Mezzotint baskıda koyudan açığa nasıl çalışılır?
Mezzotint, bir metal levhanın önce bütünüyle mürekkep tutabilecek biçimde pürüzlendirilip ardından açık alanlarının düzeltilmesine dayanan çukur baskı tekniğidir. Bu nedenle çoğu çizim alıştırmasındaki beyaz zemine koyu çizgi ekleme düşüncesini tersine çevirir. Resmin ışığı, karanlık bir temel içinden çıkarılır. Yumuşak ton geçişleri, bu fiziksel hazırlık ve düzeltme sürecinin görsel sonucudur.
Başlangıç yüzeyi ve teknik özellikler
1. Başlangıç yüzeyi Geleneksel hazırlıkta dişli ve sallanarak kullanılan bir alet levhada çok sayıda küçük girinti oluşturur. Yeterince hazırlanmış yüzey mürekkeplendirilip basıldığında yoğun bir koyuluk verebilir. Bu işlem yalnız bir doku deseni çizmek değildir; levhanın mürekkebi tutma kapasitesini bütün yüzeye dağıtır. Hazırlığın düzenliliği, daha sonra oluşturulacak açık alanları etkiler. Kâğıtta görülen koyuluğu doğrudan siyah boya sürülmüş bir resimle eşitlemek, baskının levha ve basınç aracılığıyla oluşan yapısını gözden kaçırır. 2. Işığı ortaya çıkarmak Sanatçı seçtiği yerleri kazıyıp düzleştirerek mürekkep tutan girintileri azaltır. Daha düzgün yüzey daha az mürekkep taşıdığı için baskıda daha açık görünür. Bir yüzün alnı, burnu veya bir kumaşın parlayan kıvrımı bu yolla karanlığın içinden belirginleşebilir. Bütün ışıkların aynı derecede beyaz olması gerekmez. Ara tonlar, yüzeyin kademeli olarak işlenmesiyle kurulabilir. Açık alanların yalnız sınırı değil birbirleriyle ilişkisi de önemlidir; ayrı ayrı doğru görünen vurgular birlikte bakıldığında biçimin hacmini zayıflatabilir. 3. Tonun çizgiden farkı Mezzotintte biçim, her zaman görünür bir dış çizgiyle çevrelenmez. Yan yana gelen açık ve koyu alanların farkı sınırı oluşturabilir. Bir şişenin gölge tarafı arka planla birleşirken ışık alan kenarı nesnenin varlığını hissettirebilir. Bu etkiyi yalnız fotoğrafik gerçekçilik olarak görmek yeterli değildir. Sanatçı bazı ayrıntıları yok ederek bakışı tek bir ışık alanına yönlendirebilir. Teknik böylece hem ayrıntılı betimleme hem de oldukça sade ve yoğun kompozisyonlar için kullanılabilen bir anlatım alanı sunar.
Baskı kararları ve değerlendirme
4. Baskı kararları Levha hazırlandıktan sonra mürekkebin özellikleri, yüzeyin silinmesi ve kâğıtla temas görüntüyü değiştirmeye devam eder. Aynı levhadan çıkan iki yaprakta koyuluk farkı bulunması yeni bir kompozisyonun kanıtı değildir. Özellikle orta değerlerdeki küçük değişiklikler ışığın karakterini etkileyebilir. Karşılaştırma yaparken yalnız en siyah alana bakmak yerine geçişlerin yumuşaklığına, açık yerlerin sürekliliğine ve kâğıdın rengine de dikkat edin. Görüntünün yüksek kontrastlı bir dijital kopyası, eserdeki ince ara değerleri kolayca gizleyebilir. 5. Levhanın yaşaması İnce pürüzler baskı sırasında aşınabildiğinden levhanın fiziksel durumu önemlidir. Buna rağmen baskıların tarihini veya niteliğini yalnız koyuluğa göre sıralamak güvenilir değildir. Sanatçının levhayı yeniden işlemesi, farklı mürekkepleme tercihi ve başka tekniklerle birleştirmesi de sonucu değiştirebilir. Eser kaydındaki mezzotint ifadesine eşlik eden gravür veya kuru kazıma gibi adlar okunmalıdır. Bir portrede keskin çizginin bulunması, baskının mezzotint olmadığı anlamına gelmez; farklı yöntemlerin aynı levhada görev paylaşması mümkündür. 6. Bir mezzotinti nasıl incelemeli? Önce açık alanların büyük düzenini belirleyin, sonra ton geçişlerinin nesneleri nasıl bağladığını izleyin. Figürün yüzü mü, elindeki nesne mi yoksa fondaki bir açıklık mı öne çıkıyor? Ardından yakından yüzey ve kenar karakterini inceleyin. Gerçek baskıya dokunmak veya kâğıdı bükerek levha izini aramak uygun değildir. Atölyede kullanılan kesici ve sivri aletler de eğitimli gözetim gerektirir. Teknik bilgi, eserin üretim emeğini anlamayı sağlar; aynı zamanda ışık ve karanlığın sanatsal seçimler olduğunu hatırlatır.