Geçici ithalat rejimi nasıl işler?
Geçici ithalat rejimi, serbest dolaşımda olmayan bir eşyanın belirli bir amaç ve süre için Türkiye Gümrük Bölgesinde kullanılmasına, kullanım sonunda yeniden ihraç edilmesine veya izin verilen başka bir gümrükçe onaylanmış işlem ya da kullanıma alınmasına imkân verir. Eşya, kullanımından kaynaklanan olağan yıpranma dışında değişikliğe uğramamalı ve girişteki eşya ile çıkıştaki eşya arasında ayniyet kurulabilmelidir. Ticaret Bakanlığının güncel bilgi sayfası, izin başvurusunun ilgili gümrük idaresine Tek Pencere Sistemi üzerinden yapılabildiğini; proforma fatura, teknik doküman ve kullanım amacı ile süreyi açıklayan sözleşme gibi belgelerin istenebileceğini belirtir. Uluslararası sözleşmelere uygun bir ATA Karnesi de kapsadığı eşya ve kullanım için beyan ve izin işlevi görebilir. Fuar ekipmanı, profesyonel cihaz, test aracı, numune, kalıp veya belirli bir proje için getirilen makine bu rejime aday olabilir; fakat malın Türkiye'de kalıcı olarak satılması, tüketilmesi ya da üretimde kaybolması geçici kullanım mantığıyla bağdaşmayabilir. Tam muafiyet belirli eşya ve amaç koşullarına bağlıdır. Tam muafiyet şartları karşılanmadığında kısmi muafiyet gündeme gelebilir ve eşya serbest dolaşıma girseydi doğacak vergi üzerinden süreye bağlı bir tahsilat yöntemi uygulanabilir. Avrupa Komisyonu kendi gümrük alanındaki geçici kabul için en fazla 24 aylık genel çerçeveyi, kısmi muafiyette aylık yüzde 3 hesabını, ayniyet ve teminat koşullarını açıklar. Bu oran ve süre, Türkiye'deki her işlem için doğrudan kopyalanacak güncel hüküm değildir; ülke, eşya, izin ve uluslararası sözleşme koşulları ayrı doğrulanır. İthalatçı, yalnız vergi ertelemesini değil kira, taşıma, teminat, sigorta, kur, bakım, yeniden ihracat ve gecikme maliyetini birlikte hesaplamalıdır. Rejimin başarıyla kapanması, malın ticari tesisten çıkmasına değil, süre içinde gümrükçe kabul edilen şekilde yeniden ihraç edilmesine veya sonraki işleme bağlanmasına bağlıdır. Bu metin eğitim amaçlı bir kontrol yöntemi sunar; somut izin, süre, muafiyet, teminat ve vergi tutarı güncel resmî kaynaklar ve yetkili gümrük idaresiyle doğrulanmalıdır.
Amaç, izin ve eşyanın izlenmesi
1. Geçici kullanım amacını sınırlandırma Başvuruda eşyanın neden getirildiği, kim tarafından, nerede ve hangi faaliyet için kullanılacağı açıkça belirlenir. Fuar gösterimi, mesleki kullanım, test, numune veya proje ekipmanı gibi amaçlar farklı tam muafiyet koşullarına tabi olabilir. Eşyanın satılacağı, tüketileceği ya da üretim girdisi olarak kimliğini kaybedeceği öngörülüyorsa geçici ithalat uygun araç olmayabilir. Kira sözleşmesi veya bedelsiz gönderim yazısı, gümrük izninin yerine geçmez; ticari belgede yazan süre ile talep edilen gümrük süresi de aynı mantığı desteklemelidir. Ürün güvenliği, ithalat lisansı, sağlık ve teknik düzenleme yükümlülükleri muafiyet nedeniyle kendiliğinden ortadan kalkmaz. 2. Başvuru, ATA Karnesi ve teminat planı Ticaret Bakanlığına göre normal izin başvurusu ilgili gümrük idaresine Tek Pencere Sistemi üzerinden yapılır ve proforma fatura, teknik belge veya taraflar arasındaki anlaşma istenebilir. Uygun uluslararası kullanımda ATA Karnesi beyan ve izin kolaylığı sağlayabilir; ancak kapsam dışı eşya, ülke veya kullanım için otomatik çözüm değildir. İzin, eşyanın amacı, kullanım yeri, süre, rejim hak sahibi ve yeniden ihracat biçimini tanımlar. Olası gümrük borcunu karşılamak üzere teminat gerekebilir. Teminat maliyetinde banka komisyonu, bloke limit, kur farkı ve çözüm süresi hesaba katılır. Karnenin veya teminatın bulunması, süre ve kullanım koşullarına uyma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. 3. Ayniyet ve kullanım kayıtlarını koruma Giriş ve çıkıştaki eşyanın aynı olduğunun kanıtlanması için seri numarası, fotoğraf, etiket, teknik özellik, parça listesi ve mühür kayıtları kullanılabilir. Örneğin 40 cihazlık bir fuar partisinde her cihazın seri numarası giriş listesindeki satırla eşleştirilir; fuar alanına teslim, başka yere geçici hareket ve yeniden paketleme kayıt altına alınır. Çıkışta 39 cihaz bulunması, eksik olan cihazı otomatik olarak satılmış veya fire saymaz. Kayıp, hasar ya da çalınma derhal belgelenmeli ve yetkili idareye uygulanabilir usulle bildirilmelidir. Olağan bakım ile eşyanın niteliğini değiştiren imalat birbirinden ayrılır. Rejim amacı dışındaki kullanım, eşya sonunda yeniden ihraç edilse bile ihlal riski yaratabilir.
Muafiyet hesabı, rejimin kapanması ve riskler
4. Kısmi muafiyet hesabını yöntem olarak kurma Kısmi muafiyette temel, eşya serbest dolaşıma girseydi hesaplanacak ithalat vergisi ile resmî aylık katsayı ve rejimde kalınan ay veya ay kesrinin ilişkilendirilmesidir. Sadece aritmetiği göstermek için potansiyel ithalat vergisini 200.000 TL, örnek aylık katsayıyı yüzde 3 ve süreyi dört ay varsayalım: 200.000 × 0,03 × 4 = 24.000 TL olur. Yüzde 3, Avrupa Birliği kaynağındaki kuralı yansıtır; Türkiye'deki somut işlem için güncel oran iddiası değildir. Gerçek hesapta tarife, kıymet, menşe, vergi tarihi, azami tutar ve süre yuvarlaması resmî karardan okunur. Tam muafiyet sağlanıyorsa bu örnek uygulanmaz; işletme toplam rejim ve teminat maliyetini ayrıca hesaplar. 5. Yeniden ihracat veya sonraki rejimle kapatma İzin süresi dolmadan eşya yeniden ihraç edilir ya da gümrükçe kabul edilen başka bir işleme bağlanır. Taşıyıcıya verilmesi, limana ulaşması veya ATA Karnesi yaprağının işletme içinde doldurulması tek başına kapanış kanıtı değildir. Çıkış gümrük kaydı, eşya ayniyeti, miktar, izin ve teminat referansı birlikte doğrulanır. Eşyanın Türkiye'de kalmasına karar verilirse serbest dolaşıma giriş şartları, vergiler, izinler ve olası gecikme sonuçları ayrıca uygulanır. Süre uzatımı gerekiyorsa son günden sonra fiili durumu açıklamak yerine, gerekçe ve belgeyle önceden başvuru olanağı araştırılır. Teminatın çözülmesi de resmî kapanış sonucu izlenmeli; lojistik teslim belgesiyle karıştırılmamalıdır. 6. Uygulama sınırları ve ihlal senaryoları Geçici ithalat, eşyanın hiçbir koşul olmadan ülkede kullanılabildiği bir vergi tatili değildir. İzin verilen kullanıcı, yer, amaç veya sürenin aşılması; eşyanın satılması, tüketilmesi, izinsiz devri ya da ayniyetin kaybolması gümrük borcu ve yaptırım riski doğurabilir. ATA Karnesi kapsamındaki işlemlerde kefil kuruluş ve süre kuralları ayrıca izlenir. Mücbir sebep veya kaza iddiası belge ve yetkili makam değerlendirmesi gerektirir; şirket içi tutanak tek başına yeterli olmayabilir. Karar dosyasında kalıcı ithalat, kiralama, yerel tedarik ve geçici ithalat seçenekleri toplam maliyet ve operasyon riskiyle karşılaştırılır. Eski bir fuar işleminin koşulları yeni proje için otomatik emsal sayılmaz.