Fiyortlar nasıl oluşur ve neden derindir?
Fiyort, buzul tarafından kazılmış bir vadinin deniz sularıyla dolmasıyla oluşan uzun, dar ve genellikle dik yamaçlı kıyı girintisidir. Her dar koy fiyort değildir; belirleyici özellik vadinin buzul kökenidir.
Buzul vadisinden deniz girintisine
Vadi buzulu, tabanı bazı kesimlerde deniz seviyesinin altına kadar aşındırabilir. Buz çekilip deniz vadiye girdiğinde derin bir su koridoru oluşur. Vadinin ağzındaki kaya veya birikim eşiği, iç havzadan daha sığ olabilir. Derinlik buzulun geçmiş kalınlığına, kaya yapısına ve aşındırma düzenine bağlıdır. Deniz seviyesi değişimi ile karanın yükselmesi veya alçalması kıyının son biçimini birlikte etkiler.
Su dolaşımı neden farklılaşır?
Bir eşik, derindeki suyun açık denizle değişimini sınırlayabilir. Akarsulardan gelen tatlı su yüzeyde daha az tuzlu bir tabaka oluştururken dipte farklı koşullar gelişebilir. Ancak bütün fiyortların suları aynı biçimde tabakalaşmaz; rüzgâr, gelgit, eşik derinliği ve mevsimler önemlidir. Fiyort kıyısındaki dik yamaçlar ulaşım ve yerleşmeyi de sınırlar. Kıyı şeklinin anlaşılması için yalnız manzaraya değil su altı topoğrafyasına ve buzul geçmişine bakılır.