Dijital tarihî canlandırmalarda belirsizlik nasıl gösterilir?
Bir antik kentin üç boyutlu görüntüsü, yıkık kalıntılardan çok daha bütün ve ikna edici görünebilir. Ancak bilgisayar görüntüsünün ayrıntılı olması, gösterilen her şeyin aynı kesinlikle bilindiği anlamına gelmez. Ölçülmüş duvar, benzer örneğe göre önerilmiş çatı ve varsayımsal renk farklı kanıt düzeylerine dayanabilir. Dijital kültürel miras canlandırmalarında belirsizliği göstermek, araştırmanın eksikliği olarak değil, izleyicinin bilgiyi değerlendirebilmesi için gereken açıklık olarak ele alınır. Görüntünün ne iddia ettiği anlaşılabilir olmalıdır.
Kavram ve kanıt
1. Canlandırmanın amacı açıklanır Mevcut durumun kaydı, kanıta dayalı bir onarım önerisi ve geçmiş görünüşün varsayımsal yeniden kurulması farklı amaçlardır. London Charter, kullanıcının görselleştirmenin neyi temsil ettiğini anlayabilmesini önemser. Bir deprem öncesi kent modeliyle bugün ölçülmüş kalıntı modeli aynı başlık altında sunulursa karışıklık doğabilir. Kullanım amacı, tarih aralığı ve hedef kitle belirtilmelidir. Böylece izleyici, gördüğü görüntünün belgeleme mi araştırma hipotezi mi yoksa eğitim amaçlı bir anlatı mı olduğunu değerlendirebilir. 2. Kaynaklar öğeye bağlanır Bir modelin sonunda genel kaynakça bulunması yararlıdır, fakat önemli kararların hangi veriye dayandığı da izlenebilmelidir. Duvar yüksekliği için ölçüm, bezeme için kazı parçası, çatı biçimi için karşılaştırmalı yapı kullanılmış olabilir. Bu bağlantılar notlar, katmanlar veya açıklama ekranlarıyla sunulabilir. Kullanılan kaynağın güvenilirliği kadar modele nasıl aktarıldığı da önemlidir. Bir çizimde görülen varsayımın daha sonra bilgisayar modelinde kesin bilgi gibi tekrarlanması, belirsizliği görünmez kılar. 3. Görsel kodlar neyi anlatır? Renk, saydamlık, çizgi türü veya açılıp kapanan katmanlar farklı bilgi düzeylerini gösterebilir. Kodların anlamı açıklanmalı ve renk görme farklılıkları gibi erişim gereksinimleri düşünülmelidir. Bir izleyicinin hangi rengin daha güvenilir olduğunu kendiliğinden anlayacağı varsayılamaz. Ayrıca “kesin” ve “varsayımsal” diye yalnız iki sınıf kullanmak bazı projelerde yetersiz kalabilir. Seçilen ölçek, araştırmanın gerçek ayrımlarını anlaşılır biçimde yansıtmalı; bilimsel görünmek için gereksiz sayısal kesinlik üretmemelidir.
Uygulama ve yorum
4. Alternatifler saklanmaz Bir yapının üst örtüsü için birden fazla makul öneri bulunabilir. Model yalnız tekini gösteriyorsa seçimin gerekçesi ve diğer olasılıkların varlığı açıklanabilir. Karşılaştırmalı görünümler, aynı kanıtla neden farklı sonuçlara ulaşılabildiğini öğretir. Alternatif sunmak her yorumun eşit güçlü olduğu anlamına gelmez. Ölçümle desteklenen çözüm ile yalnız benzerlik önerisi arasındaki fark korunur. Araştırma ilerlediğinde modelin güncellenebilmesi için karar geçmişi ve sürüm bilgisi de saklanmalıdır. 5. Gerçekçilik ile kanıt karıştırılmaz Gölge, hava, kalabalık ve ses, bir canlandırmayı etkileyici kılabilir. Bunların bir kısmı tarihsel iddiayı destekleyen kanıttan çok anlatım tercihi olabilir. Örneğin sokakta gösterilen insan sayısı veya kumaş rengi veriye dayanmıyorsa görüntünün üretim notlarında bu belirtilmelidir. Gerçekçi doku, izleyicinin varsayımı gerçek sanmasını kolaylaştırabilir. Eğitim tasarımı, estetik etki ile bilgi iddiası arasındaki ilişkiyi açık tuttuğunda ikna edici görüntü eleştirel düşünmeye de hizmet edebilir. 6. Kullanıcı neyi kontrol edebilir? Modeli izlerken temsil edilen tarih, kaynak bağlantıları, yöntem açıklaması ve belirsizlik anahtarını arayın. Bunların bulunmaması görüntünün mutlaka yanlış olduğunu kanıtlamaz, fakat değerlendirmeyi güçleştirir. Kurumun araştırma yayını veya model açıklaması daha ayrıntılı bilgi sağlayabilir. Ekran görüntüsünü bağlamından koparıp geçmişin kesin fotoğrafı gibi paylaşmak doğru değildir. Dijital canlandırmanın değeri, yalnız kaybolmuş bir dünyayı görünür kılmasında değil, o dünya hakkında neyi nasıl bildiğimizi tartışmaya açmasında da bulunur.