscilla Beaulieu ile Las Vegas'ta evlendi.
1968 - Hürriyet Haber Ajansı (HHA) kuruldu.
1971 - Başbakan Nihat Erim, Anayasa için, "Türkiye böyle bir lüksü kaldıramaz" dedi.
1972 - Kuzey Vietnam Birlikleri, Quang Tri'yi ele geçirdi. ABD ile savaşta ele geçirdiği bu ilk büyük kent, Kuzey Vietnam'ın bütün eyalet üzerinde egemenlik kurmasını sağladı.
1976 - 50 yıllık aradan sonra 1 Mayıs İşçi Bayramı İstanbul Taksim Meydanı'nda yapılan büyük bir mitingle kutlandı. DİSK'in düzenlediği 1976 1 Mayıs'ı, Türkiye'de kitlesel 1 Mayıs kutlamalarının başlangıcı oldu.
1976 - Paris-İstanbul seferini yapan "İzmir" uçağı Zeki Ejder adlı Türk tarafından Marsilya’ya kaçırılmak istendi.
1977 - İstanbul Taksim Meydanı'nda kutlanan 1 Mayıs İşçi Bayramı kutlamaları sırasında yaşanan olaylarda 34 kişi öldü, 136 kişi yaralandı. Olay, tarihe Kanlı 1 Mayıs olarak geçti.
1979 - İstanbul'da 1 Mayıs kutlamaları yasaklandı ve sokağa çıkma yasağı getirildi. Sokağa çıkan Türkiye İşçi Partisi (TİP) Genel Başkanı Behice Boran ve 1000'e yakın kişi gözaltına alındı. Behice Boran ve 330 Türkiye İşçi Partili 6 Mayıs'ta tutuklandı. DİSK'e bağlı bir grup sendika ise İzmir'de "izinli" 1 Mayıs kutlaması yaptı.
1980 - 12 Eylül darbesinden önce son "yasal" 1 Mayıs kutlamaları yapıldı. Sıkıyönetim altındaki İstanbul, Ankara ve İzmir'de gösteriler yasaklandı. DİSK, Mersin'de "izinli" 1 Mayıs kutlaması yaptı. 12 Eylül 1980 askerî darbesinden sonra, o zamana kadar "Bahar Bayramı" adıyla resmi tatil günü olan 1 Mayıs, çalışma günleri arasına dahil edildi.
1982 - Arjantin, Birleşik Krallık'a ait Falkland Adaları'na asker çıkardı. Britanya, Arjantin kuvvetlerine karşı saldırıya geçti.
1984 - Devlet Güvenlik Mahkemeleri sekiz ilde göreve başladı.
1985 - Tokat'ta, Tekel Sigara Fabrikası kuruldu.
1989 - İstanbul'da 1 Mayıs'ı kutlamak için İstiklal Caddesi'nden Taksim'e yürümek isteyen 2000 kişilik grup, polis tarafından dağıtıldı. Olaylar sırasında alnından vurulan Mehmet Akif Dalcı adlı genç bir gün sonra öldü. 400'ü aşkın gösterici gözaltına alındı.
1990 - İstanbul'un çeşitli semtlerinde yapılan 1 Mayıs eylemlerinde 40 kişi yaralandı, 2 bin kişi gözaltına alındı. Yaralılardan Gülay Beceren felç oldu.
1993 - Aydınlık dergisi kuruldu.
1995 - Hırvatistan Ordusu, Batı Slavonya'yı geri almak için Bljesak Operasyonu'nu başlattı.
1999 - Amsterdam Antlaşması yürürlüğe girdi.
1999 - TRT internet sitesi trt.net.tr yayına başladı.
2000 - Türk Hava Kuvvetleri; ilk saldırı, arama ve kurtarma helikopteri olan ve Fransız Eurocopter firmasınca üretilen bir adet AS 532 Cougar AL helikopterini teslim aldı.
2002 - Galatasaray ile Leeds United takımları arasındaki futbol maçı öncesinde, 2 İngiliz taraftarın ölümüyle sonuçlanan olaylara ilişkin davada, sanık Ali Ümit Demir 15 yıl ağır hapis, 6 sanık da 3 ay yirmişer gün hapis cezasına çarptırıldı.
2003 - ABD Başkanı George W. Bush, Irak'taki muharebelerin son bulduğunu açıkladı.
2004 - On ülke AB'ye katıldı: Kıbrıs, Çekya, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya, Slovenya.
2006 - ABD tarihinin en büyük grevlerinden birine tanık oldu. Göçmen yasası protesto edildi.
2006 - Porto Riko Hükûmeti maddi sıkıntı nedeniyle, tüm Hükûmet kuruluşlarını ve okulları kapattı.
2009 - 31 yıl sonra resmi olarak 5 bin kişilik bir grup, DİSK organizasyonuyla 1 Mayıs kutlamaları için Taksim'e çıktı.
2009 - 60. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti'nde kabine revizyonuna gidildi.
2010 - 32 yıl sonra Taksim'de ilk kez izinli olarak 1 Mayıs kutlamaları yapıldı.

Doğumlar 77

1672 - Joseph Addison, İngiliz deneme yazarı, şair ve siyasetçi (ö. 1719)
1769 - Arthur Wellesley, Britanyalı asker ve devlet adamı (ö. 1852)
1825 - Johann Jakob Balmer, İsviçreli matematikçi ve matematiksel fizikçi (ö. 1898)
1857 - Theo van Gogh, Hollandalı sanat simsarı (ö. 1891)
1883 - Drastamat Kanayan, Rus asker (ö. 1956)
1878 - Mehmet Kâmil Berk, Türk tıp doktoru (Mustafa Kemal Atatürk'ün doktorlarından) (ö. 1958)
1900 - Ignazio Silone, İtalyan yazar (ö. 1978)
1908 - Giovanni Guareschi, İtalyan mizah yazarı ve karikatürist (Don Camillo'nun yaratıcısı) (ö. 1968)
1909 - Yannis Ritsos, Yunan şair (ö. 1990)
1910 - Behice Boran, Türk siyasetçi ve sosyolog (ö. 1987)
1910 - Nejdet Sançar, Türk eğitimci ve yazar (ö. 1975)
1912 - Otto Kretschmer, Alman donanmasında kaptan (ö. 1998)
1915 - Mina Urgan, Türk yazar, filolog, profesör ve çevirmen (ö. 2000)
1916 - Glenn Ford, Amerikalı aktör (ö. 2006)
1919 - Dan O'Herlihy, İrlandalı sinema oyuncusu (ö. 2005)
1923 - Joseph Heller, Amerikalı hiciv ve kısa hikâye yazarı (ö. 1999)
1925 - Gabriele Amorth, İtalyan rahip ve din adamı (ö. 2016)
1927 - Albert Zafy, Madagaskarlı siyasetçi ve Madakaskar'ın 6. Devlet Başkanı (ö. 2017)
1928 - Angelo Ziccardi, İtalyan siyasetçi (ö. 2019)
1931 - Mehmet Aslan, Türk oyuncu, senarist ve yönetmen (ö. 1987)
1931 - Elsie Johansson, İsveçli yazar (ö. 2025)
1931 - Rüçhan Çamay, Türk ses sanatçısı ve sinema oyuncusu (ö. 2025)
1936 - Dilbar Abdurahmanonova, Sovyet-Özbek kemancı ve orkestra şefi (ö. 2018)
1941 - Asil Nadir, Kıbrıslı iş insanı (ö. 2025)
1941 - Benedito de Lira, Brezilyalı hukukçu ve siyasetçi (ö. 2025)
1941 - Nurhan Damcıoğlu, Türk kantocu, ses sanatçısı, tiyatro ve sinema oyuncusu (ö. 2023)
1947 - Jacob Bekenstein, Meksika doğumlu Amerikalı-İsrailli teorik fizikçi ve profesör (ö. 2015)
1948 - Patricia Hill Collins, Amerikalı sosyolog ve politikacı
1953 - Necati Bilgiç, Türk sinema ve tiyatro oyuncusu
1954 - Ray Parker Jr., Amerikalı şarkıcı ve müzisyen
1954 - Menderes Samancılar, Türk sinema ve dizi oyuncusu
1955 - Julie Pietri, Fransız şarkıcı
1956 - Coşkun Aral, Türk uluslararası savaş fotoğrafçısı, gezgin, gazeteci, macera insanı ve belgesel yapımcısı
1956 - Catherine Frot, Fransız oyuncu
1958 - Hulki Cevizoğlu, Türk gazeteci, yazar ve televizyon programcısı
1959 - Yasmina Reza, Fransız oyun yazarı, oyuncu, romancı ve senarist
1961 - Ziya Selçuk, Türk eğitimci ve Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanı
1962 - Maia Morgenstern, Rumen aktris
1962 - Yannis Saoulis, Yunan şarkıcı ve besteci
1963 - Erkan Mumcu, Türk politikacı, T.C Kültür ve Turizm eski bakanı, Anavatan Partisi eski genel başkanı
1964 - Birol Güven, Türk film yapımcısı, senaryo yazarı ve yönetmen
1966 - Olaf Thon, Alman futbolcu ve teknik direktör
1966 - Nedim Türkmen, Türk iş adamı (ö. 2025)
1967 - Tim McGraw, Amerikalı country şarkıcısı
1968 - Oliver Bierhoff, Alman eski futbolcu
1969 - Wes Anderson, Amerikalı yönetmen, yazar ve kısa film, sinema ve reklam yapımcısı
1971 - Didem Akın, Türk basketbol oyuncusu ve menajer
1971 - Hasret Gültekin, Türk bağlama virtüözü, şarkıcı, besteci, söz yazarı ve yapımcı (ö. 1993)
1972 - Julie Benz, Amerikalı oyuncu
1973 - İsmail Sancak, Türk belgesel yönetmeni
1973 - Oliver Neuville, Alman futbolcu
1975 - Marc-Vivien Foé, Kamerunlu millî futbolcu (ö. 2003)
1975 - Murat Han, Türk dizi ve sinema oyuncusu
1975 - Aleksey Smertin, Rus emekli futbolcu
1975 - Andrea Lowe, İngiliz oyuncu
1978 - Orhan Ölmez, Türk şarkıcı, besteci, söz yazarı, aranjör ve sunucu
1980 - Dilek Çelebi, Türk tiyatro oyuncusu
1981 - Alyaksandr Hleb, Beyaz Rus eski futbolcu
1982 - Beto, Portekizli millî kaleci
1982 - Mark Farren, İrlandalı eski futbolcu (ö. 2016)
1982 - Mehmet Muş, Türk siyasetçi ve ekonomist
1982 - Darijo Srna, Hırvatistan millî futbol takımında forma giymiş Bosnalı asıllı eski futbolcu
1982 - Jamie Dornan, Kuzey İrlandalı oyuncu, model ve müzisyen
1983 - Alain Bernard, Fransız yüzücü
1983 - Park Hae-jin, Güney Koreli oyuncu
1983 - Anna Litvinova, Rus top model (ö. 2013)
1984 - Mišo Brečko, Sloven eski millî futbolcu
1984 - Alexander Farnerud, İsveçli millî futbolcu
1986 - Cauê, Brezilyalı eski futbolcu
1988 - Anushka Sharma, Bollywood filmlerinde rol alan Hint oyuncu ve yapımcı
1988 - Nicholas Braun, Amerikalı aktör
1990 - Diego Contento, Alman futbolcu
1992 - Ahn Hee-yeon, daha çok bilinen sahne adıyla Hani, Güney Koreli şarkıcı ve oyuncu
1993 - Jean-Christophe Bahebeck, Fransız millî futbolcu
1994 - İlkay Durmuş, Türk futbolcu
1994 - Hamzat Çimayev, Çeçen karma dövüş sanatçısı
2004 - Charli D'Amelio, TikTok'ta video oluşturan Amerikalı sosyal medya kişiliği ve dansçısı

Ölümler 62

408 - Arcadius, Doğu Roma İmparatoru (d. 377/378)
1118 - Matilda, Kral I. Henry'nin ilk eşi olarak İngiltere Kraliçesi (d. 1080)
1308 - I. Albrecht, Avusturya dükü ve Germen imparatoru (d. 1255)
1539 - Portekizli Isabella, İspanyol İmparatorluğu'nun hükümdarı olan Kutsal Roma imparatoru kuzeni V. Karl'ın konsort imparatoriçe ve konsort kraliçesi (d. 1503)
1555 - Papa II. Marcellus, 5 Nisan-1 Mayıs 1555 arasında 20 gün kadar gayet kısa bir dönemde Papalık yapmıştır (d. 1501)
1572 - V. Pius, 1566-1572 arasında papa (d. 1504)
1700 - John Dryden, İngiliz şair, eleştirmen, çevirmen ve oyun yazarı (d. 1631)
1731 - Johann Ludwig Bach, Alman besteci ve kemancı (d. 1677)
1813 - Jean-Baptiste Bessières, Napolyon Dönemi'nde Fransa mareşali ve Birinci Fransa İmparatorluğu'nda Dük unvanına sahip askeri lider (d. 1768)
1850 - Henri Marie Ducrotay de Blainville, Fransız zoolog, herpetolog ve anatomist (d. 1777)
1873 - David Livingstone, İskoç misyoner ve kâşif (d. 1813)
1899 - Ludwig Büchner, Alman düşünür ve yazar (d. 1824)
1904 - Antonín Dvořák, Çek geç romantik dönem, klasik batı müziği bestecisi ve keman ve org virtüözü (d. 1841)
1920 - Margaret, İsveç Veliaht Prensesi ve Scania Düşesi (d. 1882)
1937 - Eugene Doherty, İrlandalı Cumann na nGaedheal siyasetçi (d. 1862)
1945 - Joseph Goebbels, Nazi Almanyası siyasetçisi ve Propaganda Bakanı (intihar) (d. 1897)
1945 - Magda Goebbels, Joseph Goebbels'in eşi (d. 1901)
1950 - Memmed Said Ordubadi, Azerbaycanlı yazar, şair, oyun yazarı ve gazeteci (d. 1872)
1969 - İmran Öktem, Türk hukukçu ve eski Yargıtay Başkanı (d. 1904)
1976 - Aleksandros Panagulis, Yunan politikacı ve şair (d. 1939)
1978 - Aram Khachaturian, Ermeni asıllı Sovyet besteci (d. 1903)
1979 - Morteza Motahhari, İranlı alim, din bilgini, filozof, üniversite hocası ve siyasetçi (d. 1920)
1984 - Jüri Lossmann, Eston uzun mesafe koşucusu (d. 1891)
1988 - Altan Erbulak, Türk karikatürist, oyuncu ve gazeteci (d. 1929)
1993 - Pierre Bérégovoy, Fransız siyasetçi ve eski Başbakan (d. 1925)
1994 - Ayrton Senna, Brezilyalı Formula 1 pilotu (d. 1960)
2003 - Elizabeth Ann Hulette, Miss Elizabeth ön adıyla tanınan Amerikalı profesyonel güreşçi (d. 1960)
2010 - Helen Wagner, Amerikalı oyuncu (d. 1918)
2012 - Cüneyt Türel, Türk Tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu, seslendirme sanatçısı (d. 1942)
2013 - Kris Kross, ABD'de 1990'ların başında kurulmuş olan hip hop müzik grubu (d. 1978)
2014 - Assi Dayan, İsrailli yapımcı, yönetmen, senarist ve oyuncu (d. 1945)
2015 - Dave Goldberg, Amerikalı iş insanı (d. 1967)
2015 - Grace Lee Whitney (doğum adı: Mary Ann Chase), Amerikalı oyuncu (d. 1930)
2015 - Elizabeth Whittall, Kanadalı yüzücü (d. 1936)
2016 - Jean-Marie Girault, Fransız politikacı ve bürokrat (d. 1926)
2016 - Solomon W. Golomb, Amerikalı matematikçi ve mühendis (d. 1932)
2016 - Madeleine LeBeau, Fransız oyuncu (d. 1923)
2017 - Katy Bødtger, Danimarkalı şarkıcı (d. 1932)
2017 - Yisrael Friedman, İsrailli haham ve eğitimci (d. 1923)
2017 - Pierre Gaspard-Huit Fransız yönetmen ve senarist (d. 1917)
2018 - Javier Aller, İspanyol oyuncu (d. 1972)
2018 - Elmar Altvater, Alman siyaset bilimci, akademisyen ve yazar (d. 1938)
2018 - Max Berrú, Ekvadorlu-Şilili şarkıcı ve müzisyen (d. 1942)
2018 - Pavel Pergl, Çek eski futbolcu (d. 1977)
2019 - Issa J. Boullata, Filistinli eğitimci, çevirmen ve yazar (d. 1928)
2019 - Alessandra Panaro, İtalyan oyuncu (d. 1939)
2019 - Arvi Parbo, Estonya doğumlu Avustralyalı iş insanı ve yönetici (d. 1926)
2019 - Beatrix Philipp, Alman siyasetçi (d. 1945)
2020 - Allah Yar Ansar, Pakistanlı politikacı (d. 1943)
2020 - Silvia Legrand, Arjantinli aktris (d. 1927)
2020 - África Lorente Castillo, Fas doğumlu İspanyol politikacı ve aktivist (d. 1954)
2020 - Antonina Rıjova, Eski Sovyet voleybolcu (d. 1934)
2020 - Fernando Sandoval, Brezilyalı sutopu oyuncusu (d. 1942)
2021 - Pieter Aspe, bir dizi kitabıyla bilinen Belçikalı yazar (d. 1953)
2021 - Olympia Dukakis, Yunan asıllı Amerikalı oyuncu ve En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Akademi Ödülü sahibi (d. 1931)
2021 - Helen Murray Free, Amerikalı kimyager, mucit, akademisyen ve eğitimci (d. 1923)
2021 - Edy Lima, Brezilyalı yazar ve gazeteci (d. 1924)
2022 - Ilan Gilon, İsrailli siyasetçi (d. 1956)
2022 - Takuya Miyamoto, Japon eski futbolcudur (d. 1983)
2022 - Ivica Osim, Bosnalı eski futbolcudur (d. 1941)
2022 - Josephine Tsang Sau-ho, Hong Konglu siyasetçi ve yönetici (d. 1960)
2026 - Alex Zanardi, İtalyan otomobil yarışçısı ve bisikletçi (d. 1966)

Özel günler 1

1 Mayıs İşçi Bayramı - Emek ve Dayanışma Günü