Sayısal yükseklik modelinden eğim haritası nasıl çıkarılır?
Eğim haritası, sayısal yükseklik modelindeki komşu hücrelerin yükseklik farkından yüzeyin ne kadar dik olduğunu hesaplar. Sonuç veri çözünürlüğüne, yatay ve düşey birimlerin uyumuna, algoritmaya ve yükseklik hatasına duyarlıdır. Haritadaki dik görünen bir renk tek başına heyelan tehlikesi veya bir parselin inşaata uygunluğu hakkında karar verdirmez.
Yükseklik ızgarasından yerel eğim
1. Sayısal yükseklik modeli neyi ölçer? DEM, düzenli hücrelerde bir yüzeyin yükseltisini temsil eder. Çıplak arazi modeli ile ağaç, bina ve diğer nesneleri içerebilen yüzey modeli aynı şey değildir. Ağaç tepelerini arazi sanarsanız ormanda sahte diklikler üretirsiniz. Kaynağın lidar, radar veya fotogrametri olup olmadığı; hücre büyüklüğü ve yükseklik referansı belirtilmelidir. USGS 3DEP farklı çözünürlükte DEM ürünleri sağlar. Veri dosyasının bir bölgede bir metrelik, başka yerde daha kaba olabileceğini kontrol etmeden tek duyarlık iddia etmeyin. 2. Komşu hücrelerden eğim nasıl bulunur? Yazılım her hücre çevresindeki yükseklik değişimini yatay uzaklıkla karşılaştırarak iki yöndeki yerel değişim oranını hesaplar. Bu iki bileşen yüzeyin en dik yönündeki eğimi verir. Derece açı ve yüzde eğim farklı gösterimlerdir: yüzde, dikey yükselmenin yatay ilerlemeye oranının yüzle çarpımıdır; yüzde 100 eğim 45 dereceye karşılık gelir, 100 dereceye değil. Algoritmanın kullandığı komşuluk ve kenar hücreleri değişebileceği için aynı DEM farklı araçlarda hafif farklı sonuçlar verebilir. 3. Koordinat ve birimler neden önemlidir? Yükselti metre, yatay koordinat derece cinsindeyse doğrudan bölme anlamsızdır. Uygun projeksiyona dönüştürme veya yazılımın birim ölçeklemesini doğru ayarlama gerekir. UTM gibi metrik koordinat sisteminde bile seçilen zon ve bölgenin kapsamı kontrol edilmelidir. Düşey datumun değişmesi mutlak yükseklikleri etkileyebilir; yerel eğim için özellikle düşey birim ve yatay mesafe uyumu kritiktir. Önce modelin koordinat referans sistemi, veri yok değerleri ve piksel boyutunu okuyun.
Gürültü, kartografi ve kullanım sınırı
4. Hata ve çözünürlük neyi değiştirir? Yükseklik ölçümündeki küçük bir hata çok kısa komşu mesafesine bölündüğünde eğim sonucunu belirgin değiştirebilir. Çok kaba DEM dar vadiyi yumuşatır; çok ince fakat gürültülü veri küçük çukurları büyütür. Gereksiz düzleştirme de gerçek set ve şevleri silebilir. USGS 3DEP ürünlerinin doğruluğu ürün ve bölgeye göre raporlanır; tek bir ulusal hata sayısını her hücreye uygulamayın. Ölçüm hatası ile modelin temsil edemediği küçük yer biçimleri farklı belirsizliklerdir. 5. Eğim haritası nasıl okunur? Lejantta derece mi yüzde mi olduğunu, renk sınıfı eşiklerini ve maskelenmiş alanları belirtin. Gölgelendirme görsel derinlik verir ama eğim hesabı değildir; güneş yönü değişince görünümü değişir. Sıfıra yakın hücre göl yüzeyi veya düz ova olabileceği gibi veri düzleştirme etkisi de olabilir. Eğim yönü, yani bakı, diklikten farklı katmandır. Kesit profili ve topoğrafik harita üzerinde örnek hücreleri kontrol etmek renkli rasterın hangi gerçek yer biçimlerini anlattığını gösterir. 6. Ne için kullanılabilir, ne için yetmez? Eğim katmanı rota planlaması, havza analizi ve birden fazla verili tehlike değerlendirmesi için girdidir. Bir heyelanın olup olmayacağı litoloji, su, bitki, kazı ve tarihsel hareketle birlikte incelenir; yalnız diklik riskin kendisi değildir. İnşaat veya afet kararı için arazi incelemesi ve güncel yetkili kurum verisi gerekir. Raporun yanında DEM sağlayıcısı, tarihi, yüzey türü, çözünürlüğü, projeksiyonu, düşey datum, işlem yöntemi ve örnek doğrulama noktalarını paylaşın.