Yalancı güneş nasıl oluşur?
Yalancı güneş veya parheli, Güneş'in sağında ya da solunda beliren parlak, bazen renkli bir ışık lekesidir. Çoğunlukla belirli yönelimlerde süzülen levha biçimli buz kristallerinden geçen güneş ışığının kırılmasıyla oluşur. Görülen lekeler yeni güneşler değil, atmosferin ışığı belirli yönlere daha güçlü göndermesinin sonucudur.
Mekanizma ve günlük örnekler
1. Kristallerin yönelimi neden önemli? Buz kristallerinin biçimi kadar havada nasıl durdukları da ışığın hangi yöne gönderileceğini belirler. İnce, altıgen levhalar yaklaşık yatay konumlarda yönelme eğilimi gösterebilir. Uygun yüzlerden geçen ışık belli sapma açılarında yoğunlaşır. Bu düzen, bütün çevreye eşit yayılan bir halkadan farklı olarak Güneş'in yanlarında belirgin lekeler oluşturabilir. Buzun varlığı tek başına yeterli değildir; kristal biçimi, yönelim ve gözlem doğrultusu birlikte uygun olmalıdır. 2. Lekeler neden aynı yükseklikte görünür? Yaygın parheli düzeninde ışık, yatay yönlenmiş kristallerin düşey yan yüzleri arasından geçer. Görünüm Güneş'in çevresindeki açısal geometriye bağlıdır ve lekeler çoğu zaman Güneş ile yaklaşık aynı yükseklikte belirir. Güneş alçaktayken lekeler 22 derecelik hale yakın görülebilir; Güneş yükseldikçe konum ve görünürlük değişebilir. Bu nedenle her koşul için sabit bir ekran uzaklığı veya fotoğraf içi piksel aralığı beklenmez. 3. Renk sırası nereden gelir? Buzun kırılma indisi dalga boyuna göre biraz değişir. Farklı renkler farklı miktarda saparak lekenin Güneş'e yakın kenarında kırmızımsı, dış yanında daha soluk mavi tonlar oluşturabilir. Ancak kristallerin çeşitliliği, bulut kalınlığı ve parlaklık renkleri yıkayabilir. Bir gözlemde yalnız beyaz bir parlaklık seçilmesi fiziksel açıklamayı geçersiz kılmaz; olayın görünür ayrıntıları koşullara bağlıdır.
Gözlem, uygulamalar ve yanlış bilinenler
4. Hale ile neden birlikte görülebilir? Aynı yüksek bulut tabakasında farklı biçim ve yönelimde kristaller bulunabilir. Rastgele yönelimli kristaller bir halkaya katkı verirken belirli biçimde yönlenenler yan lekeleri güçlendirebilir. Bu yüzden bir fotoğrafta hem geniş halka hem iki parlak nokta görülebilir. Bununla birlikte yalnız tek parheli de seçilebilir; bulutların gökyüzünde eşit dağılmaması veya bir tarafın örtülmesi görüntüyü asimetrik yapar. 5. Kamera yansımasından nasıl ayrılır? Mercek içindeki yansımalar da parlak bir ışık kaynağının yanında renkli noktalar oluşturabilir. Kamerayı döndürdüğünüzde bu hayalet lekeler görüntü içinde farklı davranabilir. Atmosferik parheliler ise gökyüzündeki ışık kaynağına göre fiziksel konumlarını korur ve güvenli bir biçimde çıplak gözle de seçilebilir. Tek fotoğrafın kırpılmış bir bölümü, bu ayrımı kesinleştirmek için çoğu zaman yetersizdir. 6. Ne zaman ve nasıl gözlenir? Yüksek ince bulutlar veya çok soğuk havada asılı buz kristalleri uygun koşul sağlayabilir. Gözlem sırasında Güneş'e doğrudan bakmak ve optik büyütücü kullanmak güvenli değildir. Güneş diskini bir yapı arkasında tutarak çevredeki alan incelenebilir. Tarih, saat, Güneş'in yaklaşık yüksekliği ve lekelerin konumları kaydedildiğinde olay daha iyi tanımlanır. Parheli görülmesi tek başına yaklaşan bir afetin veya kesin yağışın habercisi değildir.