3 Mart: Tarihte Bugün

3 Mart tarihinde yaşanan önemli olaylar, doğanlar, ölenler ve özel günler.

Olaylar 44

1845 - Florida, ABD'nin 27. eyaleti oldu.
1861 - Rus Çarlığı'nda köylüyü toprağa bağlayan serflik kaldırıldı. II. Aleksandr'ın çıkardığı yasa, 23 milyon kişiyi (nüfusun üçte biri) özgürlüğüne kavuşturdu.
1865 - HSBC'nin (Hongkong and Shanghai Banking Corporation) kuruluşu.
1875 - Kapalı alanda ilk buz hokeyi, Montreal'de oynandı.
1875 - Georges Bizet'nin Carmen Operası, Paris'te Opéra Comique'te ilk kez perdelerini açtı.
1878 - Osmanlı Devleti ile Rusya arasında, Ayastefanos Antlaşması imzalandı. Bulgaristan özerkliğini ilan etti.
1883 - Mektebi Sanayii Nefise (Güzel Sanatlar Akademisi) öğretime açıldı.
1891 - Futbolda, penaltı atışı kuralı getirildi.
1903 - Beşiktaş Jimnastik Kulübü kuruldu.
1915 - İleride NASA adını alacak olan, NACA (National Advisory Committee for Aeronautics) kuruldu.
1923 - Bölgedeki denetimini kaybetmek istemeyen Birleşik Krallık, Irak'ın Güneyinde Kürdistan Krallığı'nı kuran Şeyh Mahmut Berzenci güçlerine saldırdı. Kraliyet Hava Kuvvetleri'nin başlattığı saldırılarda, Süleymaniye ve çevresindeki Kürt köyleri bombalandı ve 10000 kişi öldü. Yaşanan bu olay üzerine Şeyh Mahmut Berzenci hareketi 1924 yılında yenildi. 24 Temmuz 1924 tarihinde ise, kesin olarak Birleşik Krallık Mezopotamya Mandası'na bağlandı.
1923 - Time dergisinin ilk sayısı yayımlandı.
1924 - Halifeliğin kaldırılması ve Osmanlı Hanedanı mensuplarının Türkiye dışına çıkarılmasına ilişkin yasa kabul edildi. Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu çıkarıldı. Şer'iye ve Evkaf ve Harbiye Bakanlıkları kaldırıldı. Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu. Genelkurmay Başkanlığı oluşturuldu ve Hükûmet'ten ayrıldı.
1925 - Şeyh Said ayaklanmasının büyümesini önlemek için, Takrir-i Sükun Kanunu kabul edildi; İstiklal Mahkemeleri kuruldu.
1931 - İstanbul'da toplanan Berberler Kongresi'nde, berber dükkânlarının Cuma günleri tatil edilmesi kararlaştırıldı.
1938 - Suudi Arabistan'da petrol bulundu.
1942 - Türk Ressamlar Cemiyeti İstanbul'da kuruldu. Güzel Sanatlar Birliği'nden İbrahim Çallı, D Grubu'ndan Halil Dikmen, Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği'nden Mahmut Cuda ve bağımsız sanatçılardan Hamit Görele tarafından kurulan Cemiyet, büyük ilgi gördü ve daha kuruluş evresinde üye sayısı 70'e ulaştı.
1945 - Bezuidenhout bombardımanı yapıldı. İngiliz bombardıman ekibi, Almanların İngiliz şehirlerini bombalamak için kurduğu V-2 fırlatma üssü olan Haagse Bos (Lahey ormanları) bombalamak istedi ama pilotlara yanlış koordinatlar iletildi. Bundan ötürü birçok Hollanda vatandaşı öldü ve birçok bina yok oldu.
1949 - Atina'da sahnelenen Madame Butterfly temsilinde baş rolü oynayan soprano Ayhan Alnar, büyük başarı kazandı. Yunan seyirciler temsil bitiminde Ayhan Alnar'ı ayakta alkışladılar.
1950 - Alaska, ABD'nin 49. eyaleti oldu.
1952 - Erzurum'un Pasinler İlçesi'nde meydana gelen Richter ölçeğiyle 5,6 şiddetindeki deprem, can ve mal kaybına yol açtı. 133 kişi öldü, 262 kişi de yaralandı.
1952 - İslam Demokrat Partisi, Mahkeme kararıyla kapatıldı. Genel Başkan Cevat Rıfat Atilhan ve 15 kurucu üye hakkında soruşturma açıldı.
1954 - İstanbul Belediyesi ile Hazine arasında ihtilaf konusu olan Çırağan Sarayı, bir kanunla İstanbul Belediyesi'ne devredildi. Çırağan Sarayı enkazı, 1955 yılı sonuna kadar otel haline getirilecek.
1962 - Anayasa ve demokratik nizama karşı fiil ve davranışları önlemek amacıyla hazırlanan "Tedbirler Kanunu", Millet Meclisinde kabul edildi.
1955 - Elvis Presley, ilk kez televizyonda göründü.
1957 - Corry Brokken, 2. Eurovision Şarkı Yarışması'nı "Net als toen" (Önceki Gibi) şarkısıyla kazandı.
1969 - NASA, Apollo 9 uzay aracını fırlattı.
1969 - Sirhan Sirhan, Robert F. Kennedy'yi öldürdüğünü mahkemede itiraf etti.
1971 - Ankara'da 300 subaya hitaben bir konuşma yapan Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç, "Gereken, gerektiği zaman yapılacaktır" dedi.
1973 - Millî Güven Partisi, Cumhuriyetçi Parti ve Bağımsızlar, Cumhuriyetçi Güven Partisi'ni kurdular. Turhan Feyzioğlu Genel Başkan seçildi.
1974 - Türk Hava Yolları'nın DC-10 tipi 'Ankara' yolcu uçağı, Paris'te Orly Havalimanı yakınlarında düştü. Bu tarihe kadar dünya sivil havacılık tarihinde gerçekleşen en büyük kazada, 346 kişi öldü.
1989 - İstanbul'da Kadıköy Hal Binası dönüştürülerek, Haldun Taner Tiyatrosu açıldı.
1989 - Süleymaniye Camii'nde bir grup, tekbir getirerek "Salman Rüşdi'ye ölüm" sloganlarıyla protesto gösterisi yaptı.
1992 - Zonguldak Kozlu'da grizu faciası; 127 kişi öldü, 147 kişiden umut kesildi. Müfettişlerin hazırladığı raporda işverenin birçok teknik konuda ihmalkar ve sorumsuz davrandığı belgelendi.
1993 - İran sınırından Türkiye'ye girerek Ağrı Dağına yerleşen yaklaşık 300 PKK militanından 38'i, savaş uçaklarının bombardımanı sonucu öldü.
1993 - Tarihi Baruthane binası, "Ataköy Yunus Emre Kültür ve Sanat Merkezi" adıyla hizmete açıldı.
1994 - Öğretim Elemanları Sendikası kuruldu.
1994 - TBMM Genel Kurulu, DEP'li Selim Sadak ve RP'den istifa eden İstanbul Bağımsız Milletvekili Hasan Mezarcı'nın dokunulmazlığını kaldırdı.
1997 - Dünyanın güney yarım küredeki en yüksek binası, Yeni Zelanda'nın Auckland kentindeki Sky Tower, 2 buçuk yıl süren inşaatı tamamlanarak hizmete açıldı.
2001 - 3-6 Mart tarihleri arasında Hindistan’ın Kalküta kentinde düzenlenen "Seks İşçileri Karnavalı"na, dünyanın çeşitli ülkelerinden katılan 25.000’i seks işçisi olmak üzere, 50.000’in üzerindeki kişi, 3 Mart’ın “Dünya Seks İşçileri Hakları Günü” olarak kutlanmasına karar verdi. O günden sonra, 3 Mart dünyanın birçok ülkesinde seks işçilerinin haklarını dile getirdikleri bir onur günü olarak kutlanmaya başlandı.
2002 - İsviçre'de halk oylaması sonuçlandı: Birleşmiş Milletler'e üye olmaya "evet" dediler.
2005 - Steve Fossett, hiç durmaksızın ve yakıt ikmali yapmaksızın, tek başına bir uçakla, dünya turu atan ilk kişi oldu. Yolculuk 40.234 km idi ve 67 saat 2 dakika sürdü.
2006 - Randy Cunningham, rüşvet suçundan 8 yıl 4 ay hapis ile 1,8 milyon Dolar para cezasına mahkûm oldu. Savcı on yıl ceza istemişti. Bu mahkeme kararı, Amerikan tarihinde bir Kongre üyesine verilen en yüksek cezalardan biridir.
2008 - Rusya'da Devlet Başkanlığı seçimini, Başbakan Birinci Yardımcısı Dimitriy Medvedev, yüzde 70,28 oranında oy alarak kazandı. Medvedev, 7 Mayıs'ta yemin etti.

Doğumlar 83

1455 - II. João, Portekiz Kralı (ö. 1495)
1583 - Edward Herbert, İngiliz diplomat, şair ve filozof (ö. 1648)
1756 - William Godwin, İngiliz gazeteci, politik filozof ve yazar (ö. 1836)
1793 - Charles Sealsfield, Amerikalı gazeteci (ö. 1864)
1797 - Gotthilf Heinrich Ludwig Hagen, Alman fizikçi ve hidrolik mühendisi (ö. 1884)
1803 - Alexandre-Gabriel Decamps, Fransız ressamı (ö. 1860)
1833 - Eduard Georg von Wahl, Baltık Alman cerrah (ö. 1890)
1838 - George William Hill, Amerikalı astronom ve matematikçi (ö. 1914)
1839 - Camsetci Tata, Hint sanayici (ö. 1904)
1845 - Georg Cantor, Alman matematikçi (ö. 1918)
1847 - Alexander Graham Bell, İskoç mucit (ö. 1922)
1857 - Alfred Bruneau, Fransız opera ve diğer müzik bestecisi ve müzik eleştirmeni (ö. 1934)
1863 - Arthur Machen, Galli yazar (ö. 1947)
1867 - Adday Şer, Asur kökenli, Siirt Keldani Katolik Kilisesi başpiskoposu (ö. 1915)
1868 - Alain, Fransız filozof (ö. 1951)
1869 - William M. Calder, Amerikalı siyasetçi (ö. 1945)
1869 - Mezîde Kadınefendi, II. Abdülhamid'in eşi (ö. 1909)
1870 - Géza Maróczy, Macar satranç ustası (ö. 1951)
1871 - Maurice Garin, Fransız bisikletçi (ö. 1957)
1875 - Memmedhasan Hacınski, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti Başbakanı (ö. 1931)
1876 - David Lindsay, İngiliz yazar (ö. 1945)
1877 - Jón Þorláksson, İzlanda eski Başbakanı (ö. 1935)
1882 - Charles Ponzi, İtalyan iş insanı ve dolandırıcı (ö. 1949)
1883 - František Drtikol, Çek fotoğrafçı (ö. 1961)
1889 - Émile Henriot, Fransız şair, romancı, denemeci ve edebiyat eleştirmeni (ö. 1961)
1890 - Norman Bethune, Kanadalı doktor ve hayırsever (ö. 1939)
1894 - Goro Yamada, Japon eski futbolcu (ö. 1958)
1895 - Ragnar Anton Kittil Frisch, Norveçli ekonomist ve Nobel Ödülü sahibi (ö. 1973)
1897 - Timofey Vasilyev, Mordovyalı avukat (ö. 1939)
1898 - Ahmed Muradbegović, Bosnalı yazar, oyun yazarı ve romancı (ö. 1972)
1911 - Jean Harlow, Amerikalı oyuncu (ö. 1937)
1924 - Ottmar Walter, Alman futbolcu (ö. 2013)
1924 - Tomiichi Murayama, Japon siyasetçi (ö. 2025)
1925 - Rimma Markova, Rus oyuncu (ö. 2015)
1925 - Zvi Zamir, İsrailli general ve iş adamı (ö. 2024)
1926 - Lys Assia, İsviçreli şarkıcı (ö. 2018)
1928 - Bernice Sandler, Amerikalı kadın hakları aktivisti, eğitimci ve yazar (ö. 2019)
1929 - Gene Schroeder, Amerikalı Amerikan Futbolu oyuncusu (ö. 2025)
1930 - Ion Iliescu, Rumen politikacı ve Devlet Başkanı (ö. 2025)
1931 - Lawrence Hauben, Amerikalı senarist ve En İyi Uyarlama Senaryo Akademi Ödülü sahibi (ö. 1985)
1933 - Lee Radziwill, Amerikalı moda yöneticisi (ö. 2019)
1937 - Bobby Driscoll, Amerikalı oyuncu (ö. 1968)
1938 - Bruno Bozzetto, İtalyan çizgi film animatörü
1939 - Chester Weger, Amerikalı seri katil (ö. 2025)
1939 - Hussaini Abdullahi, Nijeryalı üst düzey rütbeli eski asker ve siyasetçi (ö. 2019)
1940 - Patricia Gage, Britanyalı oyuncu ve seslendirme sanatçısı (ö. 2010)
1951 - Salih Müslim, Suriyeli politikacı (ö. 2026)
1953 - Zico, Brezilyalı futbolcu ve teknik direktör
1954 - Ali Ağaoğlu, Türk müteahhit ve iş insanı
1956 - Zbigniew Boniek, Polonyalı futbolcu
1958 - Miranda Richardson, İngiliz oyuncu
1958 - Mustafa Pehlivanoğlu, Türk ülkücü (12 Eylül Darbesi'nden sonra idam edilen ilk ülkücü) (ö. 1980)
1961 - Mary Page Keller, Amerikalı oyuncu
1961 - Safiye Soyman, Türk şarkıcı
1961 - Ümit Özdağ, Türk akademisyen, siyasetçi ve yazar
1962 - Jackie Joyner-Kersee, Amerikalı atlet
1963 - Hamdi Akın İpek, Türk iş insanı
1963 - Martín Fiz, İspanyol koşucu
1963 - Naci Taşdöğen, Türk sinema, dizi ve tiyatro oyuncusu
1964 - Cem Davran, Türk oyuncu
1966 - Şahap Sayılgan, Türk sinema ve dizi oyuncusu
1966 - Anu Sinisalo, Fin oyuncu
1966 - Mihail Mişustin, Rus siyasetçi ve Rusya başbakanı
1970 - Julie Bowen, Amerikalı aktris
1972 - Christian Oliver, Alman oyuncu (ö. 2024)
1973 - Killa Hakan, Türk Gangsta Rap sanatçısı ve söz yazarı
1977 - Berkun Oya, Türk tiyatrocu
1977 - Ronan Keating, İrlandalı şarkıcı
1977 - Buddy Valastro, İtalyan asllı Amerikan şef
1982 - Jessica Biel, Amerikalı oyuncu
1983 - Karol Nawrocki, Polonya cumhurbaşkanı
1986 - Mehmet Topal, Türk futbolcu
1986 - Stacie Orrico, Amerikalı şarkıcı
1986 - Sibel Özkan, Türk halterci
1991 - Moisés Ribeiro Santos, Brezilyalı futbolcu
1991 - Park Chorong, Koreli şarkıcı, söz yazarı ve aktör
1993 - Antonio Rudiger, Alman millî futbolcu
1994 - Erdi Gülaslan, Türk basketbolcu
1994 - Lee David, Güney Koreli oyuncu
1995 - Bryan Cristante, İtalyan millî futbolcu
1997 - Camila Cabello, Kübalı-Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı
1997 - David Neres, Brezilyalı millî futbolcu
2003 - Benjamin Tahirović, Bosnalı millî futbolcu

Ölümler 79

1111 - I. Boemondo, Antakya Prensi (d. 1054)
1578 - Sebastiano Venier, Venedik Cumhuriyeti'nin 86'ncı dükası (d. 1496)
1605 - VIII. Clemens, İtalyan Papa (d. 1536)
1703 - Robert Hooke, İngiliz hezarfeni (d. 1635)
1706 - Johann Pachelbel, Alman besteci (d. 1653)
1707 - Alemgir Şah I, Babür İmparatorluğu'nun 6. İmparatoru (d. 1618)
1842 - Ludwig von Westphalen, Prusyalı aristokrat (d. 1770)
1843 - David Porter, Amerikalı amiral (d. 1780)
1902 - Isaäc Dignus Fransen van de Putte, Hollanda Başbakanı (d. 1822)
1924 - Viktor von Tschusi zu Schmidhoffen, Avusturyalı ornitolog (d. 1847)
1927 - Mihail Petroviç Artsıbaşev, Rus yazar (d. 1878)
1932 - Eugen d'Albert, Alman besteci (d. 1864)
1941 - Savarş Boğos Karakaş, Türkiye Ermenisi tiyatro oyuncusu ve rejisör (d. 1874)
1945 - William M. Calder, Amerikalı siyasetçi (d. 1869)
1948 - Ferenc Keresztes-Fischer, Macar avukat ve siyasetçi (d. 1881)
1959 - Lou Castello, Amerikalı aktör ve komedyen (Abbott ve Costello ikilisinin Costello'su) (d. 1906)
1973 - Adolfo Ruiz Cortines, 47. Meksika Devlet Başkanı (d. 1889)
1980 - Tayfur Sökmen, Türk politikacı ve Hatay Devleti Cumhurbaşkanı (d. 1891)
1982 - Georges Perec, Fransız yazar (d. 1936)
1982 - Sekine Evren, Kenan Evren'in eşi (d. 1922)
1983 - Georges Remi Hergé, Belçikalı çizer ve çizgi roman karakteri Tenten'in yaratıcısı (d. 1907)
1987 - Danny Kaye, Amerikalı oyuncu, şarkıcı ve komedyen (d. 1911)
1991 - İmran Aydın, Türk politik aktivist ve Türkiye Devrimci Komünist Partisi üyesi (d. 1963)
1993 - Albert Sabin, Polonya asıllı Amerikalı tıp araştırmacısı (Ağızdan uygulanan çocuk felci aşısını geliştirdi) (d. 1906)
1994 - Bilge Olgaç, Türk sinema yönetmeni ve senarist (ilk ve en çok film çeken kadın yönetmen) (d. 1940)
1995 - Howard W. Hunter, Amerikalı dini lider (d. 1907)
1995 - Mustafa Irgat, Türk şair ve ressam (d. 1950)
1996 - Marguerite Duras, Fransız yazar (d. 1914)
1999 - Gerhard Herzberg, Alman asıllı Kanadalı fizikçi ve fiziksel kimyager (d. 1904)
2001 - Ruhi Sarıalp, Türk atlet (d. 1924)
2002 - Roy Porter, İngiliz tarihçi (d. 1946)
2003 - Horst Buchholz, Alman sinema oyuncusu (d. 1933)
2005 - Rinus Michels, Hollandalı futbolcu ve teknik direktör (d. 1928)
2006 - Tunç Yalman, Türk oyuncu (d. 1925)
2008 - Giuseppe Di Stefano, İtalyan opera sanatçısı ve tenor (d. 1921)
2009 - Yusuf Hayaloğlu, Türk şair (d. 1953)
2011 - Ümran Baradan, Türk resim ve seramik sanatçısı (d. 1945)
2013 - Müslüm Gürses, Türk şarkıcı ve oyuncu (d. 1953)
2014 - Christine Buchegger, Avusturyalı tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1942)
2014 - Altan Günbay, Türk sinema sanatçısı (d. 1931)
2016 Eiji Ezaki, Japon profesyonel güreşçi (d. 1968) Berta Cáceres, Honduraslı ödüllü çevreci, aktivist ve yerli hakları savunucusu (d. 1973) Martin Crowe, Yeni Zelandalı kriketçi ve yazar (d. 1962) Sophie Dessus, Fransız siyasetçi (d. 1955) Thanat Khoman, Taylandlı siyasetçi ve diplomat (d. 1914) Sarah Tait, Avustralyalı kürekçi (d. 1983) Ahmet Oktay, Türk şair, yazar ve gazeteci (d. 1933)
Eiji Ezaki, Japon profesyonel güreşçi (d. 1968)
Berta Cáceres, Honduraslı ödüllü çevreci, aktivist ve yerli hakları savunucusu (d. 1973)
Martin Crowe, Yeni Zelandalı kriketçi ve yazar (d. 1962)
Sophie Dessus, Fransız siyasetçi (d. 1955)
Thanat Khoman, Taylandlı siyasetçi ve diplomat (d. 1914)
Sarah Tait, Avustralyalı kürekçi (d. 1983)
Ahmet Oktay, Türk şair, yazar ve gazeteci (d. 1933)
2017 - Raymond Kopa (Kopaszewski soyadıyla), Fransız futbolcu (d. 1931)
2017 - René Garcia Préval, Haitili agronomist ve siyasetçidir (d. 1943)
2018 - Sir Roger Gilbert Bannister, İngiliz bir nörolog (d. 1929)
2018 - David Allen Ogden Stiers, Amerikalı komedyen ve oyuncu (d. 1942)
2019 - Bill Bailey, Amerikalı pornografik film oyuncusu (d. 1980)
2020 - Božidar Alić, Hırvat aktör (d. 1954)
2020 - Bobbie Battista, Amerikalı gazeteci ve haber sunucusu (d. 1952)
2020 - Roscoe Born, Amerikalı aktör ve şarkı sözü yazarı (d. 1950)
2020 - Stanisław Kania, Polonyalı bir komünist politikacıydı (d. 1927)
2020 - James Otis, Amerikalı oyuncu (d. 1948)
2020 - Nicholas Tucci, Amerikalı oyuncu ve dublaj sanatçısı (d. 1981)
2021 - Medea Abrahamyan, Ermeni çellist ve akademisyen (d. 1932)
2021 - Władysław Baka, Polonyalı ekonomist, siyasetçi ve bankacı (d. 1936)
2021 - Jim Crockett Jr., Amerikalı spor yöneticisi ve profesyonel güreş antrenörü (d. 1944)
2021 - Nicola Pagett, İngiliz aktris (d. 1945)
2022 - Josef Bauer, Avusturyalı sanatçı (d. 1934)
2022 - Şenol Birol, Türk eski millî futbolcu ve teknik direktör (d. 1936)
2022 - Tim Considine, Amerikalı aktör, yazar, fotoğrafçı ve otomotiv tarihçisi (d. 1940)
2022 - Hüseyin Elmalıpınar, Türk oyuncu (d. 1971)
2022 - Francesca Gargallo, İtalya doğumlu Meksikalı eğitimci, şair, yazar ve filozof (d. 1956)
2022 - Albert Pobor, Hırvat teknik direktör (d. 1956)
2022 - Luiz Pinguelli Rosa, Brezilyalı nükleer fizikçi ve akademisyen (d. 1942)
2022 - Maryan Wisnieski, Polonya asıllı Fransız eski millî futbolcudur (d. 1937)
2023 - Bruno Astorre, İtayan hesap uzmanı ve siyasetçi (d. 1963)
2023 - Barbara Everitt Bryant, Amerikalı bürokrat (d. 1926)
2023 - Hiroshi Imai, Japon siyasetçi (d. 1941)
2023 - Argentina Menis, Rumen eski disk atıcı (d. 1948)
2023 - Kenzaburo Oe, Japon romancı ve Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (d. 1935)
2023 - Tom Sizemore, Amerikalı oyuncu ve yapımcı (d. 1961)
2025 - Dore Gold, İsrailli diplomat (d. 1953)
2025 - Eleonora Giorgi, İtalyan aktris, film yönetmeni ve şarkıcı (d. 1953)

Özel günler 4

Dünya Yaban Hayatı Günü
Japonya'da Hinamatsuri (Kız Çocukları Festivali)
Erzurum'un Aşkale ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu (1918)
Erzurum'un Pazaryolu ilçesinin Rus ve Ermeni işgalinden kurtuluşu (1918)