Güneş veya Ay çevresindeki hale nasıl oluşur?
Güneş veya Ay çevresindeki geniş ışık halkaları, çoğunlukla yüksek bulutlardaki buz kristallerinden geçen ışığın kırılmasıyla oluşur. Yaygın 22 derecelik hale, altıgen kristallerin optik geometrisine bağlıdır. Halkanın görülmesi ikinci bir gök cismi bulunduğunu göstermez; ışık kaynağı, atmosferdeki kristaller ve gözlemci birlikte bu görünümü oluşturur.
Mekanizma ve günlük örnekler
1. Buz kristali prizma gibi ne yapar? Yüksek, ince sirüs ve sirrostratüs bulutlarında küçük buz kristalleri bulunabilir. Işık kristalin bir yüzünden girip başka yüzünden çıkarken yön değiştirir. Altıgen kristallerde uygun yüzler arasındaki açı belirli sapmaları daha olası hâle getirir. Çok sayıda kristalin farklı yönelimleri, kaynağın çevresinde dairesel bir görünüm oluşturabilir. Her kristal tek başına tam bir halka çizmez; görülen biçim büyük topluluğun ve gözlem geometrisinin ortak sonucudur. 2. Neden yaklaşık 22 derece? Bu değer, gözlemcinin bakışında ışık kaynağı ile halkanın yakın kenarı arasındaki açısal uzaklığı anlatır; bulutun kilometre cinsinden çapı değildir. Suyun katı hâlinin kırılma indisi ve kristalin yüz açıları temel rol oynar. Renkler aynı açıda eşit sapmadığı için iç kenarda kırmızımsı bir sınır seçilebilir. Halelerin tümü 22 derece değildir; farklı kristal biçimleri ve ışık yolları başka yay ve halkalar da üretebilir. 3. Ay halesi neden soluk görünür? Ay ışığı Güneş'ten gelen ışığın Ay yüzeyinden yansımış bölümüdür. Atmosferdeki buz kristalleri bu ışığı da kırabilir. Gece aydınlatması daha zayıf olduğu ve gözün renk duyarlılığı düşük ışıkta değiştiği için Ay halesi çoğunlukla beyazımsı görünür. Aynı fiziksel ilke kullanılsa da her gözlemde belirgin renk görmek beklenmez. Çekimde pozlama ayarları halkanın parlaklığını olduğundan farklı gösterebilir.
Gözlem, uygulamalar ve yanlış bilinenler
4. Hale ile korona aynı olay mı? Kaynağa daha yakın görülen küçük renkli halkalar çoğu zaman korona denen farklı bir olaydır. Koronada küçük su damlacıkları veya parçacıklarla ilişkili kırınım etkilidir; klasik geniş buz halesinde kırılma ön plandadır. Halkanın açısal boyutu, renk sırası ve bulutun niteliği ayrımda yardımcıdır. Fotoğrafın yalnız parlak bir bölümünü görmek, olay türünü kesin adlandırmak için yeterli olmayabilir. 5. Halenin ardından mutlaka yağmur yağar mı? İnce yüksek bulutlar bazı hava sistemlerinin yaklaşmasıyla ilişkili olabilir. Ancak bir hale görülmesi belirli bir yerde, belirli saatte kesin yağış anlamına gelmez. Bulutların ilerleyişi, basınç düzeni, nem ve yerel koşullar birlikte değerlendirilir. Halkaya dayalı halk takvimleri bir gözlem geleneğini yansıtır; güncel radar, uydu ve resmi tahminlerin yerini almaz. 6. Gözlemde nelere dikkat edilir? Güneş'e doğrudan bakılmamalı, dürbün veya teleskop yöneltilmemelidir. Güvenli bir yapı Güneş diskini örterken çevredeki geniş halka incelenebilir. Ay halesi daha rahat gözlenir. Yer, saat, halkanın kaynağa uzaklığı, bulut tipi ve görünür renkler not edilebilir. Gözlük camından veya kamera merceğinden kaynaklanan yansımalarla karıştırmamak için bakış açısı değiştirilir; gerçek atmosfer halkası kaynağın çevresindeki konumunu korur.